നാരദ ഉവാച ഇതി മാതുര്വചഃ ശ്രുത്വാ ദമയന്തീ ഭൃശാതുരാ । മാതരം പ്രാഹ തന്വങ്ഗീ മയി സാ കൃതനിശ്ചയാ
നാരദന് പറഞ്ഞു: അമ്മയുടെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട ദമയന്തി വളരെ ദുഃഖിതയായി, സുന്ദരിയായ അവള് അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: അമ്മ, അവള് എന്നെക്കുറിച്ച് നേരത്തെ തന്നെ തീരുമാനമെടുത്തിരിക്കുന്നു.
കിം മുഖേന ച രൂപേണ മൂര്ഖസ്യ ച ധനേന കിമ് । കിം രാജ്യേനാവിദഗ്ധസ്യ രസമാര്ഗാവിദോഽസ്യ ച
ഒരു മനോഹരമായ മുഖം എങ്ങനെയുള്ളതായാലും, അജ്ഞാനിയുടെ ധനം എത്രയുണ്ടായാലും എന്ത് പ്രയോജനം? വിവേകമില്ലാത്തവന് ഒരു രാജ്യം കിട്ടിയാലും എന്ത് ലാഭം? രുചിയുടെ വഴിയറിയാത്തവന് എന്ത് വില?
ഹരിണ്യോഽപി വനേ ധന്യാ യാ നാദേന വിമോഹിതാഃ । മാതഃ പ്രാണാന്പ്രയച്ഛന്തി ധിങ്മൂര്ഖാന്മാനുഷാന്ഭുവി
കാട്ടിലെ മാന്മാരും ഭാഗ്യവതികളാണ് അമ്മേ, കാരണം അവര് ശബ്ദം കേട്ട് മോഹിതരായി ജീവന് പോലും ത്യജിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് അജ്ഞാനികളായ മനുഷ്യരെക്കാള് നാണം.
നാരദോ വേത്തി യാം വിദ്യാം മാതഃ സപ്തസ്വരാത്മികാമ് । തൃതീയഃ കോഽപി നോ വേദ ശിവാദന്യഃ പുമാന്കില
അമ്മേ, നാരദന് ആഴത്തിലുള്ള സ്വരജ്ഞാനം ഉണ്ട്, ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെയും രഹസ്യം അവന് അറിയാം. ശിവനെക്കുറിച്ചൊഴികെ, മറ്റാര്ക്കും അതറിയില്ല.
മൂര്ഖേണ സഹ സംവാസോ മരണം തത്ക്ഷണേ ക്ഷണേ । രൂപവാന്ധനവാംസ്ത്യാജ്യോ ഗുണഹീനോ നരഃ സദാ
അജ്ഞാനിയോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നത് ഓരോ നിമിഷവും മരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. സൌന്ദര്യവും ധനവും ഉണ്ടെങ്കിലും ഗുണമില്ലാത്തവനെ എപ്പോഴും വിട്ട് പോവണം.
ധിങ്മൈത്രീം മൂര്ഖഭൂപാലേ വൃഥാ ഗര്വസമന്വിതേ । ഗുണജ്ഞേ ഭിക്ഷുകേ ശ്രേഷ്ഠാ വചനാത്സുഖദായിനീ
അജ്ഞാനിയായ രാജാവിനോടുള്ള സൗഹൃദം വെറുതെ അഹങ്കാരമാണ്, അതിന് എന്ത് ഗുണം? ഗുണമുള്ള ഭിക്ഷുക്കളോടുള്ള സൗഹൃദം, അവന്റെ വാക്കുകള് സന്തോഷം നല്കുന്നുവെങ്കില്, അതാണ് ഉത്തമം.
സ്വരജ്ഞോ ഗ്രാമവിത്കാമം മൂര്ച്ഛനാജ്ഞാനഭേദഭാക് । ദുര്ലഭഃ പുരുഷശ്ചാഷ്ടരസജ്ഞോ ദുര്ബലോഽപി വൈ
സ്വരങ്ങള്ക്കും ഗ്രാമങ്ങള്ക്കും മുര്ച്ചനകള്ക്കും വ്യത്യാസങ്ങള്ക്കും അറിവുള്ളവന് വളരെ അപൂര്വ്വനാണ്, അവന് ദുർബലനാണെങ്കിലും. എങ്കിലും എട്ടു രസങ്ങള് മുഴുവനും അറിയുന്നവന് ലോകത്ത് വളരെ ദുർലഭനാണ്.
യഥാ നയതി കൈലാസം ഗങ്ഗാ ചൈവ സരസ്വതീ । തഥാ നയതി കൈലാസം സ്വരജ്ഞാനവിശാരദഃ
എങ്ങിനെയാണ് ഗംഗയും സരസ്വതിയും കൈലാസിലേക്ക് ഒഴുകുന്നത്, അതുപോലെ സ്വരജ്ഞാനത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും കൈലാസത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
സ്വരമാനം തു യോ വേദ സ ദേവോ മാനുഷോഽപി സന് । സപ്തഭേദം ന യോ വേദ സ പശുഃ സുരരാഡപി
സ്വരശാസ്ത്രം അറിയുന്നവന് മനുഷ്യനാണെങ്കിലും ദൈവം തന്നെയാണ്. ഏഴു വിഭേദങ്ങളും അറിയാത്തവന് ദേവേന്ദ്രനാണെങ്കിലും മൃഗം തന്നെയാണ്.
