പര്വതസ്തു ഗതസ്തസ്മാന്നഗരാദ്വിമനാ ഭൃശമ് । അഹം വാനരവക്ത്രസ്തു സഞ്ജാതസ്തത്ക്ഷണാദപി
പർവതൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി; ഞാൻ കുരങ്ങിന്റെ മുഖം ഉള്ളവനായി ഉടനെ മാറി.
ദൃഷ്ട്വാ മാം വാനരം ക്രൂരം രാജപുത്രീ വിലക്ഷണാ । വിമനാതീവ സഞ്ജാതാ വീണാശ്രവണലാലസാ
എന്നെ ക്രൂരനായ കുരങ്ങായി കണ്ട രാജകുമാരി വളരെ വിഷമിച്ചു; വീണയുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദു:ഖിതയായി.
വ്യാസ ഉവാച തതഃ കിമഭവദ്ബ്രഹ്മന് കഥം ശാപാന്നിവര്തിതഃ । മാനുഷാസ്യഃ പുനര്ജാതോ ഭവാന്ബ്രൂഹി യഥാവിധി
വ്യാസൻ ചോദിച്ചു: പിന്നെ എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, ബ്രാഹ്മണാ? ആ ശാപങ്ങൾ എങ്ങനെ മാറി? മനുഷ്യമുഖം വീണ്ടും എങ്ങനെ ലഭിച്ചു എന്ന് യഥാവിധി പറയൂ.
പര്വതഃ ക്വ ഗതോ ഭൂയഃ സങ്ഗമോ യുവയോരഭൂത് । കദാ കുത്ര കഥം സര്വം വിസ്തരേണ വദസ്വ ഹ
പർവതൻ പിന്നെ എവിടേക്ക് പോയി? നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടിയോ? എപ്പോൾ, എവിടെ, എങ്ങനെ? എല്ലാം വിശദമായി പറയൂ.
നാരദ ഉവാച കിം ബ്രവീമി മഹാഭാഗ മായായാശ്ചരിതം മഹത് । ദുഃഖിതോഽഹം ഭൃശം തത്ര പര്വതേ രുഷിതേ ഗതേ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗവ, മായയുടെ അത്ഭുതകൃത്യങ്ങൾ എന്ത് പറയാൻ? പർവതൻ കോപത്തോടെ പോയപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം ദു:ഖിതനായി.
പുനഃ സേവാപരാത്യര്ഥം രാജപുത്രീ മമാഭവത് । ഗതേഽഥ പര്വതേ കാമം സ്ഥിതസ്തത്രൈവ സദ്മനി
പർവതൻ പോയ ശേഷം രാജകുമാരി എനിക്ക് സേവയിൽ അത്യന്തം ഭക്തയായി; അവളെ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ അവിടത്തെ വീട്ടിൽ തന്നെ തുടർന്നു.
അഹം ദുഃഖാന്വിതോ ദീനസ്തഥാ വാനരവന്മുഖഃ । വിശേഷേണ തു ചിന്താര്തഃ കിം മേ സ്യാദിതി ചിന്തയന്
ഞാൻ ദു:ഖത്തിലും നിരാശയിലും മുങ്ങി, കുരങ്ങിന്റെ മുഖം ഉള്ളവനായി, പ്രത്യേകിച്ച് എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന ചിന്തയിൽ അലഞ്ഞു.
സഞ്ജയോഽഥ സുതാം ദൃഷ്ട്വാ കിഞ്ചിത്പ്രകടയൌവനാമ് । വിവാഹാര്ഥേ രാജസുതാമപൃച്ഛത്സചിവം തദാ
അപ്പോൾ സഞ്ജയൻ തന്റെ മകളിൽ യൗവനം തെളിയുന്നത് കണ്ടു, വിവാഹം സംബന്ധിച്ച് രാജകുമാരിയെ കുറിച്ച് മന്ത്രിയോട് ചോദിച്ചു.
