ദൃഷ്ട്വാ വിവാഹം തേഷാം തു മുദിതോഽഹം ഭൃശം തദാ । തതോ നാഗാഹ്വയേ പ്രാപ്താഃ പാഞ്ചാലീസഹിതാ മുനേ
അവരുടെ വിവാഹം കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. പിന്നെ, മഹർഷിയേ, അവർ പാഞ്ചാലന്മാരോടൊപ്പം നാഗാഹ്വയത്തിൽ എത്തി.
നിവാസം ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥം ധൃതരാഷ്ട്രേണ കല്പിതമ് । പാണ്ഡവാനാം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വസുദേവസുതേന വൈ
കൃഷ്ണനോടൊപ്പം പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ താമസം ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഒരുക്കി.
തര്പിതഃ പാവകസ്തത്ര വിഷ്ണുനാ സഹ ജിഷ്ണുനാ । രാജസൂയഃ കൃതോ യജ്ഞസ്തദാഹം മുദിതോഽഭവമ്
അവിടെ അഗ്നിദേവൻ കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും സംതൃപ്തനായി. രാജസൂയയാഗം നടന്നു, അപ്പോൾ ഞാൻ സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു.
ദൃഷ്ട്വാഥ വിഭവം തേഷാം തഥാ മയകൃതാം സഭാമ് । ദുര്യോധനോഽതിസന്തപ്തോ ദുരോദരമഥാകരോത്
അവരുടെ ഐശ്വര്യവും മായൻ പണിത സഭയും കണ്ടപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ അത്യന്തം വേദനിച്ചു, ഒരു ദുഷ്ടതന്ത്രം ആസൂത്രണം ചെയ്തു.
ദുര്ദ്യൂതവേദീ ശകുനിരനക്ഷജ്ഞശ്ച ധര്മജഃ । ഹൃതം രാജ്യം ധനം സര്വം യാജ്ഞസേനീ ച ക്ലേശിതാ
ദുഷ്ടമായ പാശകേളിയിൽ ശകുനി കളിച്ചു, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കപടത്വം അറിയാതെ രാജ്യം, സമ്പത്ത്, യാജ്ഞസേനിയും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടു, അവൾ ദു:ഖിതയായി.
വനേ ദ്വാദശ വര്ഷാണി പാണ്ഡവാസ്തേ വിവാസിതാഃ । പാഞ്ചാലീസഹിതാസ്തേന ദുഃഖം മേ ജനിതം ഭൃശമ്
പാണ്ഡവന്മാർ യാജ്ഞസേനിയോടൊപ്പം പന്ത്രണ്ട് വർഷം കാട്ടിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു. അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് വലിയ ദു:ഖം ഉണ്ടായി.
ഏവം നാരദ സംസാരേ സുഖദുഃഖാത്മകേ ഭൃശമ് । നിമഗ്നോഽഹം ഭ്രമേണൈവ ജാനന് ധര്മം സനാതനമ്
നാരദാ, ഈ ലോകം സുഖവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞതാണ്. ഞാൻ ശാശ്വതമായ ധർമ്മം അറിയുന്നുവെങ്കിലും, ഭ്രമത്തിൽ ആഴമായി മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
കോഽഹം കസ്യ സുതാസ്തേഽമീ കാ മാതാ കിം സുഖം പുനഃ । യേന മേ ഹൃദയം മോഹാദ്ഭ്രമതീതി ദിവാനിശമ്
ഞാൻ ആരാണ്? ഇവർ ആരുടെ മകനാണ്? ആരാണ് അമ്മ? എന്താണ് സുഖം? ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ സംശയങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, മോഹം കൊണ്ടു എന്റെ ഹൃദയം പകലും രാത്രിയും അലയുന്നു.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി സന്തോഷോ നാധിഗച്ഛതി । ദോലാരൂഢം മനോ മേഽത്ര ചഞ്ചലം ന സ്ഥിരം ഭവേത്
എന്ത് ചെയ്യണം? എവിടെ പോകണം? സന്തോഷം എനിക്കു കിട്ടുന്നില്ല. മനസ്സു തൂക്കാളിയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ അശാന്തവും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുമാണ്.
സര്വജ്ഞോഽസി മുനിശ്രേഷ്ഠ സന്ദേഹം മേ നിവര്തയ । തഥാ കുരു യഥാഹം സ്യാം സുഖിതോ വിഗതജ്വരഃ
മഹർഷി, നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്. എന്റെ സംശയം നീക്കം ചെയ്യണം. ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെയും വേദനയില്ലാതെയും ഇരിക്കാൻ നീ എന്നെ സഹായിക്കണം.
