; ദമയന്തീവിവാഹപ്രസ്താവവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഇതി മേ വചനം ശ്രുത്വാ നാരദഃ പരമാര്ഥവിത് । മാമാഹ ച സ്മിതം കൃത്വാ പൃച്ഛന്തം മോഹകാരണമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഞാൻ പറഞ്ഞതുകേട്ട്, പരമാർത്ഥം അറിയുന്ന നാരദൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, മോഹത്തിന്റെ കാര്യം ചോദിച്ച എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
നാരദ ഉവാച പാരാശര്യ പുരാണജ്ഞ കിം പൃച്ഛസി സുനിശ്ചയമ് । സംസാരേഽസ്മിന്വിനാ മോഹം കോഽപി നാസ്തി ശരീരവാന്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: പരാശരപുത്രാ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവനേ, നീ ഇങ്ങനെ ഉറപ്പോടെ എന്തിനാണ് ചോദിക്കുന്നത്? ഈ ലോകത്ത് ശരീരമുള്ളവർക്കൊക്കെയും മോഹം ഇല്ലാതെ ആരുമില്ല.
ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രഃ സനകഃ കപിലസ്തഥാ । മായയാ വേഷ്ടിതാഃ സര്വേ ഭ്രമന്തി ഭവവര്ത്മനി
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും സനകനും കപിലനും — എല്ലാവരും മായയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ജന്മമരണത്തിന്റെ വഴിയിൽ അലയുന്നു.
ജ്ഞാനിനം മാം ജനോ വേത്തി ഭ്രാന്തോഽഹം സര്വലോകവത് । ശൃണു മേ പൂര്വവൃത്താന്തം പ്രബ്രവീമി സുനിശ്ചിതമ്
എന്നെ ജ്ഞാനിയെന്നു ലോകം കരുതുന്നു. പക്ഷേ, ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ തന്നെ ഭ്രമത്തിലാണ്. എന്റെ പഴയ കഥ നീ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയാം.
ദുഃഖം മയാ യഥാ പൂര്വമനുഭൂതം മഹത്തരമ് । സ്വകൃതേന ച മോഹേന ഭാര്യാര്ഥേ വാസവീസുത
വാസവീകുമാരാ, ഭാര്യയെക്കുറിച്ചുള്ള മോഹം കൊണ്ടു ഞാൻ നേരത്തെ അനുഭവിച്ച വലിയ ദു:ഖം, അതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നു ഞാൻ പറയാം.
ഏകദാ പര്വതശ്ചാഹം ദേവലോകാന്മഹീതലമ് । പ്രാപ്തോ വിലോകനാര്ഥായ ഭാരതം ഖണ്ഡമുത്തമമ്
ഒരു ദിവസം ഞാൻ, പാർവതൻ, ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക്, ഭാരതഭൂമി കാണാനായി വന്നു.
ഭ്രമന്തൌ സഹിതാവുര്വ്യാം പശ്യന്തൌ തീര്ഥമണ്ഡലമ് । പാവനാനി ച സ്ഥാനാനി മുനീനാമാശ്രമാഞ്ഛുഭാന്
ഭൂമിയിൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ചേർന്ന് തിരിഞ്ഞു നടന്നു, തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ശുദ്ധമായ മുനിസമൂഹങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങൾക്കും സന്ദർശനം നടത്തി.
ശപഥം ദേവലോകാത്തു കൃത്വാ പൂര്വം പരസ്പരമ് । ചലിതൌ സമയം ചേമം സമ്മന്ത്ര്യ നിശ്ചയേന വൈ
ദേവലോകത്തിൽ തന്നെ ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒരു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു. അതനുസരിച്ച്, ഉറപ്പോടെ ആ തീരുമാനമെടുത്ത് യാത്ര തുടങ്ങി.
ചിത്തവൃത്തിസ്തു വക്തവ്യാ യാദൃശീ യസ്യ ജായതേ । ശുഭാ വാപ്യശുഭാ വാപി ന ഗോപ്തവ്യാ കദാചന
ആർക്കെങ്കിലും മനസ്സിൽ എന്തെങ്കിലും — നല്ലതോ ചീത്തയോ — തോന്നിയാൽ, അതു മറയ്ക്കാതെ പരസ്പരം പറയണം.
ഭോജനേച്ഛാ ധനേച്ഛാപി രതീച്ഛാ വാ ഭവേദപി । യാദൃശീ യസ്യ ചിത്തേ തു കഥനീയാ പരസ്പരമ്
ഭക്ഷണത്തിനോ ധനത്തിനോ ആസ്വാദനത്തിനോ മനസ്സിൽ എന്ത് ആഗ്രഹം വന്നാലും, പരസ്പരം തുറന്നു പറയണം.
