മാനവാനാം ച കാ വാര്താ സത്ത്വൈകാന്തവ്യവസ്ഥിതൌ । ഗുണാനാം സങ്കരോ രാജന്സര്വത്ര സമവസ്ഥിതഃ
മനുഷ്യർക്ക് സത്ത്വഗുണത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുമോ? രാജാവേ, ഗുണങ്ങളുടെ കലവറ എല്ലായിടത്തും കാണാം.
കദാചിത്സത്ത്വവൃദ്ധിഃ സ്യാത്കദാചിദ്രജസഃ കില । കദാചിത്തമസോ വൃദ്ധിഃ സമഭാവഃ കദാചന
ഒരിക്കൽ സത്ത്വം വളരും, മറ്റൊരു സമയത്ത് രാജസും, ചിലപ്പോൾ തമസും ശക്തിപ്രാപിക്കും. ചിലപ്പോൾ ഈ ഗുണങ്ങൾ സമതുലിതമാകും.
നിര്ഗുണഃ പരമാത്മാസൌ നിര്ലേപഃ പരമോഽവ്യയഃ । അലക്ഷ്യഃ സര്വസത്ത്വാനാമപ്രമേയഃ സനാതനഃ
ആ പരമാത്മാവ് ഗുണരഹിതനും അശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും പരമമായവനും അക്ഷയനും എല്ലാ ജീവികൾക്കും അദൃശ്യനും അളക്കാൻ കഴിയാത്തവനും ശാശ്വതനുമാണ്.
തഥൈവ പരമാ ശക്തിര്നിര്ഗുണാ ബ്രഹ്മസംസ്ഥിതാ । ദുര്ജ്ഞേയാ ചാല്പമതിഭിഃ സര്വഭൂതവ്യവസ്ഥിതിഃ
അതുപോലെ, പരമശക്തിയും ഗുണരഹിതയായി ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. കുറച്ചു ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് അവളെ അറിയാൻ കഴിയില്ല; അവൾ എല്ലാ ജീവികളുടെ അടിസ്ഥാനമാണ്.
പരാത്മനസ്തഥാ ശക്തേസ്തയോരൈക്യം സദൈവ ഹി । അഭിന്നം തദ്വപുര്ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ സര്വദോഷതഃ
പരമാത്മാവിനും ആ ശക്തിക്കും എപ്പോഴും ഏകത്വം ഉണ്ട്; അവയുടെ അഖണ്ഡസ്വഭാവം അറിഞ്ഞാൽ എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
തജ്ജ്ഞാനാദേവ മോക്ഷഃ സ്യാദിതി വേദാന്തഡിണ്ഡിമഃ । യോ വേദ സ വിമുക്തോഽസ്മിന്സംസാരേ ത്രിഗുണാത്മകേ
അത് അറിയുന്നതിലൂടെ മാത്രമാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത് എന്ന് വേദാന്തം ഉറപ്പായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇതറിയുന്നവൻ ഈ ഗുണത്രയമുള്ള ലോകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
ജ്ഞാനം തു ദ്വിവിധം പ്രോക്തം ശാബ്ദികം പ്രഥമം സ്മൃതമ് । വേദശാസ്ത്രാര്ഥവിജ്ഞാനാത്തദ്ഭവേദ്ബുദ്ധിയോഗതഃ
ജ്ഞാനം രണ്ടുതരത്തിലാണെന്ന് പറയുന്നു. ഒന്നാമത്തേത് ശബ്ദജ്ഞാനം; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ ബുദ്ധിയുടെ സഹായത്തോടെ ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനം.
വികല്പാസ്തത്ര ബഹവോ ഭവന്തി മതികല്പിതാഃ । (കുതര്കകല്പിതാഃ കേചിത്സതര്കകല്പിതാഃ പരേ । വിതര്കൈര്വിഭ്രമോത്പത്തിര്വിഭ്രമാദ്ബുദ്ധിഭ്രംശതാ । ബുദ്ധിഭ്രംശാജ്ജ്ഞാനനാശഃ പ്രാണിനാം പരികീര്തിതഃ । ) അനുഭവാഖ്യം ദ്വിതീയം തു ജ്ഞാനം തദ്ദുര്ലഭം നൃപ
അവിടെ പലവിധ ചിന്തകളും മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകും; ചിലത് തെറ്റായ തർക്കത്തിൽ നിന്നുള്ളതും ചിലത് ശരിയായ തർക്കത്തിൽ നിന്നുള്ളതുമാണ്. ഇങ്ങനെ തർക്കങ്ങൾ കൊണ്ടു ഭ്രമം വരും, ഭ്രമം മൂലം ബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെടും, അതിനാൽ ജ്ഞാനം നശിക്കും. രണ്ടാമത്തേത് അനുഭവജ്ഞാനം; അതു വളരെ അപൂർവമാണ്, രാജാവേ.
