യഥാ ന നശ്യതി തമഃ കൃതയാ ദീപവാര്തയാ । തത്കര്മ യന്ന ബന്ധായ സാ വിദ്യാ യാ വിമുക്തയേ
ദീപം ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നതുകൊണ്ട് അന്ധകാരം അകറ്റാൻ കഴിയില്ല. അങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കാത്തതും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായvidyയാണ് സത്യജ്ഞാനം.
ആയാസായാപരം കര്മ വിദ്യാന്യാ ശില്പനൈപുണമ് । ശീലം പരഹിതത്വം ച കോപാഭാവഃ ക്ഷമാ ധൃതിഃ
മറ്റുള്ള പ്രവർത്തികൾ എല്ലാം കഷ്ടപ്പാടിനായാണ്. മറ്റു വിദ്യകൾ കലകളിൽ പ്രാവീണ്യമാണ്. നല്ല സ്വഭാവം, മറ്റുള്ളവരുടെ ഉപകാരത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കൽ, കോപമില്ലായ്മ, ക്ഷമ, സ്ഥിരത—
സന്തോഷശ്ചേതി വിദ്യായാഃ പരിപാകോജ്ജ്വലം ഫലമ് । വിദ്യയാ തപസാ വാപി യോഗാഭ്യാസേന ഭൂപതേ
സന്തോഷം—ഇവയാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പാക്വതയാൽ ലഭിക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള ഫലങ്ങൾ. ജ്ഞാനത്തിലൂടെയോ, തപസ്സിലൂടെയോ, യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെയോ, രാജാവേ—
വിനാ കാമാദിശത്രൂണാം നൈവ നാശഃ കദാചന । (മനസ്തു ചഞ്ചലം രാസ്വഭാവാദതിദുര്ഗ്രഹമ് । തദ്വശഃ സര്വഥാ പ്രാണീ ത്രിവിധോ ഭുവനത്രയേ । ) കാമക്രോധാദയോ ഭാവാശ്ചിത്തജാഃ പരികീര്തിതാഃ
കാമം മുതലായ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാതെ മോക്ഷം ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല. മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ചഞ്ചലവും പിടികൂടാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികളും അതിന്റെ വശംവദരായിരിക്കുന്നു. കാമം, ക്രോധം തുടങ്ങിയവ മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
തേ തദാ ന ഭവന്ത്യേവ യദാ വൈ നിര്ജിതം മനഃ । തസ്മാത്തു നിമിനാ രാജന്ന ക്ഷമാ വിഹിതാ മുനൌ
മനസ്സ് ജയിച്ചവർക്കു അങ്ങനെയൊന്നുമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, രാജാവേ, നിമി ആ മുനിക്ക് ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല.
യഥാ യയാതിനാ പൂര്വം കൃതാ ശുക്രേ കൃതാഗസി । ഭൃഗുപുത്രേണ ശപ്തോഽപി യയാതിര്നൃപസത്തമഃ
പണ്ടു യയാതി ശുക്രനെതിരെ പാപം ചെയ്തതുപോലെയും, ഭൃഗുവിന്റെ മകനാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടിട്ടും മഹാരാജാവായ യയാതി—
ന ശശാപ മുനിം ക്രോധാജ്ജരാം രാജാ ഗൃഹീതവാന് । കശ്ചിത്സൌമ്യോ ഭവേത്കശ്ചിത്ക്രൂരോ ഭവതി പാര്ഥിവഃ
കോപത്തിൽ ആ മുനിയെ ശപിച്ചില്ല; പകരം വൃദ്ധാവസ്ഥ സ്വീകരിച്ചു. ആരോ സൗമ്യനാകുന്നു, ആരോ ക്രൂരനാകുന്നു, രാജാവേ.