മൂര്ച്ഛനാതാനമാര്ഗം തു ശ്രുത്വാ മോദം ന യാതി യഃ । സ പശുഃ സര്വഥാ ജ്ഞേയോ ഹരിണാഃ പശവോ ന ഹി
മുര്ച്ചനയും താനവും കേട്ടിട്ടും ആരെങ്കിലും സന്തോഷം അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു എങ്കില് അവന് മൃഗം തന്നെയാണ്. മാന്മാര് അങ്ങനെ മൃഗമല്ല.
വരം വിഷധരഃ സര്പഃ ശ്രുത്വാ നാദം മനോഹരമ് । അശ്രോത്രോഽപി മുദം യാതി ധിക്സകര്ണാംശ്ച മാനവാന്
വിഷമുള്ള പാമ്പ് പോലും മനോഹരമായ ശബ്ദം കേട്ടാല് സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, ചെവിയില്ലെങ്കിലും. പക്ഷേ, ചെവി ഉള്ള മനുഷ്യന് കേള്ക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോള് അവന് നാണം.
ബാലോഽപി സുസ്വരം ഗേയം ശ്രുത്വാ മുദിതമാനസഃ । ജായതേ കിന്തു തേ വൃദ്ധാ ന ജാനന്തി ധിഗസ്തു താന്
ചെറുപ്പക്കാരന് പോലും മനോഹരമായ ഗാനം കേട്ടാല് മനസ്സ് സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു. എന്നാല് മുതിര്ന്നവര് അതിന്റെ അര്ത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ലെങ്കില് അവരെക്കുറിച്ച് നാണം.
പിതാ മേ കിം ന ജാനാതി നാരദസ്യ ഗുണാന് ബത । ദ്വിതീയഃ സാമഗോ നാസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു തത്സമഃ
എന്തുകൊണ്ടാണ് അച്ഛന് നാരദന്റെ ഗുണങ്ങള് അറിയാത്തത്? ഈ മൂന്നു ലോകത്തും സമാനമായ മറ്റൊരു സാമഗാനി ഇല്ല.
തസ്മാദസൌ മയാ നൂനം വൃതഃ പൂര്വം സമാഗമാത് । പശ്ചാച്ഛാപവശാജ്ജാതോ വാനരാസ്യോ ഗുണാകരഃ
അതിനാല് ഞാന് ആദ്യം തന്നെ അവനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു. പിന്നീടാണ് ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി ഈ ഗുണനിധി വാനരമുഖനായത്.
കിന്നരാ ന പ്രിയാഃ കസ്യ ഭവന്തി തുരഗാനനാഃ । ഗാനവിദ്യാസമായുക്താഃ കിം മുഖേന വരേണ ഹ
കിന്നരന്മാര്ക്ക് കുതിരമുഖം ഉണ്ടെങ്കിലും സംഗീതവിദ്യയുള്ളവരായതിനാല് ആരാണ് അവരെ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തത്? ഭര്ത്താവിന് മനോഹരമായ മുഖം ഉണ്ടെങ്കില് അതിനൊന്നും പ്രയോജനം ഇല്ല.
പിതരം ബ്രൂഹി മേ മാതര്വൃതോഽയം മുനിസത്തമഃ । തസ്മാത്ത്വമാഗ്രഹം ത്യക്ത്വാ ദേഹി തസ്മൈ ച മാം മുദാ
അമ്മേ, ഈ മഹാമുനിയെ ഞാന് തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തതായി അച്ഛനോട് പറയണം. അതിനാല് നീ നിര്ബന്ധം വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ അവനു നല്കണം.
നാരദ ഉവാച ഇതി പുത്ര്യാ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞീ രാജ്ഞേ ന്യവേദയത് । ആഗ്രഹം സുന്ദരീ ജ്ഞാത്വാ സുതായാ നാരദേ മുനൌ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജ്ഞി, മകളുടെ ഉറച്ച ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, ആ കാര്യങ്ങൾ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
വിവാഹം കുരു രാജേന്ദ്ര ദമയന്ത്യാഃ ശുഭേ ദിനേ । മുനിനാ സ ച സര്വജ്ഞോ വൃതോഽസൌ മനസാനയാ
ദമയന്തിയുടെ വിവാഹം നല്ല ദിനത്തിൽ നടത്തണം, രാജാവേ. കാരണം, ആ മഹർഷിയെ ദമയന്തി മനസ്സിൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച ഇതി സഞ്ചോദിതോ രാജ്ഞ്യാ സഞ്ജയഃ പൃഥിവീപതിഃ । ചകാര വിഥിവത്സര്വം വിധിം വൈവാഹികം തതഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: രാജ്ഞിയുടെ പ്രേരണയാൽ രാജാവ് സഞ്ജയൻ, വിവാഹത്തിന് വേണ്ട എല്ലാ ആചാരങ്ങളും നിർവ്വഹിച്ചു.
