സമ്പ്രാപ്തോഽഹം മഹാഭാഗ ജ്ഞാത്വാ താം ദുഃഖിതാം സതീമ് । ആശ്വാസിതാ മയാത്യര്ഥം ഭീഷ്മേണ ച മഹാത്മനാ
അവളെ ദുഃഖിതയാണെന്നും ധർമ്മനിഷ്ഠയാണെന്നും അറിഞ്ഞ്, മഹാഭാഗവ, ഞാൻ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനും കൂടെ ആശ്വാസം നൽകി.
വിചിത്രവീര്യസ്ത്വപരോ വീര്യവാന്പൃഥിവീപതിഃ । കൃതോ ഭീഷ്മേണ ഭ്രാതാ വൈ സ്ത്രീരാജ്യവിമുഖേന ഹ
വിചിത്രവീര്യൻ എന്ന മറ്റൊരു സഹോദരൻ, ശക്തനും ഭൂമിയുടെ അധിപതിയും ആയവനെ, സ്ത്രീരാജ്യത്തിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഭീഷ്മൻ രാജാവാക്കി.
കാശിരാജസുതേ രമ്യേ വിജിത്യ പൃഥിവീപതീന് । ഭീഷ്മേണാനീയ സ്വബലാത്കന്യകേ ദ്വേ സമര്പിതേ
കാശിരാജാവിന്റെ രണ്ട് മനോഹരമായ പുത്രിമാരെ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, ഭീഷ്മൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ കൊണ്ടുവന്നു, അവരെ വിചിത്രവീര്യനു നൽകി.
സത്യവത്യൈ ശുഭേ കാലേ വിവാഹഃ പരികല്പിതഃ । ഭ്രാതുര്വിചിത്രവീര്യസ്യ തദാഹം സുഖിതോഽഭവമ്
ശുഭമായ സമയത്ത് സത്യവതിക്ക് വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു; വിചിത്രവീര്യന്റെ വിവാഹം നടന്നപ്പോൾ ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു.
പുനഃ സോഽപി മൃതോ ഭ്രാതാ യക്ഷ്മണാ പീഡിതോ ഭൃശമ് । അനപത്യോ യുവാ ധന്വീ മാതാ മേ ദുഃഖിതാഭവത്
പിന്നീട് ആ സഹോദരനും കഠിനമായ ക്ഷയരോഗം മൂലം മരിച്ചു; അവൻ യുവാവും, മക്കളില്ലാത്തവനും, വില്ലാളിയുമായിരുന്നു. അമ്മ അതികം ദുഃഖിതയായി.
കാശിരാജസുതേ ദ്വേ തു മൃതം ദൃഷ്ട്വാ പതിം തദാ । പതിവ്രതാധര്മപരേ ഭഗിന്യൌ സമ്ബഭൂവതുഃ
കാശിരാജാവിന്റെ ആ രണ്ട് പുത്രിമാർ ഭർത്താവിന്റെ മരണത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇരുവരും പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായി.
തേ ഊചതുഃ സതീം ശ്വശ്രൂം രുദതീം ഭൃശദുഃഖിതാമ് । പതിനാ സഹഗാമിന്യൌ ഭവിഷ്യാവോ ഹുതാശനേ
അവള് കരഞ്ഞ് ദു:ഖിതയായി ഇരുന്ന ശ്വശുരമ്മയോട് അവര് പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങള് ഭര്ത്താവിനൊപ്പം അഗ്നിയില് ചാടും, അമ്മേ."
പുത്രേണ സഹ തേ ശ്വശ്രു സ്വര്ഗേ ഗത്വാഥ നന്ദനേ । സുഖേന വിഹരിഷ്യാവഃ പതിനാ സഹ സംയുതേ
"നിങ്ങളുടെ മകനോടൊപ്പം, അമ്മേ, ഞങ്ങള് സ്വര്ഗത്തിലേക്കും നന്ദനവനത്തിലേക്കും പോയി ഭര്ത്താവിനൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും."
നിവാരിതേ തദാ മാത്രാ വധ്വൌ തസ്മാന്മഹോദ്യമാത് । സ്നേഹഭാവം സമാശ്രിത്യ ഭീഷ്മസ്യ വചനാത്തദാ
അപ്പോള് അമ്മ അവരെ അത്ര വലിയ തീരുമാനത്തില് നിന്ന് സ്നേഹത്തോടെ, ഭീഷ്മന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, പിന്തിരിപ്പിച്ചു.
ഗാങ്ഗേയേന ച മാത്രാ മേ സമ്മന്ത്ര്യ ച പരസ്പരമ് । കൃത്വൌര്ധ്വദൈഹികം സര്വം സംസ്മൃതോഽഹം ഗജാഹ്വയേ
ഗംഗാപുത്രനും എന്റെ അമ്മയും തമ്മില് ആലോചിച്ച് എല്ലാ ശവസംസ്കാര കര്മങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ഗജാഹ്വയ എന്ന സ്ഥലത്ത് എന്നെ ഓര്മ്മിച്ചു.