സ്വഭാവഭേദാന്നൃപതേ കസ്യ ദോഷോഽത്ര കല്പ്യതേ । ഹൈഹയാ ഭാര്ഗവാന്പൂര്വം ധനലോഭാത്പുരോഹിതാന്
സ്വഭാവ വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ്, രാജാവേ, ഇവിടെ ആരെയാണ് കുറ്റം പറയാൻ കഴിയുക? പണ്ടു ഹൈഹയന്മാർ ധനലോഭം കൊണ്ട്—
ബ്രാഹ്മണാന്മൂലതഃ സര്വാംശ്ചിച്ഛിദുഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതാഃ । പാതകം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ ബ്രഹ്മഹത്യാസമുദ്ഭവമ്
കോപം നിറഞ്ഞു, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ, അഥവാ തങ്ങളുടെ പുരോഹിതന്മാരെ, മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; വലിയ പാപം ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ ദോഷം ഏറ്റെടുത്തു.
ഹൈഹയൈര്ധനാഹരണേന സഹ ഭൃഗൂണാം വധവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച കുലേ കസ്യ സമുത്പന്നാഃ ക്ഷത്രിയാ ഹൈഹയാശ്ച തേ । ബ്രഹ്മഹത്യാമനാദൃത്യ നിജഘ്നുര്ഭാര്ഗവാംശ്ച യേ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: ആ ഹൈഹയന്മാർ ഏത് വംശത്തിൽ ജനിച്ച ക്ഷത്രിയർ ആയിരുന്നു? ബ്രാഹ്മണഹത്യ എന്ന പാപം അവഗണിച്ച് ഭാർഗവന്മാരെ കൊല്ലാൻ ധൈര്യമായവർ ആരായിരുന്നു?
വൈരസ്യ കാരണം തേഷാം കിം മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ । നിമിത്തേന വിനാ ക്രോധം കഥം കുര്വന്തി സത്തമാഃ
അവർക്കിടയിൽ വൈരത്തിന്റെ കാരണം എന്തായിരുന്നു? ദയവായി പറയണം, പിതാമഹാ. കാരണമില്ലാതെ നല്ലവർ എങ്ങനെ കോപത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കും?
വൈരം പുരോഹിതൈഃ സാര്ധം കസ്മാത്തേഷാമജായത । നാല്പഹേതോര്ഹി തദ്വൈരം ക്ഷത്രിയാണാം ഭവിഷ്യതി
പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം ആ വൈരം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ക്ഷത്രിയർക്കു ചെറിയ കാരണത്തിന് അങ്ങനെ വൈരം ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ.
അന്യഥാ ബ്രാഹ്മണാന് പൂജ്യാന്കഥം ജഘ്നുരനാഗസഃ । ബാഹുജാ ബലവന്തോഽപി പാപഭീതാഃ കഥം ന തേ
അല്ലെങ്കിൽ, ആരാധ്യരും നിർദോഷികളും ആയ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവർ എങ്ങനെ കൊല്ലാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടു? ശക്തരും ബലവാന്മാരുമാണ്, എങ്കിലും പാപഭയമില്ലാതെ എങ്ങനെ അങ്ങനെ ചെയ്തു?
സ്വല്പേഽപരാധേ കോ ഹന്യാദ്വാഡവാന്ക്ഷത്രിയര്ഷഭഃ । സന്ദേഹോ മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ കാരണം വക്തുമര്ഹസി
ചെറിയ കുറ്റത്തിന് ആരാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൊല്ലാൻ പോകുക, ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠാ? എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, കാരണം ദയവായി പറയണം.
സൂത ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ തേന രാജ്ഞാ സത്യവതീസുതഃ । ഉവാച പരമപ്രീതഃ കഥാം സംസ്മൃത്യ ചേതസാ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് സത്യവതിയുടെ മകൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ആ കഥ മനസ്സിൽ ഓർത്ത് പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു പാരിക്ഷിതേ വാര്താം ക്ഷത്രിയാണാം പുരാതനീമ് । ആശ്ചര്യകാരിണീം സമ്യഗ്വിദിതാം ച പുരാ മയാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: പാർക്ഷിതേ, പണ്ടത്തെ ക്ഷത്രിയരുടെ അത്ഭുതകരമായ, ഞാൻ നേരത്തെ അറിഞ്ഞിരുന്ന കഥ നീ കേൾക്കൂ.