വിവാഹകാലഃ സമ്പ്രാപ്തഃ സുതായാ മമ സാമ്പ്രതമ് । യോഗ്യം വരം മമ ബ്രൂഹി രാജപുത്രം സുസമ്മതമ്
എന്റെ മകളുടെ വിവാഹത്തിന് സമയമെത്തി; ഉചിതനായ രാജകുമാരൻ ആരാണെന്ന്, എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവനായി പറയൂ.
രൂപൌദാര്യഗുണൈര്യുക്തം ശൂരം സുകുലസമ്ഭവമ് । വിവാഹം വിധിവത്പുത്ര്യാഃ കരോമി കില സാമ്പ്രതമ്
സൗന്ദര്യവും ഉദാരതയും ഗുണങ്ങളും ഉള്ള, ധൈര്യശാലിയും ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനുമായ ഒരാളെ കണ്ടെത്തി, എന്റെ മകളുടെ വിവാഹം യഥാവിധി നടത്തും.
പ്രധാനസ്ത്വബ്രവീദ്രാജന് രാജപുത്രാ ഹ്യനേകശഃ । വര്തന്തേ ഭുവി പുത്ര്യാസ്തേ യോഗ്യാഃ സര്വഗുണാന്വിതാഃ
പ്രധാനൻ രാജാവേ, ഭൂമിയിൽ അനേകം രാജകുമാരന്മാർ ഉണ്ട്. അവരൊക്കെയും നല്ല ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നരായി, മകള്ക്ക് യോജ്യരാണു എന്നു പറഞ്ഞു.
യസ്മിന് രുചിസ്തേ രാജേന്ദ്ര തമാഹൂയ നൃപാത്മജമ് । ദേഹി കന്യാം ധനം ഭൂരി ഹസ്ത്യശ്വരഥസംയുതമ്
രാജാധിരാജാ, മകൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള രാജകുമാരനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, അവളെ വിവാഹം കഴിപ്പിക്കൂ. കൂടെ ധനവും, ആനകളും, കുതിരകളും, രഥങ്ങളും ധാരാളം കൊടുക്കണം.
നാരദ ഉവാച പിതുശ്ചികീര്ഷിതം ജ്ഞാത്വാ ദമയന്തീ തദാ നൃപമ് । ധാത്ര്യാ മുഖേന വാക്യജ്ഞാ തമുവാച രഹഃ സ്ഥിതമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: അപ്പന്റെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, ദമയന്തി അപ്പോൾ തന്റെ വാക്കുകൾ ധാത്രിയുടെ മുഖേന, രഹസ്യമായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ധാത്ര്യുവാച ദമയന്തീ മഹാരാജ പുത്രീ തേ മാമഥാബ്രവീത് । പിതരം ബ്രൂഹി ധാത്രേയി വചനാന്മേ സുഖാന്വിതമ്
ധാത്രി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, മകൾ ദമയന്തി എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ വാക്കുകൾ സന്തോഷത്തോടെ അച്ഛനോട് പറയണം' എന്നു.
മയാ വൃതോഽഥ മേധാവീ നാരദോ മഹതീയുതഃ । നാദമോഹിതയാ കാമം നാന്യഃ കോഽപി പ്രിയോ മമ
'ഞാൻ വലിയ ഗുണങ്ങളുള്ള, ബുദ്ധിമാനായ നാരദനെ തന്നെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. മോഹം കൊണ്ടല്ല, മറ്റാരും എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല.'
കുരു മേ വാഞ്ഛിതം താത വിവാഹം മുനിനാ സഹ । നാന്യം വരിഷ്യേ ധര്മജ്ഞ നാരദം തു പതിം വിനാ
'എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണം അച്ഛാ; ആ മുനിയുമായി വിവാഹം കഴിക്കാൻ അനുവദിക്കണം. നാരദനെ കൂടാതെ ഞാൻ മറ്റാരെയും വരൻ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കില്ല, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനല്ലേ.'