ഇത്യാവാം സമയം കൃത്വാ സ്വര്ഗാദ്ഭൂലോകമാഗതൌ । ഏകചിത്തൌ മുനീഭൂതൌ വിചരന്തൌ യഥേച്ഛയാ
ഇങ്ങനെ ഒരു ഉടമ്പടിയുണ്ടാക്കി, ഞങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നു, ഒരുമനസ്സോടെ മുനികളായി ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏവം ഭ്രമന്തൌ ലോകേഽസ്മിന്ഗ്രീഷ്മാന്തേ സമുപാഗതേ । സഞ്ജയസ്യ പുരം രമ്യം സമ്പ്രാപ്തൌ നൃപതേ പുനഃ
ഇങ്ങനെ ലോകത്ത് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കേ, വേനലിന്റെ അവസാനം വന്നപ്പോൾ, രാജാവ് സഞ്ജയന്റെ മനോഹരമായ നഗരത്തിൽ വീണ്ടും എത്തി.
തേന സമ്പൂജിതൌ ഭക്ത്യാ രാജ്ഞാ സമ്മാനിതൌ ഭൃശമ് । സ്ഥിതൌ തത്ര ഗൃഹേ തസ്യ ചാതുര്മാസ്യം മഹാത്മനഃ
അവിടെ രാജാവ് ഭക്തിയോടെ ഞങ്ങളെ ആദരിച്ചു, വലിയ ആദരവു നൽകി. ആ മഹാത്മാവിന്റെ വീട്ടിൽ ഞങ്ങൾ നാലുമാസം മഴക്കാലം താമസിച്ചു.
വാര്ഷികാശ്ചതുരോ മാസാ ദുര്ഗമാഃ പഥി സര്വദാ । തസ്മാദേകത്ര വിബുധൈഃ സ്ഥാതവ്യമിതി നിശ്ചയഃ
മഴക്കാലത്തെ നാലുമാസം യാത്ര ചെയ്യാൻ എപ്പോഴും കഠിനമാണ്. അതുകൊണ്ടു, ജ്ഞാനികൾ ഒരിടത്ത് തന്നെ ഈ കാലത്ത് താമസിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടൌ മാസാംസ്തു പ്രവസേത്സദാ കാര്യവശാദ്ദ്വിജഃ । വര്ഷാകാലേ ന ഗന്തവ്യം പ്രവാസേ സുഖമിച്ഛതാ
ദ്വിജന്മാർക്ക് നിർബന്ധം ഉണ്ടെങ്കിൽ എട്ട് മാസം വീട്ടിൽ നിന്ന് വിട്ട് താമസിക്കാം. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ മഴക്കാലത്ത് യാത്ര ചെയ്യരുത്.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ സഞ്ജയസ്യ ഗൃഹേ തദാ । സംസ്ഥിതൌ മാനിതൌ രാജ്ഞാ കൃതാതിഥ്യൌ മഹാത്മനാ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, അന്നേ ദിവസം ഞങ്ങൾ സഞ്ജയന്റെ വീട്ടിൽ രാജാവിന്റെ ആദരവോടെ, അതിഥികളെപ്പോലെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു താമസിച്ചു.
ദമയന്തീതി വിഖ്യാതാ തസ്യ പുത്രീ മഹീപതേഃ । ആജ്ഞപ്താ പരിചര്യാര്ഥം സുദതീ സുന്ദരീ ഭൃശമ്
ആ രാജാവിന്റെ പ്രസിദ്ധയായ മകൾ ദമയന്തി, ഞങ്ങളെ സേവിക്കാനായി, അത്യന്തം സുന്ദരിയും മനോഹരിയുമായവളെ നിയോഗിച്ചു.
വിവേകജ്ഞാ വിശാലാക്ഷീ രാജപുത്രീ കൃതോദ്യമാ । സേവനം സര്വകാലേ ച വ്യദധാദുഭയോരപി
വിവേകമുള്ള, വലിയ കണ്ണുകളുള്ള രാജകുമാരി, ഉത്സാഹത്തോടെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഞങ്ങളിരുവരെയും സേവിച്ചു.
സ്നാനാര്ഥമുദകം കാലേ ഭോജനം മൃഷ്ടമായതമ് । മുഖവാസം തഥാ ചാന്യം യദിഷ്ടം തദ്ദദാതി സാ
കുളിക്കാൻ സമയത്ത് വെള്ളം, രുചികരമായ നല്ല ഭക്ഷണം, വായിന് സുഗന്ധം നൽകുന്ന വസ്തുക്കൾ, വേണമെന്നു പറഞ്ഞ മറ്റെല്ലാം അവൾ ഒരുക്കി നൽകി.
മനോഽഭിലഷിതാന്കാമാനുഭയോരപി കന്യകാ । വ്യജനാസനശയ്യാദീന്വാഞ്ഛിതാനപ്യകല്പയത്
ഞങ്ങളിരുവരുടെയും മനസ്സിൽ തോന്നിയ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും, കാറ്റുകൂട്ടി, ഇരിപ്പിടം, കിടക്ക എന്നിവയും വേണ്ടതൊക്കെയും ആ പെൺകുട്ടി ഒരുക്കി നൽകി.