സ്മൃതമാത്രസ്തു മാത്രാ വൈ ജ്ഞാത്വാ ഭാവം മനോഗതമ് । തരസൈവാഗതശ്ചാഹം നഗരം നാഗസാഹ്വയമ്
എന്റെ അമ്മ മനസ്സില് എന്നെ ഓര്ത്തതും അവളുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കിയതും ഉടനെ ഞാന് നാഗസാഹ്വയമെന്ന നഗരത്തില് എത്തി.
പ്രണമ്യ മാതരം മൂര്ധ്നാ സംസ്ഥിതോഽഥ കൃതാഞ്ജലിഃ । താമബ്രവം സുതപ്താങ്ഗീം പുത്രശോകേന കര്ശിതാമ്
ഞാന് അമ്മയുടെ മുമ്പില് തലകുനിഞ്ഞ് കൈകൂപ്പി നില്ക്കെ, മകനു വേണ്ടി ദു:ഖത്തില് ക്ഷീണിച്ച അവളോട് പറഞ്ഞു.
മാതസ്ത്വയാ കിമാഹൂതോ മനസാഹം തപസ്വിനി । ആജ്ഞാപയ മഹത്കാര്യേ ദാസോഽസ്മി കരവാണി കിമ്
"അമ്മേ, തപസ്സിനി, എന്തിനാണ് നീ മനസ്സില് എന്നെ വിളിച്ചത്? വലിയ കാര്യത്തില് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് കല്പിക്കൂ, ഞാന് നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്."
ത്വം മേ തീര്ഥം പരം മാതര്ദേവശ്ച പ്രഥിതഃ പരഃ । ആഗതശ്ചിന്തിതശ്ചാത്ര ബ്രൂഹി കൃത്യം തവ പ്രിയമ്
"നീയാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തീര്ത്ഥം, അമ്മേ, ദൈവംപോലും. നീ എന്നെ ഓര്ത്തതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് വന്നത്. നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന കാര്യം പറയൂ."
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാഹം സ്ഥിതസ്തത്ര മാതുരഗ്രേ യദാ മുനേ । തദാ സാ മാമുവാചേദം പശ്യന്തീ ഭീഷ്മമന്തികേ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഞാന് അമ്മയുടെ മുമ്പില് നിന്നു. അപ്പോള് അവള് ഭീഷ്മനെ നോക്കി എന്നോട് പറഞ്ഞു.
പുത്ര തേഽദ്യ മൃതോ ഭ്രാതാ പീഡിതോ രാജയക്ഷ്മണാ । തേനാഹം ദുഃഖിതാ ജാതാ വംശച്ഛേദഭയാദിഹ
"മകനേ, ഇന്ന് നിന്റെ സഹോദരന് രാജയക്ഷ്മരോഗം ബാധിച്ച് മരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് വംശം നശിച്ചുപോകുമോ എന്ന ഭയത്തില് ഞാന് ദു:ഖിതയാകുന്നു."
തസ്മാത്ത്വമദ്യ മേധാവിന് മയാഹൂതഃ സമാധിനാ । ഗാങ്ഗേയസ്യ മതേനാത്ര പാരാശര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
"അതിനാലാണ്, ബുദ്ധിമാനേ, ഗംഗാപുത്രന്റെ സമ്മതത്തോടെയും സമാധാനത്തോടെ നിന്നെ ഇന്ന് വിളിച്ചത്, പരാശരപുത്രന്റെ ഉദ്ദേശം പൂര്ത്തിയാക്കാന്."
കുലം സ്ഥാപയ നഷ്ടം ത്വം ശന്തനോര്നാമകാരണാത് । രക്ഷ മാം ദുഃഖതഃ കൃഷ്ണ വംശച്ഛേദോദ്ഭവാദ്ദ്രുതമ്
"ശാന്തനുവിന്റെ പേര് നിലനിര്ത്താന് ഈ നഷ്ടപ്പെട്ട വംശം നീ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. കൃഷ്ണേ, വംശം നശിക്കാതിരിക്കാന് എന്നെ ദു:ഖത്തില് നിന്ന് രക്ഷിക്കണം."
കാശിരാജസുതേ ഭാര്യേ ഭ്രാതുസ്തവ യവീയസഃ । സാധോര്വിചിത്രവീര്യസ്യ രൂപയൌവനഭൂഷിതേ
"നിന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെ ഭാര്യമാര്, കാശിരാജാവിന്റെ പുത്രിമാര്, വിശുദ്ധിയും സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉള്ളവരായ വിചിത്രവീര്യന്റെ ഭാര്യമാരാണ്."
താഭ്യാം സങ്ഗമ്യ മേധാവിന് പുത്രോത്പാദനകം കുരു । രക്ഷസ്വ ഭാരതം വംശം നാത്ര ദോഷോഽസ്തി കര്ഹിചിത്
"ബുദ്ധിമാനേ, അവരുമായി ചേര്ന്ന് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണം. ഭാരതവംശം രക്ഷിക്കണം. ഇതില് ഒരിക്കലും പാപമില്ല."
