ദ്വീപേ ജാതോ ജനന്യാഹം സംത്യക്തസ്തത്ക്ഷണാദപി । അനാശ്രയോ വനേ വൃദ്ധിം പ്രാപ്തഃ കര്മാനുസാരതഃ
ഒരു ദ്വീപിൽ ജനിച്ച ഉടനെ അമ്മ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ആശ്രയമില്ലാതെ കാടിൽ ഞാൻ വളർന്നു, എല്ലാം വിധിയുടെ പ്രകാരമായിരുന്നു.
തപസ്തപ്തം മയാ ചോഗ്രം പര്വതേ ബഹുവാര്ഷികമ് । പുത്രകാമേന ദേവര്ഷേ ശങ്കരഃ സമുപാസിതഃ
ഒരു മകനെ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ദൈവമുനിയേ, ഞാൻ മലയിൽ വർഷങ്ങളോളം കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തു, ശങ്കരനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
തതോ മയാ ശുകഃ പ്രാപ്തഃ പുത്രോ ജ്ഞാനവതാം വരഃ । പാഠിതസ്തു മയാ സമ്യഗ്വേദാനാം സാര ആദിതഃ
അതിനുശേഷം ഞാൻ അറിവിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ള ശുകനെ മകനായി ലഭിച്ചു. ഞാൻ വേദങ്ങളുടെ സാരം ആദ്യം മുതൽ തന്നെ അവനോട് പൂർണ്ണമായി പഠിപ്പിച്ചു.
സ ത്യക്ത്വാ മാം ഗതഃ ക്വാപി രുദന്തം വിരഹാതുരമ് । ലോകാല്ലോകാന്തരം സാധോ വചനാത്തവ ബോധിതഃ
അവൻ എന്നെ വിട്ട് എവിടെയോ പോയി; വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഞാൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. മഹാനേ, നിന്റെ ഉപദേശത്താൽ അവൻ ലോകം വിട്ട് മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് പോയി.
തതോഽഹം പുത്രസന്തപ്തസ്ത്യക്ത്വാ മേരും മഹാഗിരിമ് । മാതരം മനസാ കൃത്വാ സമ്പ്രാപ്തഃ കുരുജാങ്ഗലമ്
മകനോടുള്ള വേദനയാൽ ഞാൻ മഹാമലയായ മെരുവിനെ വിട്ടു. അമ്മയെ മനസ്സിൽ ഓർത്ത് കുരുജാംഗളത്തിലേക്ക് എത്തി.
പുത്രസ്നേഹാദതിതരാം കൃശാങ്ഗഃ ശോകസംയുതഃ । ജാനന്മിഥ്യേതി സംസാരം മായാപാശനിയന്ത്രിതഃ
മകനോടുള്ള അതിയായ സ്നേഹത്തിൽ എന്റെ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചു, മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ ആകയാൽ. ഈ ലോകം മിഥ്യയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും മായയുടെ പാശത്തിൽ പെട്ടുപോയി.
തതോ രാജ്ഞാ വൃതാം ജ്ഞാത്വാ മാതരം വാസവീം ശുഭാമ് । സ്ഥിതോഽത്രൈവാശ്രമം കൃത്വാ സരസ്വത്യാസ്തടേ ശുഭേ
പിന്നീട് രാജാവിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എന്റെ അമ്മയായ വാസവിയെ ശ്രേഷ്ഠയെന്നറിഞ്ഞ്, ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ താമസിച്ചു, മനോഹരമായ സരസ്വതീ നദിയുടെ തീരത്ത് ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു.
ശന്തനുഃ സ്വര്ഗതിം പ്രാപ്തോ വിധുരാ ജനനീ സ്ഥിതാ । പുത്രദ്വയയുതാ സാധ്വീ ഭീഷ്മേണ പ്രതിപാലിതാ
ശാന്തനു സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി; അമ്മയായ വിധുരാ അവളുടെ രണ്ട് മക്കളോടൊപ്പം അവിടെ തുടരുന്നു. ഭീഷ്മൻ അവളെ സംരക്ഷിച്ചു.
ചിത്രാങ്ഗദഃ കൃതോ രാജാ ഗങ്ഗാപുത്രേണ ധീമതാ । കാലേന സോഽപി മേ ഭ്രാതാ മൃതഃ കാമസമദ്യുതിഃ
ഗംഗാപുത്രനായ ധീരനായ ഭീഷ്മൻ ചിത്രാംഗദനെ രാജാവാക്കി. കാലക്രമേണ ആ സഹോദരനും, ഉജ്ജ്വലമായ വീര്യത്തോടും ആകാംക്ഷയോടും കൂടി, മരിച്ചു.
തതഃ സത്യവതീ മാതാ നിമഗ്നാ ശോകസാഗരേ । ചിത്രാങ്ഗദം മൃതം പുത്രം രുരോദ ഭൃശമാതുരാ
അതിനുശേഷം അമ്മയായ സത്യവതിക്ക് ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി. മരിച്ച മകൻ ചിത്രാംഗദനെ ഓർത്ത് അവൾ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞു.
