പ്രധാനസ്ത്വബ്രവീദ്രാജന് രാജപുത്രാ ഹ്യനേകശഃ । വര്തന്തേ ഭുവി പുത്ര്യാസ്തേ യോഗ്യാഃ സര്വഗുണാന്വിതാഃ
പ്രധാനൻ രാജാവേ, ഭൂമിയിൽ അനേകം രാജകുമാരന്മാർ ഉണ്ട്. അവരൊക്കെയും നല്ല ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നരായി, മകള്ക്ക് യോജ്യരാണു എന്നു പറഞ്ഞു.
യസ്മിന് രുചിസ്തേ രാജേന്ദ്ര തമാഹൂയ നൃപാത്മജമ് । ദേഹി കന്യാം ധനം ഭൂരി ഹസ്ത്യശ്വരഥസംയുതമ്
രാജാധിരാജാ, മകൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള രാജകുമാരനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, അവളെ വിവാഹം കഴിപ്പിക്കൂ. കൂടെ ധനവും, ആനകളും, കുതിരകളും, രഥങ്ങളും ധാരാളം കൊടുക്കണം.
നാരദ ഉവാച പിതുശ്ചികീര്ഷിതം ജ്ഞാത്വാ ദമയന്തീ തദാ നൃപമ് । ധാത്ര്യാ മുഖേന വാക്യജ്ഞാ തമുവാച രഹഃ സ്ഥിതമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അപ്പന്റെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, ദമയന്തി അപ്പോൾ തന്റെ വാക്കുകൾ ധാത്രിയുടെ മുഖേന, രഹസ്യമായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ധാത്ര്യുവാച ദമയന്തീ മഹാരാജ പുത്രീ തേ മാമഥാബ്രവീത് । പിതരം ബ്രൂഹി ധാത്രേയി വചനാന്മേ സുഖാന്വിതമ്
ധാത്രി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, മകൾ ദമയന്തി എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ സന്തോഷത്തോടെ അച്ഛനോട് പറയണം' എന്നു.
മയാ വൃതോഽഥ മേധാവീ നാരദോ മഹതീയുതഃ । നാദമോഹിതയാ കാമം നാന്യഃ കോഽപി പ്രിയോ മമ
'ഞാൻ വലിയ ഗുണങ്ങളുള്ള, ബുദ്ധിമാനായ നാരദനെ തന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. മോഹം കൊണ്ടല്ല, മറ്റാരും എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല.'
കുരു മേ വാഞ്ഛിതം താത വിവാഹം മുനിനാ സഹ । നാന്യം വരിഷ്യേ ധര്മജ്ഞ നാരദം തു പതിം വിനാ
'എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണം അച്ഛാ; ആ മുനിയുമായി വിവാഹം കഴിക്കാൻ അനുവദിക്കണം. നാരദനെ കൂടാതെ ഞാൻ മറ്റാരെയും വരൻ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കില്ല, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലേ.'
മഗ്നാഹം നാദസിന്ധൌ വൈ നക്രഹീനേ രസാത്മകേ । അക്ഷാരേ സുഖസമ്പൂര്ണേ തിമിങ്ഗിലവിവര്ജിതേ
'ഞാൻ നാരദന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു; അവിടെ മകരങ്ങൾ ഇല്ല, ആ സമുദ്രം അമൃതംപോലെയാണ്, അനശ്വരവും സന്തോഷം നിറഞ്ഞതും വലിയ മീനുകൾ ഇല്ലാത്തതുമാണ്.'