വ്യാസ ഉവാച ഇതി മാതുര്വചഃ ശ്രുത്വാ ജാതശ്ചിന്താതുരോ ഹ്യഹമ് । ലജ്ജയാഽഽകുലചിത്തസ്താമബ്രവം വിനയാനതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അമ്മയുടെ വാക്കുകള് കേട്ട് ഞാന് വിഷമത്തില് ആകുലനായി, ലജ്ജയില് മനസ്സു കുഴഞ്ഞ് വിനയത്തോടെ അമ്മയോട് പറഞ്ഞു.
മാതഃ പാപാധികം കര്മ പരദാരാഭിമര്ശനമ് । ജ്ഞാത്വാ ധര്മപഥം സമ്യക്കരോമി കഥമാദരാത്
"അമ്മേ, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ സമീപിക്കുന്നത് വലിയ പാപമാണ്. ധര്മ്മമാര്ഗം അറിയുമ്പോള് എങ്ങനെ ഇത് ആദരവോടെ ചെയ്യാന് കഴിയും?"
തഥാ യവീയസോ ഭ്രാതുര്വധൂഃ കന്യാ പ്രകീര്തിതാ । വ്യഭിചാരം കഥം കുര്യാമധീത്യ നിഗമാനഹമ്
"അതിനുമുപരി, എന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെ ഭാര്യയെ കന്യകയെന്നു പറയുന്നു. വേദങ്ങള് പഠിച്ചിട്ടും എങ്ങനെ ഞാൻ ഇതുപോലൊരു തെറ്റു ചെയ്യാം?"
അന്യായേന ന കര്തവ്യം സര്വഥാ കുലരക്ഷണമ് । ന തരന്തി ഹി സംസാരാത്പിതരഃ പാപകാരിണഃ
"വംശം രക്ഷിക്കേണ്ടത് അന്യായമായി ചെയ്യരുത്. പാപം ചെയ്ത പിതാക്കന്മാര് സംസാരത്തില് നിന്ന് മോചനം നേടുന്നില്ല."
ലോകാനാമുപദേഷ്ടാ യഃ പുരാണാനാം പ്രവര്തകഃ । സ കഥം കുത്സിതം കര്മ ജ്ഞാത്വാ കുര്യാന്മഹാദ്ഭുതമ്
ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപദേശകനും പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പ്രചാരകനുമായ ഒരാൾ എങ്ങനെ അറിയാവുന്ന ഒരു ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകും? ഇതു വല്ലാതെ അത്ഭുതകരമാണ്.
പുനരുക്തോ ഹ്യഹം മാത്രാ രുദത്യാ ഭൃശമന്തികേ । പുത്രശോകാതിതപ്താ യാ വംശരക്ഷണകാമ്യയാ
എന്റെ അമ്മ, മകനോടുള്ള ദുഃഖത്തിൽ കത്തിക്കൊണ്ട്, വംശം നിലനിർത്തണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, എന്റെ അടുത്ത് വന്നു കരഞ്ഞുകൊണ്ട് എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രേരിപ്പിച്ചു.
പാരാശര്യ ന തേ ദോഷോ വചനാന്മമ പുത്രക । ഗുരൂണാം വചനം തഥ്യം സദോഷമപി മാനവൈഃ
പാരാശര്യ, നീ കുറ്റക്കാരനല്ല, എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചല്ലോ നീ ചെയ്തത്. ഗുരുക്കന്മാരുടെ വാക്ക്, അതിൽ കുറവുണ്ടെങ്കിലും, മനുഷ്യർ മാനിക്കേണ്ടതുതന്നെയാണ്.
കര്തവ്യമവിചാര്യൈവ ശിഷ്ടാചാരപ്രമാണതഃ । വചനം കുരു മേ പുത്ര ന തേ ദോഷോഽസ്തി മാനദ
ശിഷ്ടാചാരമാണ് മാനദണ്ഡം; കാര്യങ്ങൾ ആലോചിക്കാതെ തന്നെ ചെയ്യണം. അതിനാൽ, മകനേ, എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കൂ, നിന്നിൽ കുറ്റമൊന്നുമില്ല, മാനദായകനേ.
പുത്രസ്യ ജനനം കൃത്വാ സുഖിനീ കുരു മാതരമ് । വിശേഷേണ തു സന്തപ്താം മഗ്നാം ശോകാര്ണവേ സുത
ഒരു മകൻ ജനിപ്പിച്ച്, നിന്റെ അമ്മയെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച്, അവൾ ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി വല്ലാതെ വേദനയിലാണല്ലോ, മകനേ.
ഇതി താം ബ്രുവതീം ശ്രുത്വാ തദാ സുരനദീസുതഃ । മാമുവാച വിശേഷജ്ഞഃ സൂക്ഷ്മധര്മസ്യ നിര്ണയേ
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ, ദേവനദിയുടെ മകൻ, സൂക്ഷ്മധർമ്മത്തിൽ നിപുണനായവൻ, എന്നോട് പറഞ്ഞു.