; ദമയന്തീവിവാഹപ്രസ്താവവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഇതി മേ വചനം ശ്രുത്വാ നാരദഃ പരമാര്ഥവിത് । മാമാഹ ച സ്മിതം കൃത്വാ പൃച്ഛന്തം മോഹകാരണമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഞാൻ പറഞ്ഞതുകേട്ട്, പരമാർത്ഥം അറിയുന്ന നാരദൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, മോഹത്തിന്റെ കാര്യം ചോദിച്ച എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
നാരദ ഉവാച പാരാശര്യ പുരാണജ്ഞ കിം പൃച്ഛസി സുനിശ്ചയമ് । സംസാരേഽസ്മിന്വിനാ മോഹം കോഽപി നാസ്തി ശരീരവാന്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: പരാശരപുത്രാ, പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവനേ, നീ ഇങ്ങനെ ഉറപ്പോടെ എന്തിനാണ് ചോദിക്കുന്നത്? ഈ ലോകത്ത് ശരീരമുള്ളവർക്കൊക്കെയും മോഹം ഇല്ലാതെ ആരുമില്ല.
ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രഃ സനകഃ കപിലസ്തഥാ । മായയാ വേഷ്ടിതാഃ സര്വേ ഭ്രമന്തി ഭവവര്ത്മനി
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും സനകനും കപിലനും — എല്ലാവരും മായയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ജന്മമരണത്തിന്റെ വഴിയിൽ അലയുന്നു.
ജ്ഞാനിനം മാം ജനോ വേത്തി ഭ്രാന്തോഽഹം സര്വലോകവത് । ശൃണു മേ പൂര്വവൃത്താന്തം പ്രബ്രവീമി സുനിശ്ചിതമ്
എന്നെ ജ്ഞാനിയെന്നു ലോകം കരുതുന്നു. പക്ഷേ, ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ തന്നെ ഭ്രമത്തിലാണ്. എന്റെ പഴയ കഥ നീ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയാം.
ദുഃഖം മയാ യഥാ പൂര്വമനുഭൂതം മഹത്തരമ് । സ്വകൃതേന ച മോഹേന ഭാര്യാര്ഥേ വാസവീസുത
വാസവീകുമാരാ, ഭാര്യയെക്കുറിച്ചുള്ള മോഹം കൊണ്ടു ഞാൻ നേരത്തെ അനുഭവിച്ച വലിയ ദു:ഖം, അതെങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നു ഞാൻ പറയാം.
ഏകദാ പര്വതശ്ചാഹം ദേവലോകാന്മഹീതലമ് । പ്രാപ്തോ വിലോകനാര്ഥായ ഭാരതം ഖണ്ഡമുത്തമമ്
ഒരു ദിവസം ഞാൻ, പാർവതൻ, ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക്, ഭാരതഭൂമി കാണാനായി വന്നു.
ഭ്രമന്തൌ സഹിതാവുര്വ്യാം പശ്യന്തൌ തീര്ഥമണ്ഡലമ് । പാവനാനി ച സ്ഥാനാനി മുനീനാമാശ്രമാഞ്ഛുഭാന്
ഭൂമിയിൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ചേർന്ന് തിരിഞ്ഞു നടന്നു, തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ശുദ്ധമായ മുനിസമൂഹങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങൾക്കും സന്ദർശനം നടത്തി.
ശപഥം ദേവലോകാത്തു കൃത്വാ പൂര്വം പരസ്പരമ് । ചലിതൌ സമയം ചേമം സമ്മന്ത്ര്യ നിശ്ചയേന വൈ
ദേവലോകത്തിൽ തന്നെ ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒരു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു. അതനുസരിച്ച്, ഉറപ്പോടെ ആ തീരുമാനമെടുത്ത് യാത്ര തുടങ്ങി.
ചിത്തവൃത്തിസ്തു വക്തവ്യാ യാദൃശീ യസ്യ ജായതേ । ശുഭാ വാപ്യശുഭാ വാപി ന ഗോപ്തവ്യാ കദാചന
ആർക്കെങ്കിലും മനസ്സിൽ എന്തെങ്കിലും — നല്ലതോ ചീത്തയോ — തോന്നിയാൽ, അതു മറയ്ക്കാതെ പരസ്പരം പറയണം.
ഭോജനേച്ഛാ ധനേച്ഛാപി രതീച്ഛാ വാ ഭവേദപി । യാദൃശീ യസ്യ ചിത്തേ തു കഥനീയാ പരസ്പരമ്
ഭക്ഷണത്തിനോ ധനത്തിനോ ആസ്വാദനത്തിനോ മനസ്സിൽ എന്ത് ആഗ്രഹം വന്നാലും, പരസ്പരം തുറന്നു പറയണം.