മഗ്നാഹം നാദസിന്ധൌ വൈ നക്രഹീനേ രസാത്മകേ । അക്ഷാരേ സുഖസമ്പൂര്ണേ തിമിങ്ഗിലവിവര്ജിതേ
'ഞാൻ നാരദന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു; അവിടെ മകരങ്ങൾ ഇല്ല, ആ സമുദ്രം അമൃതംപോലെയാണ്, അനശ്വരവും സന്തോഷം നിറഞ്ഞതും വലിയ മീനുകൾ ഇല്ലാത്തതുമാണ്.'
; നാരദസ്യ മായാദമയന്ത്യാ സഹ വിവാഹവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച തത്പുത്ര്യാ വചനം ശ്രുത്വാ രാജാ ധാത്രീമുഖാത്തതഃ । ഭാര്യാം പ്രോവാച കൈകേയീം സമീപസ്ഥാം സുലോചനാമ്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: മകളുടെ വാക്കുകൾ ധാത്രിയുടെ മുഖേന കേട്ട രാജാവ് സമീപത്തിരുന്ന, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള കൈകേയിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
രാജോവാച യദുക്തം വചനം കാന്തേ ധാത്ര്യാ തത്തു ത്വയാ ശ്രുതമ് । വൃതോഽയം നാരദഃ കാമം മുനിര്വാനരവക്ത്രഭാക്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ധാത്രി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ നീ കേട്ടല്ലോ; ദമയന്തി ആഗ്രഹത്തോടെ വാനരമുഖമുള്ള മുനിയായ നാരദനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
കിമിദം ചിന്തിതം പുത്ര്യാ ബുദ്ധിഹീനം വിചേഷ്ടിതമ് । കഥമസ്മൈ മയാ ദേയാ കന്യാ ഹരിമുഖായ സാ
എന്താണ് മകൾ ചെയ്ത ഈ ചിന്തയില്ലാത്ത, വിവേകമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തി? വാനരമുഖമുള്ളവനോട് എങ്ങനെ ഞാൻ മകളെ കൊടുക്കും?
ക്വാസൌ ഭിക്ഷുഃ കുരൂപഃ ക്വ ദമയന്തീ മമാത്മജാ । വിപരീതമിദം കാര്യം ന വിധേയം കദാചന
അവിടെ ആ കുരുപനായ ഭിക്ഷുക്കാർ എവിടെയാണ്, എന്റെ മകൾ ദമയന്തി എവിടെയാണ്? ഇതൊരു വിചിത്രമായ പ്രവൃത്തി, ഒരിക്കലും ചെയ്യാൻ പാടില്ല.
താമേകാന്തേ സുകേശാന്തേ നിവാരയ ഹഠാത്സുതാമ് । യുക്ത്യാ മുനിരതാം മുഗ്ധാം ശാസ്ത്രവൃദ്ധാനുസാരയാ
നല്ല വാക്കുകളോടെ, ഒറ്റയ്ക്ക്, നമ്മുടെ സുതിയെ മനസ്സിലാക്കി, മുതിർന്നവരും ശാസ്ത്രവും പറഞ്ഞതുപോലെ, മുനിയെ സ്നേഹിക്കുന്ന ആ മയമുള്ള കുട്ടിയെ മനസ്സോടെ മനസ്സിലാക്കി, അവളെ തടയണം.
ഇതി ഭര്തൃവചഃ ശ്രുത്വാ ജനനീ താമഥാബ്രവീത് । ച തേ രൂപം മുനിഃ ക്വാസൌ വാനരാസ്യോഽധനഃ പുനഃ
ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അമ്മ അവളോട് പറഞ്ഞു: ആ മുനി എവിടെയാണ്, അവന്റെ രൂപം എങ്ങനെയാണ്? അവൻ വാനരമുഖനും ദരിദ്രനുമാണ്.