കാര്തവീര്യേതി നാമ്നാഭൂദ്ധൈഹയഃ പൃഥിവീപതിഃ । സഹസ്രബാഹുര്ബലവാനര്ജുനോ ധര്മതത്പരഃ
കാർതവീര്യ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഹൈഹയ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ആയിരം കൈകളും ഉള്ള, അർജുനനെന്നപോലെ ബലശാലിയും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായിരുന്നു.
ദത്താത്രേയസ്യ ശിഷ്യോഽഭൂദവതാരോ ഹരേരിവ । സിദ്ധഃ സര്വാര്ഥദഃ ശാക്തോ ഭൃഗൂണാം യാജ്യ ഏവ സഃ
ദത്താത്രേയന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്നു; ഹരിയുടെ അവതാരമെന്നപോലെ. എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും നൽകാൻ കഴിവുള്ളവൻ, ശക്തിഭക്തനും, ഭൃഗുക്കൾക്കായി യാഗം നടത്തിയവനും.
യജ്വാ പരമധര്മിഷ്ഠഃ സദാ ദാനപരായണഃ । ദദൌ വിത്തം ഭൃഗുഭ്യോഽസൌ കൃത്വാ യജ്ഞാനനേകശഃ
മഹായാഗികൻ, പരമധാർമ്മികൻ, എപ്പോഴും ദാനത്തിൽ താല്പര്യമായവൻ; അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ഭൃഗുക്കൾക്ക് ധനം നൽകി.
ധനിനസ്തേ ദ്വിജാ ജാതാ ഭൃഗവോ നൃപദാനതഃ । ഹയരത്നസമൃദ്ധ്യാഢ്യാഃ സഞ്ജാതാഃ പ്രഥിതാ ഭുവി
രാജാവിന്റെ ആദരത്തിൽ ഭൃഗുവംശ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധനികരായി, ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായി, കുതിരകളും രത്നങ്ങളും സമ്പത്തും നിറഞ്ഞവരായി.
സ്വര്യാതേ നൃപശാര്ദൂലേ കാര്തവീര്യാര്ജുനേ പുനഃ । ഹൈഹയാ നിര്ധനാ ജാതാഃ കാലേന മഹതാ നൃപ
കാർതവീര്യാർജുനൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഹൈഹയന്മാർ വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞ് ദരിദ്രരായി.
ധനകാര്യം സമുത്പന്നം ഹൈഹയാനാം കദാചന । യാചിഷ്ണവോഽഭിജഗ്മുസ്താന്ഭൂഗൂംസ്തേ ഹൈഹയാ നൃപ
ഒരു ദിവസം ഹൈഹയന്മാർക്ക് ധനാവശ്യമായപ്പോൾ, അവർ ഭൃഗുക്കളെ സമീപിച്ചു, ഭൂമി യാചിച്ചു.
വിനയം ക്ഷത്രിയാഃ കൃത്വാപ്യയാചന്ത ധനം ബഹു । ന ദദുസ്തേഽതിലോഭാര്താ നാസ്തി നാസ്തീതിവാദിനഃ
ക്ഷത്രിയർ വിനയം കാണിച്ചിട്ടും, ധനം ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അത്യന്തം ലോഭികളും 'ഒന്നുമില്ല, ഒന്നുമില്ല' എന്നു പറയുന്നവരും ഒന്നും കൊടുത്തില്ല.