ഏവം ദാരഗ്രഹം കൃത്വാ വാനരാസ്യഃ പരന്തപ । സ്ഥിതസ്തത്രൈവ മനസാ ദഹ്യമാനേന ചാന്വഹമ്
ഇങ്ങനെ ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച ശേഷം, ഞാൻ വാനരമുഖനായി അവിടെ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു; എന്റെ മനസ്സ് ദിവസേന ദുഃഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
യദാഽഽഗച്ഛദ്രാജസുതാ സേവാര്ഥം മമ സന്നിധൌ । അഭവം ദുഃഖസന്തപ്തസ്തദാഹം വാനരാനനഃ
രാജകുമാരി എന്നെ സേവിക്കാൻ വരുമ്പോൾ, വാനരമുഖം ഉള്ള ഞാൻ അതിവിശേഷമായ ദുഃഖത്തിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
ദമയന്തീ തു മാം വീക്ഷ്യ പ്രഫുല്ലവദനാമ്ബുജാ । ശോകം വാനരവക്ത്രത്വാന്ന ചകാര കദാചന
പക്ഷേ, ദമയന്തി എന്നെ കാണുമ്പോൾ, അവളുടെ മുഖം പുഷ്പിച്ച താമരപോലെ സന്തോഷത്തോടെ തിളങ്ങി; എന്റെ വാനരമുഖം കൊണ്ടു ഒരിക്കലും ദുഃഖം കാണിച്ചില്ല.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു സഹസാ പര്വതോ മുനിഃ । കുര്വംസ്തീര്ഥാന്യനേകാനി ദ്രഷ്ടും മാം സമുപാഗതഃ
അങ്ങനെ സമയം കടന്നുപോയപ്പോൾ, അപ്രതീക്ഷിതമായി പർവതമഹർഷി പല തീർത്ഥാടനങ്ങൾ നടത്തി എന്നെ കാണാൻ അവിടെ എത്തി.
മയാതിമാനിതഃ പ്രേമ്ണാ പൂജിതശ്ച യഥാവിധി । ആസീന ആസനേ ദിവ്യേ വീക്ഷ്യ മാം ദുഃഖിതോ ഹ്യഭൂത്
ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ സ്നേഹപൂർവ്വം ആദരിക്കുകയും, യഥാവിധി പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു. ദിവ്യമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്ന് എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ദുഃഖിതനായി.
കൃതദാരം വാനരാസ്യം ദീനം ചിന്താതുരം ഭൃശമ് । ദയാവാന്മാമുവാചേദം പര്വതോ മാതുലം കൃശമ്
വിവാഹം കഴിച്ചിട്ടും വാനരമുഖവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ മനസ്സും ഉള്ള എന്നെ കണ്ടു, കരുണയോടെ, അഗ്നിപരിചിതനായ പർവതൻ, ക്ഷീണിച്ച തന്റെ ഭാഗിനേയനായ എന്നോട് പറഞ്ഞു.
മയാ നാരദ കോപാത്ത്വം ശപ്തോഽസി മുനിസത്തമ । നിഷ്കൃതിം തസ്യ ശാപസ്യ കരോമ്യദ്യ നിശാമയ
നാരദാ, കോപത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ആ ശാപത്തിന് പരിഹാരം ചെയ്യാൻ പോകുന്നു, നോക്കൂ.
ഭവ ത്വം ചാരുവദനോ മമ പുണ്യേന നാരദ । ദൃഷ്ട്വാ രാജസുതാം ചിത്തേ കൃപാ ജാതാ മമാധുനാ
നാരദാ, എന്റെ പുണ്യഫലത്താൽ നീ മനോഹരമുഖനായ് മാറുക. രാജകുമാരിയെ കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കരുണ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാരദ ഉവാച മയാപി പ്രവണം ചിത്തം കൃത്വാ ശ്രുത്വാസ്യ ഭാഷിതമ് । അനുഗ്രഹഃ കൃതഃ സദ്യസ്തസ്യ ശാപസ്യ തത്ക്ഷണാത്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ മനസ്സിൽ വിനയം വരുത്തി; ഉടൻ തന്നെ ആ ശാപത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ മോചിതനായി.
ഭാഗിനേയ തവാപ്യസ്തു ഗമനം സുരസദ്മനി । ശാപസ്യാനുഗ്രഹഃ കാമം കൃതോഽയം പര്വതാധുനാ
നിന്റെ ഭാഗിനേയനും ദേവലോകത്തിലേക്ക് പോകാം. പർവതൻ ഇപ്പോൾ ഈ ശാപത്തിന് അനുഗ്രഹം നൽകി.
നാരദ ഉവാച ജാതോഽഹം ചാരുവദനോ വചനാത്തസ്യ പശ്യതഃ । രാജപുത്രീ തു സന്തുഷ്ടാ മാതരം പ്രാഹ സത്വരമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാവരും കാണുമ്പോൾ തന്നെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ മനോഹരമുഖനായായി. രാജകുമാരി സന്തോഷത്തോടെ ഉടൻ അമ്മയോട് പറഞ്ഞു.