സമ്പ്രാപ്തോഽഹം മഹാഭാഗ ജ്ഞാത്വാ താം ദുഃഖിതാം സതീമ് । ആശ്വാസിതാ മയാത്യര്ഥം ഭീഷ്മേണ ച മഹാത്മനാ
അവളെ ദുഃഖിതയാണെന്നും ധർമ്മനിഷ്ഠയാണെന്നും അറിഞ്ഞ്, മഹാഭാഗവ, ഞാൻ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനും കൂടെ ആശ്വാസം നൽകി.
വിചിത്രവീര്യസ്ത്വപരോ വീര്യവാന്പൃഥിവീപതിഃ । കൃതോ ഭീഷ്മേണ ഭ്രാതാ വൈ സ്ത്രീരാജ്യവിമുഖേന ഹ
വിചിത്രവീര്യൻ എന്ന മറ്റൊരു സഹോദരൻ, ശക്തനും ഭൂമിയുടെ അധിപതിയും ആയവനെ, സ്ത്രീരാജ്യത്തിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്ത ഭീഷ്മൻ രാജാവാക്കി.
കാശിരാജസുതേ രമ്യേ വിജിത്യ പൃഥിവീപതീന് । ഭീഷ്മേണാനീയ സ്വബലാത്കന്യകേ ദ്വേ സമര്പിതേ
കാശിരാജാവിന്റെ രണ്ട് മനോഹരമായ പുത്രിമാരെ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, ഭീഷ്മൻ തന്റെ ശക്തിയാൽ കൊണ്ടുവന്നു, അവരെ വിചിത്രവീര്യനു നൽകി.
സത്യവത്യൈ ശുഭേ കാലേ വിവാഹഃ പരികല്പിതഃ । ഭ്രാതുര്വിചിത്രവീര്യസ്യ തദാഹം സുഖിതോഽഭവമ്
ശുഭമായ സമയത്ത് സത്യവതിക്ക് വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു; വിചിത്രവീര്യന്റെ വിവാഹം നടന്നപ്പോൾ ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു.
പുനഃ സോഽപി മൃതോ ഭ്രാതാ യക്ഷ്മണാ പീഡിതോ ഭൃശമ് । അനപത്യോ യുവാ ധന്വീ മാതാ മേ ദുഃഖിതാഭവത്
പിന്നീട് ആ സഹോദരനും കഠിനമായ ക്ഷയരോഗം മൂലം മരിച്ചു; അവൻ യുവാവും, മക്കളില്ലാത്തവനും, വില്ലാളിയുമായിരുന്നു. അമ്മ അതികം ദുഃഖിതയായി.
കാശിരാജസുതേ ദ്വേ തു മൃതം ദൃഷ്ട്വാ പതിം തദാ । പതിവ്രതാധര്മപരേ ഭഗിന്യൌ സമ്ബഭൂവതുഃ
കാശിരാജാവിന്റെ ആ രണ്ട് പുത്രിമാർ ഭർത്താവിന്റെ മരണത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇരുവരും പതിവ്രതധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായി.
തേ ഊചതുഃ സതീം ശ്വശ്രൂം രുദതീം ഭൃശദുഃഖിതാമ് । പതിനാ സഹഗാമിന്യൌ ഭവിഷ്യാവോ ഹുതാശനേ
അവള് കരഞ്ഞ് ദു:ഖിതയായി ഇരുന്ന ശ്വശുരമ്മയോട് അവര് പറഞ്ഞു: "ഞങ്ങള് ഭര്ത്താവിനൊപ്പം അഗ്നിയില് ചാടും, അമ്മേ."
പുത്രേണ സഹ തേ ശ്വശ്രു സ്വര്ഗേ ഗത്വാഥ നന്ദനേ । സുഖേന വിഹരിഷ്യാവഃ പതിനാ സഹ സംയുതേ
"നിങ്ങളുടെ മകനോടൊപ്പം, അമ്മേ, ഞങ്ങള് സ്വര്ഗത്തിലേക്കും നന്ദനവനത്തിലേക്കും പോയി ഭര്ത്താവിനൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും."
നിവാരിതേ തദാ മാത്രാ വധ്വൌ തസ്മാന്മഹോദ്യമാത് । സ്നേഹഭാവം സമാശ്രിത്യ ഭീഷ്മസ്യ വചനാത്തദാ
അപ്പോള് അമ്മ അവരെ അത്ര വലിയ തീരുമാനത്തില് നിന്ന് സ്നേഹത്തോടെ, ഭീഷ്മന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, പിന്തിരിപ്പിച്ചു.
ഗാങ്ഗേയേന ച മാത്രാ മേ സമ്മന്ത്ര്യ ച പരസ്പരമ് । കൃത്വൌര്ധ്വദൈഹികം സര്വം സംസ്മൃതോഽഹം ഗജാഹ്വയേ
ഗംഗാപുത്രനും എന്റെ അമ്മയും തമ്മില് ആലോചിച്ച് എല്ലാ ശവസംസ്കാര കര്മങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ഗജാഹ്വയ എന്ന സ്ഥലത്ത് എന്നെ ഓര്മ്മിച്ചു.