; നാരദസ്യ മായാദമയന്ത്യാ സഹ വിവാഹവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച തത്പുത്ര്യാ വചനം ശ്രുത്വാ രാജാ ധാത്രീമുഖാത്തതഃ । ഭാര്യാം പ്രോവാച കൈകേയീം സമീപസ്ഥാം സുലോചനാമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മകളുടെ വാക്കുകൾ ധാത്രിയുടെ മുഖേന കേട്ട രാജാവ് സമീപത്തിരുന്ന, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള കൈകേയിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
രാജോവാച യദുക്തം വചനം കാന്തേ ധാത്ര്യാ തത്തു ത്വയാ ശ്രുതമ് । വൃതോഽയം നാരദഃ കാമം മുനിര്വാനരവക്ത്രഭാക്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ധാത്രി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ നീ കേട്ടല്ലോ; ദമയന്തി ആഗ്രഹത്തോടെ വാനരമുഖമുള്ള മുനിയായ നാരദനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
കിമിദം ചിന്തിതം പുത്ര്യാ ബുദ്ധിഹീനം വിചേഷ്ടിതമ് । കഥമസ്മൈ മയാ ദേയാ കന്യാ ഹരിമുഖായ സാ
എന്താണ് മകൾ ചെയ്ത ഈ ചിന്തയില്ലാത്ത, വിവേകമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തി? വാനരമുഖമുള്ളവനോട് എങ്ങനെ ഞാൻ മകളെ കൊടുക്കും?
ക്വാസൌ ഭിക്ഷുഃ കുരൂപഃ ക്വ ദമയന്തീ മമാത്മജാ । വിപരീതമിദം കാര്യം ന വിധേയം കദാചന
അവിടെ ആ കുരുപനായ ഭിക്ഷുക്കാർ എവിടെയാണ്, എന്റെ മകൾ ദമയന്തി എവിടെയാണ്? ഇതൊരു വിചിത്രമായ പ്രവൃത്തി, ഒരിക്കലും ചെയ്യാൻ പാടില്ല.
താമേകാന്തേ സുകേശാന്തേ നിവാരയ ഹഠാത്സുതാമ് । യുക്ത്യാ മുനിരതാം മുഗ്ധാം ശാസ്ത്രവൃദ്ധാനുസാരയാ
നല്ല വാക്കുകളോടെ, ഒറ്റയ്ക്ക്, നമ്മുടെ സുതിയെ മനസ്സിലാക്കി, മുതിർന്നവരും ശാസ്ത്രവും പറഞ്ഞതുപോലെ, മുനിയെ സ്നേഹിക്കുന്ന ആ മയമുള്ള കുട്ടിയെ മനസ്സോടെ മനസ്സിലാക്കി, അവളെ തടയണം.
ഇതി ഭര്തൃവചഃ ശ്രുത്വാ ജനനീ താമഥാബ്രവീത് । ച തേ രൂപം മുനിഃ ക്വാസൌ വാനരാസ്യോഽധനഃ പുനഃ
ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അമ്മ അവളോട് പറഞ്ഞു: ആ മുനി എവിടെയാണ്, അവന്റെ രൂപം എങ്ങനെയാണ്? അവൻ വാനരമുഖനും ദരിദ്രനുമാണ്.
കഥം മോഹമവാപ്താസി ഭിക്ഷുകേ ചതുരാ പുനഃ । ലതാകോമലദേഹാ ത്വം ഭസ്മരൂക്ഷതനുസ്ത്വയമ്
നീ ബുദ്ധിമതിയായിട്ടും എങ്ങനെ ഭിക്ഷുക്കളോടു മോഹം തോന്നി? നീ തളിരുപോലെ സുന്ദരിയാണ്, അവൻ ചാരപൂശിയ കരടിയുള്ളവനാണ്.
വാര്താ വാനരവക്ത്രേണ കഥം യുക്താ തവാനഘേ । കാ പ്രീതിഃ കുത്സിതേ പുംസി ഭവിഷ്യതി ശുചിസ്മിതേ
ദോഷമില്ലാത്തവളേ, വാനരമുഖമുള്ളവനോടൊപ്പം നീ ബന്ധം വയ്ക്കുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാകും? ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, അങ്ങനെയൊരു നിന്ദ്യനായ പുരുഷനോടു എങ്ങനെ സ്നേഹം ഉണ്ടാകും?
വരസ്തേ രാജപുത്രോഽസ്തു മാ കുരു ത്വം വൃഥാ ഹഠമ് । പിതാ തേ ദുഃഖമാപ്നോതി ശ്രുത്വാ ധാത്രീമുഖാദ്വചഃ
നിന്റെ വരൻ രാജകുമാരനാകട്ടെ; വെറുതെ പിടിവാശി കാണിക്കരുത്. ധാത്രിയുടെ മുഖേന ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ അച്ഛന് ദു:ഖം ഉണ്ടാകും.