ഏവം സംസേവ്യമാനൌ തു സ്ഥിതൌ രാജ്ഞോ ഗൃഹേ കില । വേദാധ്യയനസംശീലാവാവാം വേദവ്രതേ രതൌ
ഇങ്ങനെ സേവനം ലഭിച്ചുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ വേദപഠനത്തിലും വേദനിയമങ്ങളിൽ താല്പര്യത്തോടെയും താമസിച്ചു.
അഹം വീണാം കരേ കൃത്വാ സാധയിത്വാ സ്വരോത്തമമ് । ഗായത്രം സാമ സുസ്വാദമഗാം കര്ണരസായനമ്
ഞാൻ വീണ കൈയിൽ എടുത്ത്, അതിനെ നല്ല രീതിയിൽ സ്വരം കൂട്ടി, മനോഹരമായ സാംഗീതം പാടി, കാതിന് ആനന്ദം പകരുന്ന രീതിയിൽ ആസ്വദിച്ചു.
രാജപുത്രീ തു തച്ഛ്രുത്വാ സാമഗാനം മനോഹരമ് । ബഭൂവ മയി രാഗാഢ്യാ പ്രീതിയുക്താ വിശാരദാ
ആ സാംഗീതം കേട്ട രാജകുമാരി, എനിക്ക് വളരെ സ്നേഹവും ആകർഷണവും തോന്നി, അതിൽ പ്രാവീണ്യവും കാണിച്ചു.
ദിനേ ദിനേഽനുരാഗോഽസ്യാ മയി വൃദ്ധിം ഗതഃ പരഃ । മമാപി പ്രീതിയുക്തായാം മനോ ജാതം സ്പൃഹാപരമ്
ദിവസം ദിവസമായി അവളുടെ സ്നേഹം എനിക്കു വളരെയധികം വർദ്ധിച്ചു; അവളുടെ സ്നേഹം കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിലും ആഗ്രഹം ഉണർന്നു.
മമ തസ്യ ച സാ കന്യാ ഭോജനാദിഷു കര്ഹിചിത് । അകരോദന്തരം കിഞ്ചിത്സേവാഭേദം രസാന്വിതാ
ഭക്ഷണത്തിലും മറ്റും ആ പെൺകുട്ടി എനിക്കും പാർവതയ്ക്കും ഒരിക്കലും വ്യത്യാസം കാണിച്ചില്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും സമാനമായി, മനസ്സോടെ സേവിച്ചു.
സ്നാനായോഷ്ണജലം മഹ്യം പര്വതായ ച ശീതലമ് । ദധി മഹ്യം തഥാ തക്രം പര്വതായാപ്യകല്പയത്
എനിക്ക് കുളിക്കാൻ ചൂടുവെള്ളവും പാർവതയ്ക്ക് തണുത്ത വെള്ളവും, എനിക്ക് തൈരും പാർവതയ്ക്ക് മോറും അവൾ ഒരുക്കി നൽകി.
ശയനാസ്തരണം ശുഭ്രം മദര്ഥേ പര്യകല്പയത് । പ്രീത്യാ പരമയാ യദ്വത്പര്വതായ ന താദൃശമ്
എനിക്ക് വേണ്ടി അവൾ വളരെ സ്നേഹത്തോടെ വെളുത്ത നല്ല കിടക്ക ഒരുക്കി, പക്ഷേ പാർവതയ്ക്ക് അങ്ങനെ ഒരുക്കിയില്ല.
വിലോകയതി മാം പ്രേമ്ണാ സുന്ദരീ ന ച പര്വതമ് । തതോഽസ്യാസ്താദൃശം ദൃഷ്ട്വാ പര്വതഃ പ്രേമകാരണമ്
ആ സുന്ദരിയായ പെൺകുട്ടി സ്നേഹത്തോടെ എന്നെ നോക്കുമായിരുന്നു, പാർവതയെ നോക്കാറില്ല; ഇതു കണ്ടപ്പോൾ പാർവത അവളുടെ സ്നേഹത്തിന്റെ കാരണം മനസ്സിലാക്കി.
മനസാ ചിന്തയാമാസ കിമേതദിതി വിസ്മിതഃ । പപ്രച്ഛ മാം രഹഃ സമ്യഗ്ബ്രൂഹി നാരദ സര്വഥാ
ഇത് എന്താണെന്ന് അത്ഭുതപ്പെട്ട് പാർവത മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ രഹസ്യമായി എന്നോട് ചോദിച്ചു: 'നാരദാ, എല്ലാം തുറന്നു പറയൂ.'
രാജപുത്രീ ത്വയി പ്രേമ കരോതി മുദിതാ ഭൃശമ് । ദദാതി ഭക്ഷ്യഭോജ്യാനി സ്നേഹയുക്താ സമന്തതഃ
രാജകുമാരി നിന്നെ വളരെ സന്തോഷത്തോടെ സ്നേഹിക്കുന്നു; അവൾ സ്നേഹത്തോടെ എല്ലാ വിധ ഭക്ഷണവും പാനീയവും നിനക്ക് നൽകുന്നു.