സ്മൃതമാത്രസ്തു മാത്രാ വൈ ജ്ഞാത്വാ ഭാവം മനോഗതമ് । തരസൈവാഗതശ്ചാഹം നഗരം നാഗസാഹ്വയമ്
എന്റെ അമ്മ മനസ്സില് എന്നെ ഓര്ത്തതും അവളുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കിയതും ഉടനെ ഞാന് നാഗസാഹ്വയമെന്ന നഗരത്തില് എത്തി.
പ്രണമ്യ മാതരം മൂര്ധ്നാ സംസ്ഥിതോഽഥ കൃതാഞ്ജലിഃ । താമബ്രവം സുതപ്താങ്ഗീം പുത്രശോകേന കര്ശിതാമ്
ഞാന് അമ്മയുടെ മുമ്പില് തലകുനിഞ്ഞ് കൈകൂപ്പി നില്ക്കെ, മകനു വേണ്ടി ദു:ഖത്തില് ക്ഷീണിച്ച അവളോട് പറഞ്ഞു.
മാതസ്ത്വയാ കിമാഹൂതോ മനസാഹം തപസ്വിനി । ആജ്ഞാപയ മഹത്കാര്യേ ദാസോഽസ്മി കരവാണി കിമ്
"അമ്മേ, തപസ്സിനി, എന്തിനാണ് നീ മനസ്സില് എന്നെ വിളിച്ചത്? വലിയ കാര്യത്തില് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് കല്പിക്കൂ, ഞാന് നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്."
ത്വം മേ തീര്ഥം പരം മാതര്ദേവശ്ച പ്രഥിതഃ പരഃ । ആഗതശ്ചിന്തിതശ്ചാത്ര ബ്രൂഹി കൃത്യം തവ പ്രിയമ്
"നീയാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തീര്ത്ഥം, അമ്മേ, ദൈവംപോലും. നീ എന്നെ ഓര്ത്തതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് വന്നത്. നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന കാര്യം പറയൂ."
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാഹം സ്ഥിതസ്തത്ര മാതുരഗ്രേ യദാ മുനേ । തദാ സാ മാമുവാചേദം പശ്യന്തീ ഭീഷ്മമന്തികേ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഞാന് അമ്മയുടെ മുമ്പില് നിന്നു. അപ്പോള് അവള് ഭീഷ്മനെ നോക്കി എന്നോട് പറഞ്ഞു.
പുത്ര തേഽദ്യ മൃതോ ഭ്രാതാ പീഡിതോ രാജയക്ഷ്മണാ । തേനാഹം ദുഃഖിതാ ജാതാ വംശച്ഛേദഭയാദിഹ
"മകനേ, ഇന്ന് നിന്റെ സഹോദരന് രാജയക്ഷ്മരോഗം ബാധിച്ച് മരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് വംശം നശിച്ചുപോകുമോ എന്ന ഭയത്തില് ഞാന് ദു:ഖിതയാകുന്നു."
തസ്മാത്ത്വമദ്യ മേധാവിന് മയാഹൂതഃ സമാധിനാ । ഗാങ്ഗേയസ്യ മതേനാത്ര പാരാശര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
"അതിനാലാണ്, ബുദ്ധിമാനേ, ഗംഗാപുത്രന്റെ സമ്മതത്തോടെയും സമാധാനത്തോടെ നിന്നെ ഇന്ന് വിളിച്ചത്, പരാശരപുത്രന്റെ ഉദ്ദേശം പൂര്ത്തിയാക്കാന്."
കുലം സ്ഥാപയ നഷ്ടം ത്വം ശന്തനോര്നാമകാരണാത് । രക്ഷ മാം ദുഃഖതഃ കൃഷ്ണ വംശച്ഛേദോദ്ഭവാദ്ദ്രുതമ്
"ശാന്തനുവിന്റെ പേര് നിലനിര്ത്താന് ഈ നഷ്ടപ്പെട്ട വംശം നീ പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. കൃഷ്ണേ, വംശം നശിക്കാതിരിക്കാന് എന്നെ ദു:ഖത്തില് നിന്ന് രക്ഷിക്കണം."
കാശിരാജസുതേ ഭാര്യേ ഭ്രാതുസ്തവ യവീയസഃ । സാധോര്വിചിത്രവീര്യസ്യ രൂപയൌവനഭൂഷിതേ
"നിന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെ ഭാര്യമാര്, കാശിരാജാവിന്റെ പുത്രിമാര്, വിശുദ്ധിയും സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉള്ളവരായ വിചിത്രവീര്യന്റെ ഭാര്യമാരാണ്."
താഭ്യാം സങ്ഗമ്യ മേധാവിന് പുത്രോത്പാദനകം കുരു । രക്ഷസ്വ ഭാരതം വംശം നാത്ര ദോഷോഽസ്തി കര്ഹിചിത്
"ബുദ്ധിമാനേ, അവരുമായി ചേര്ന്ന് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണം. ഭാരതവംശം രക്ഷിക്കണം. ഇതില് ഒരിക്കലും പാപമില്ല."