ലഗ്നാം ബുബൂലവൃക്ഷേണ കോമലാം മാലതീലതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ കസ്യ മനഃ ഖേദം ചതുരസ്യ ന ഗച്ഛതി
വിഷമുള്ള പാവയ്ക്കയിലേയ്ക്ക് ഒരു സുന്ദരമായ മല്ലികലത ചുറ്റിപ്പിടിച്ചാൽ, അതു കണ്ടാൽ ആരുടെ മനസ്സും, ബുദ്ധിമാനായവരുടേത് പോലും, വേദനിക്കാതെ ഇരിക്കുമോ?
ദാസേരകായ താമ്ബൂലീദലാനി കോമലാനി കഃ । ദദാതി ഭക്ഷണാര്ഥായ മൂര്ഖോഽപി ധരണീതലേ
നിസ്സാരനായ ദാസനു തണുത്ത, സുന്ദരമായ വെറ്റിലയിലകൾ ഭക്ഷിക്കാൻ കൊടുക്കാൻ ഭൂമിയിൽ ആരെങ്കിലും, അതുപോലെ പോലും, ചെയ്യുമോ?
വീക്ഷ്യ ത്വാം കരസംലഗ്നാം നാരദസ്യ സമീപതഃ । വിവാഹേ വര്തമാനേ തു കസ്യ ചേതോ ന ദഹ്യതി
നീ നാരദന്റെ കൈ പിടിച്ച് അവന്റെ അടുത്ത് വിവാഹത്തിന് ഇരിക്കുമ്പോള് ആരുടെ മനസ്സ് ദഹിക്കാതെ ഇരിക്കും?
കുമുഖേന സമം വാര്താ ന രുചിം ജനയത്യതഃ । ആമൃതേസ്തു കഥം കാലഃ ക്ഷപിതവ്യസ്ത്വയാമുനാ
അനുരൂപമല്ലാത്ത മുഖമുള്ളവനോടൊപ്പം സംസാരിച്ചാലോ, അതില് സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ. നീ അമൃതംപോലുള്ളവളാണെങ്കില് വിഷംപോലുള്ളവനോടൊപ്പം സമയം ചെലവിടാന് എങ്ങനെ സഹിക്കും?
നാരദ ഉവാച ഇതി മാതുര്വചഃ ശ്രുത്വാ ദമയന്തീ ഭൃശാതുരാ । മാതരം പ്രാഹ തന്വങ്ഗീ മയി സാ കൃതനിശ്ചയാ
നാരദന് പറഞ്ഞു: അമ്മയുടെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട ദമയന്തി വളരെ ദുഃഖിതയായി, സുന്ദരിയായ അവള് അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: അമ്മ, അവള് എന്നെക്കുറിച്ച് നേരത്തെ തന്നെ തീരുമാനമെടുത്തിരിക്കുന്നു.
കിം മുഖേന ച രൂപേണ മൂര്ഖസ്യ ച ധനേന കിമ് । കിം രാജ്യേനാവിദഗ്ധസ്യ രസമാര്ഗാവിദോഽസ്യ ച
ഒരു മനോഹരമായ മുഖം എങ്ങനെയുള്ളതായാലും, അജ്ഞാനിയുടെ ധനം എത്രയുണ്ടായാലും എന്ത് പ്രയോജനം? വിവേകമില്ലാത്തവന് ഒരു രാജ്യം കിട്ടിയാലും എന്ത് ലാഭം? രുചിയുടെ വഴിയറിയാത്തവന് എന്ത് വില?
ഹരിണ്യോഽപി വനേ ധന്യാ യാ നാദേന വിമോഹിതാഃ । മാതഃ പ്രാണാന്പ്രയച്ഛന്തി ധിങ്മൂര്ഖാന്മാനുഷാന്ഭുവി
കാട്ടിലെ മാന്മാരും ഭാഗ്യവതികളാണ് അമ്മേ, കാരണം അവര് ശബ്ദം കേട്ട് മോഹിതരായി ജീവന് പോലും ത്യജിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് അജ്ഞാനികളായ മനുഷ്യരെക്കാള് നാണം.