ഭൂമൌ ച നിദധുഃ കേചിദ്ഭൃഗവോ ധനമുത്തമമ് । ദദുഃ കേചിദ്ദ്വിജാതിഭ്യോ ജ്ഞാത്വാ ക്ഷത്രിയതോ ഭയമ്
ചില ഭൃഗുക്കാർ തങ്ങളുടെ വിലയേറിയ ധനം ഭൂമിയിൽ മറച്ചു. ചിലർ ക്ഷത്രിയന്മാരെ ഭയന്ന്, ആ ധനം മറ്റ് ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകി.
കൃത്വാ സ്ഥാനാന്തരേ ദ്രവ്യം ബ്രാഹ്മണാ ഭയവിഹ്വലാഃ । ത്യക്ത്വാഽഽശ്രമാന്യയുഃ സര്വേ ഭൃഗവസ്തൃഷ്ണയാന്വിതാഃ
ഭയത്തിൽ വിറങ്ങലിച്ച ബ്രാഹ്മണർ തങ്ങളുടെ വസ്തുക്കൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറ്റി. എല്ലാ ഭൃഗുക്കാരും തപോവനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആഗ്രഹത്തിൽ പിടപ്പെട്ട് പുറപ്പെട്ടു.
യാജ്യാംശ്ച ദുഃഖിതാന്ദൃഷ്ട്വാ ന ദദുര്ലോഭമോഹിതാഃ । പലായിത്വാ ഗതാഃ സര്വേ ഗിരിദുര്ഗാനുപാശ്രിതാഃ
യജ്ഞികന്മാർ ദുഃഖിതരാണെന്ന് കണ്ടിട്ടും, ലാഭത്തിൽ അകപ്പെട്ടവർ ഒന്നും കൊടുത്തില്ല. എല്ലാവരും ഓടി പോയി, പർവ്വതകോട്ടകളിൽ അഭയം തേടി.
തതസ്തേ ഹൈഹയാസ്താത ദുഃഖിതാഃ കാര്യഗൌരവാത് । ഭൃഗൂണാമാശ്രമാഞ്ജഗ്മുര്ദ്രവ്യാര്ഥം ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ
അപ്പോൾ, ഹൈഹയന്മാർ ദുഃഖിതരായിട്ടും, കടമയുടെ ഭാരം കൊണ്ട്, ഭൃഗുക്കാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് ധനം തേടി പോയി.
ഭൃഗൂംസ്തു നിര്ഗതാന്വീക്ഷ്യ ശൂന്യാംസ്ത്യക്ത്യാ ഗൃഹാനഥ । ചഖനുര്ഭൂതലം തത്ര ദ്രവ്യാര്ഥം ഹൈഹയാ ഭൃശമ്
ഭൃഗുക്കാർ പോയതും വീടുകൾ ശൂന്യമാണെന്നും കണ്ട ഹൈഹയന്മാർ, ധനം കണ്ടെത്താൻ ഭൂമി കുഴിച്ചു തിരഞ്ഞു.
ഖനതാധിഗതം വിത്തം കേനചിദ്ഭൃഗുവേശ്മനി । ദദൃശുഃ ക്ഷത്രിയാഃ സര്വേ തദ്വിത്തം ശ്രമകര്ശിതാഃ
ഒരു ഭൃഗുവിന്റെ വീട്ടിൽ കുഴിച്ചപ്പോൾ, അവർക്കു ധനം കണ്ടെത്താനായി. എല്ലാ ക്ഷത്രിയരും അത്രേം പരിശ്രമിച്ച ശേഷം ആ ധനം കണ്ടു.
യത്ര യത്ര സമുത്പന്നം ഭൂരി ദ്രവ്യം മഹീതലാത് । തദാ തേ പാര്ശ്വഭാഗസ്ഥബ്രാഹ്മണാനാം ഗൃഹാണ്യപി
ഭൂമിയിൽ എവിടെയെങ്കിലും ധനം ലഭിച്ചാൽ, അവിടെ അടുത്ത് താമസിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുകളിലും അവർ കയറി.