കഥം മോഹമവാപ്താസി ഭിക്ഷുകേ ചതുരാ പുനഃ । ലതാകോമലദേഹാ ത്വം ഭസ്മരൂക്ഷതനുസ്ത്വയമ്
നീ ബുദ്ധിമതിയായിട്ടും എങ്ങനെ ഭിക്ഷുക്കളോടു മോഹം തോന്നി? നീ തളിരുപോലെ സുന്ദരിയാണ്, അവൻ ചാരപൂശിയ കരടിയുള്ളവനാണ്.
വാര്താ വാനരവക്ത്രേണ കഥം യുക്താ തവാനഘേ । കാ പ്രീതിഃ കുത്സിതേ പുംസി ഭവിഷ്യതി ശുചിസ്മിതേ
ദോഷമില്ലാത്തവളേ, വാനരമുഖമുള്ളവനോടൊപ്പം നീ ബന്ധം വയ്ക്കുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാകും? ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, അങ്ങനെയൊരു നിന്ദ്യനായ പുരുഷനോടു എങ്ങനെ സ്നേഹം ഉണ്ടാകും?
വരസ്തേ രാജപുത്രോഽസ്തു മാ കുരു ത്വം വൃഥാ ഹഠമ് । പിതാ തേ ദുഃഖമാപ്നോതി ശ്രുത്വാ ധാത്രീമുഖാദ്വചഃ
നിന്റെ വരൻ രാജകുമാരനാകട്ടെ; വെറുതെ പിടിവാശി കാണിക്കരുത്. ധാത്രിയുടെ മുഖേന ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ അച്ഛന് ദു:ഖം ഉണ്ടാകും.
ലഗ്നാം ബുബൂലവൃക്ഷേണ കോമലാം മാലതീലതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ കസ്യ മനഃ ഖേദം ചതുരസ്യ ന ഗച്ഛതി
വിഷമുള്ള പാവയ്ക്കയിലേയ്ക്ക് ഒരു സുന്ദരമായ മല്ലികലത ചുറ്റിപ്പിടിച്ചാൽ, അതു കണ്ടാൽ ആരുടെ മനസ്സും, ബുദ്ധിമാനായവരുടേത് പോലും, വേദനിക്കാതെ ഇരിക്കുമോ?
ദാസേരകായ താമ്ബൂലീദലാനി കോമലാനി കഃ । ദദാതി ഭക്ഷണാര്ഥായ മൂര്ഖോഽപി ധരണീതലേ
നിസ്സാരനായ ദാസനു തണുത്ത, സുന്ദരമായ വെറ്റിലയിലകൾ ഭക്ഷിക്കാൻ കൊടുക്കാൻ ഭൂമിയിൽ ആരെങ്കിലും, അതുപോലെ പോലും, ചെയ്യുമോ?
വീക്ഷ്യ ത്വാം കരസംലഗ്നാം നാരദസ്യ സമീപതഃ । വിവാഹേ വര്തമാനേ തു കസ്യ ചേതോ ന ദഹ്യതി
നീ നാരദന്റെ കൈ പിടിച്ച് അവന്റെ അടുത്ത് വിവാഹത്തിന് ഇരിക്കുമ്പോള് ആരുടെ മനസ്സ് ദഹിക്കാതെ ഇരിക്കും?
കുമുഖേന സമം വാര്താ ന രുചിം ജനയത്യതഃ । ആമൃതേസ്തു കഥം കാലഃ ക്ഷപിതവ്യസ്ത്വയാമുനാ
അനുരൂപമല്ലാത്ത മുഖമുള്ളവനോടൊപ്പം സംസാരിച്ചാലോ, അതില് സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ. നീ അമൃതംപോലുള്ളവളാണെങ്കില് വിഷംപോലുള്ളവനോടൊപ്പം സമയം ചെലവിടാന് എങ്ങനെ സഹിക്കും?