ഇത്യാവാം സമയം കൃത്വാ സ്വര്ഗാദ്ഭൂലോകമാഗതൌ । ഏകചിത്തൌ മുനീഭൂതൌ വിചരന്തൌ യഥേച്ഛയാ
ഇങ്ങനെ ഒരു ഉടമ്പടിയുണ്ടാക്കി, ഞങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് വന്നു, ഒരുമനസ്സോടെ മുനികളായി ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏവം ഭ്രമന്തൌ ലോകേഽസ്മിന്ഗ്രീഷ്മാന്തേ സമുപാഗതേ । സഞ്ജയസ്യ പുരം രമ്യം സമ്പ്രാപ്തൌ നൃപതേ പുനഃ
ഇങ്ങനെ ലോകത്ത് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കേ, വേനലിന്റെ അവസാനം വന്നപ്പോൾ, രാജാവ് സഞ്ജയന്റെ മനോഹരമായ നഗരത്തിൽ വീണ്ടും എത്തി.
തേന സമ്പൂജിതൌ ഭക്ത്യാ രാജ്ഞാ സമ്മാനിതൌ ഭൃശമ് । സ്ഥിതൌ തത്ര ഗൃഹേ തസ്യ ചാതുര്മാസ്യം മഹാത്മനഃ
അവിടെ രാജാവ് ഭക്തിയോടെ ഞങ്ങളെ ആദരിച്ചു, വലിയ ആദരവു നൽകി. ആ മഹാത്മാവിന്റെ വീട്ടിൽ ഞങ്ങൾ നാലുമാസം മഴക്കാലം താമസിച്ചു.
വാര്ഷികാശ്ചതുരോ മാസാ ദുര്ഗമാഃ പഥി സര്വദാ । തസ്മാദേകത്ര വിബുധൈഃ സ്ഥാതവ്യമിതി നിശ്ചയഃ
മഴക്കാലത്തെ നാലുമാസം യാത്ര ചെയ്യാൻ എപ്പോഴും കഠിനമാണ്. അതുകൊണ്ടു, ജ്ഞാനികൾ ഒരിടത്ത് തന്നെ ഈ കാലത്ത് താമസിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടൌ മാസാംസ്തു പ്രവസേത്സദാ കാര്യവശാദ്ദ്വിജഃ । വര്ഷാകാലേ ന ഗന്തവ്യം പ്രവാസേ സുഖമിച്ഛതാ
ദ്വിജന്മാർക്ക് നിർബന്ധം ഉണ്ടെങ്കിൽ എട്ട് മാസം വീട്ടിൽ നിന്ന് വിട്ട് താമസിക്കാം. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ മഴക്കാലത്ത് യാത്ര ചെയ്യരുത്.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ സഞ്ജയസ്യ ഗൃഹേ തദാ । സംസ്ഥിതൌ മാനിതൌ രാജ്ഞാ കൃതാതിഥ്യൌ മഹാത്മനാ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, അന്നേ ദിവസം ഞങ്ങൾ സഞ്ജയന്റെ വീട്ടിൽ രാജാവിന്റെ ആദരവോടെ, അതിഥികളെപ്പോലെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു താമസിച്ചു.
ദമയന്തീതി വിഖ്യാതാ തസ്യ പുത്രീ മഹീപതേഃ । ആജ്ഞപ്താ പരിചര്യാര്ഥം സുദതീ സുന്ദരീ ഭൃശമ്
ആ രാജാവിന്റെ പ്രസിദ്ധയായ മകൾ ദമയന്തി, ഞങ്ങളെ സേവിക്കാനായി, അത്യന്തം സുന്ദരിയും മനോഹരിയുമായവളെ നിയോഗിച്ചു.
വിവേകജ്ഞാ വിശാലാക്ഷീ രാജപുത്രീ കൃതോദ്യമാ । സേവനം സര്വകാലേ ച വ്യദധാദുഭയോരപി
വിവേകമുള്ള, വലിയ കണ്ണുകളുള്ള രാജകുമാരി, ഉത്സാഹത്തോടെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ഞങ്ങളിരുവരെയും സേവിച്ചു.
സ്നാനാര്ഥമുദകം കാലേ ഭോജനം മൃഷ്ടമായതമ് । മുഖവാസം തഥാ ചാന്യം യദിഷ്ടം തദ്ദദാതി സാ
കുളിക്കാൻ സമയത്ത് വെള്ളം, രുചികരമായ നല്ല ഭക്ഷണം, വായിന് സുഗന്ധം നൽകുന്ന വസ്തുക്കൾ, വേണമെന്നു പറഞ്ഞ മറ്റെല്ലാം അവൾ ഒരുക്കി നൽകി.
മനോഽഭിലഷിതാന്കാമാനുഭയോരപി കന്യകാ । വ്യജനാസനശയ്യാദീന്വാഞ്ഛിതാനപ്യകല്പയത്
ഞങ്ങളിരുവരുടെയും മനസ്സിൽ തോന്നിയ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും, കാറ്റുകൂട്ടി, ഇരിപ്പിടം, കിടക്ക എന്നിവയും വേണ്ടതൊക്കെയും ആ പെൺകുട്ടി ഒരുക്കി നൽകി.