നാരദോ വേത്തി യാം വിദ്യാം മാതഃ സപ്തസ്വരാത്മികാമ് । തൃതീയഃ കോഽപി നോ വേദ ശിവാദന്യഃ പുമാന്കില
അമ്മേ, നാരദന് ആഴത്തിലുള്ള സ്വരജ്ഞാനം ഉണ്ട്, ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെയും രഹസ്യം അവന് അറിയാം. ശിവനെക്കുറിച്ചൊഴികെ, മറ്റാര്ക്കും അതറിയില്ല.
മൂര്ഖേണ സഹ സംവാസോ മരണം തത്ക്ഷണേ ക്ഷണേ । രൂപവാന്ധനവാംസ്ത്യാജ്യോ ഗുണഹീനോ നരഃ സദാ
അജ്ഞാനിയോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നത് ഓരോ നിമിഷവും മരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. സൌന്ദര്യവും ധനവും ഉണ്ടെങ്കിലും ഗുണമില്ലാത്തവനെ എപ്പോഴും വിട്ട് പോവണം.
ധിങ്മൈത്രീം മൂര്ഖഭൂപാലേ വൃഥാ ഗര്വസമന്വിതേ । ഗുണജ്ഞേ ഭിക്ഷുകേ ശ്രേഷ്ഠാ വചനാത്സുഖദായിനീ
അജ്ഞാനിയായ രാജാവിനോടുള്ള സൗഹൃദം വെറുതെ അഹങ്കാരമാണ്, അതിന് എന്ത് ഗുണം? ഗുണമുള്ള ഭിക്ഷുക്കളോടുള്ള സൗഹൃദം, അവന്റെ വാക്കുകള് സന്തോഷം നല്കുന്നുവെങ്കില്, അതാണ് ഉത്തമം.
സ്വരജ്ഞോ ഗ്രാമവിത്കാമം മൂര്ച്ഛനാജ്ഞാനഭേദഭാക് । ദുര്ലഭഃ പുരുഷശ്ചാഷ്ടരസജ്ഞോ ദുര്ബലോഽപി വൈ
സ്വരങ്ങള്ക്കും ഗ്രാമങ്ങള്ക്കും മുര്ച്ചനകള്ക്കും വ്യത്യാസങ്ങള്ക്കും അറിവുള്ളവന് വളരെ അപൂര്വ്വനാണ്, അവന് ദുർബലനാണെങ്കിലും. എങ്കിലും എട്ടു രസങ്ങള് മുഴുവനും അറിയുന്നവന് ലോകത്ത് വളരെ ദുർലഭനാണ്.
യഥാ നയതി കൈലാസം ഗങ്ഗാ ചൈവ സരസ്വതീ । തഥാ നയതി കൈലാസം സ്വരജ്ഞാനവിശാരദഃ
എങ്ങിനെയാണ് ഗംഗയും സരസ്വതിയും കൈലാസിലേക്ക് ഒഴുകുന്നത്, അതുപോലെ സ്വരജ്ഞാനത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും കൈലാസത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
സ്വരമാനം തു യോ വേദ സ ദേവോ മാനുഷോഽപി സന് । സപ്തഭേദം ന യോ വേദ സ പശുഃ സുരരാഡപി
സ്വരശാസ്ത്രം അറിയുന്നവന് മനുഷ്യനാണെങ്കിലും ദൈവം തന്നെയാണ്. ഏഴു വിഭേദങ്ങളും അറിയാത്തവന് ദേവേന്ദ്രനാണെങ്കിലും മൃഗം തന്നെയാണ്.
മൂര്ച്ഛനാതാനമാര്ഗം തു ശ്രുത്വാ മോദം ന യാതി യഃ । സ പശുഃ സര്വഥാ ജ്ഞേയോ ഹരിണാഃ പശവോ ന ഹി
മുര്ച്ചനയും താനവും കേട്ടിട്ടും ആരെങ്കിലും സന്തോഷം അനുഭവിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു എങ്കില് അവന് മൃഗം തന്നെയാണ്. മാന്മാര് അങ്ങനെ മൃഗമല്ല.