തത്തദാ പ്രാപ്യതേ തസ്യ വേത്തുഃ സങ്ഗോ യദാ ഭവേത് । ശബ്ദജ്ഞാനാന്ന കാര്യസ്യ സിദ്ധിര്ഭവതി ഭാരത
ജ്ഞാനാർത്ഥിയായവൻ ആശക്തി വിട്ടാൽ മാത്രമേ അതു ലഭിക്കൂ. ശബ്ദജ്ഞാനം മാത്രം കൊണ്ട് ലക്ഷ്യം നേടാൻ കഴിയില്ല, ഭാരതാ.
തസ്മാന്നാനുഭവജ്ഞാനം സമ്ഭവത്യതിമാനുഷമ് । അന്തര്ഗതം തമശ്ഛേത്തും ശാബ്ദബോധോ ഹി ന ക്ഷമഃ
അതിനാൽ അനുഭവജ്ഞാനം അത്യന്തം അപൂർവവും മനുഷ്യശക്തിക്കപ്പുറത്തുള്ളതുമാണ്. ഉള്ളിലെ അന്ധകാരത്തെ അകറ്റാൻ ശബ്ദബോധം മതിയാവില്ല.
യഥാ ന നശ്യതി തമഃ കൃതയാ ദീപവാര്തയാ । തത്കര്മ യന്ന ബന്ധായ സാ വിദ്യാ യാ വിമുക്തയേ
ദീപം ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നതുകൊണ്ട് അന്ധകാരം അകറ്റാൻ കഴിയില്ല. അങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കാത്തതും മോക്ഷം നൽകുന്നതുമായvidyയാണ് സത്യജ്ഞാനം.
ആയാസായാപരം കര്മ വിദ്യാന്യാ ശില്പനൈപുണമ് । ശീലം പരഹിതത്വം ച കോപാഭാവഃ ക്ഷമാ ധൃതിഃ
മറ്റുള്ള പ്രവർത്തികൾ എല്ലാം കഷ്ടപ്പാടിനായാണ്. മറ്റു വിദ്യകൾ കലകളിൽ പ്രാവീണ്യമാണ്. നല്ല സ്വഭാവം, മറ്റുള്ളവരുടെ ഉപകാരത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കൽ, കോപമില്ലായ്മ, ക്ഷമ, സ്ഥിരത—
സന്തോഷശ്ചേതി വിദ്യായാഃ പരിപാകോജ്ജ്വലം ഫലമ് । വിദ്യയാ തപസാ വാപി യോഗാഭ്യാസേന ഭൂപതേ
സന്തോഷം—ഇവയാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പാക്വതയാൽ ലഭിക്കുന്ന പ്രകാശമുള്ള ഫലങ്ങൾ. ജ്ഞാനത്തിലൂടെയോ, തപസ്സിലൂടെയോ, യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെയോ, രാജാവേ—
വിനാ കാമാദിശത്രൂണാം നൈവ നാശഃ കദാചന । (മനസ്തു ചഞ്ചലം രാസ്വഭാവാദതിദുര്ഗ്രഹമ് । തദ്വശഃ സര്വഥാ പ്രാണീ ത്രിവിധോ ഭുവനത്രയേ । ) കാമക്രോധാദയോ ഭാവാശ്ചിത്തജാഃ പരികീര്തിതാഃ
കാമം മുതലായ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാതെ മോക്ഷം ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല. മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ചഞ്ചലവും പിടികൂടാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികളും അതിന്റെ വശംവദരായിരിക്കുന്നു. കാമം, ക്രോധം തുടങ്ങിയവ മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
തേ തദാ ന ഭവന്ത്യേവ യദാ വൈ നിര്ജിതം മനഃ । തസ്മാത്തു നിമിനാ രാജന്ന ക്ഷമാ വിഹിതാ മുനൌ
മനസ്സ് ജയിച്ചവർക്കു അങ്ങനെയൊന്നുമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, രാജാവേ, നിമി ആ മുനിക്ക് ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല.
യഥാ യയാതിനാ പൂര്വം കൃതാ ശുക്രേ കൃതാഗസി । ഭൃഗുപുത്രേണ ശപ്തോഽപി യയാതിര്നൃപസത്തമഃ
പണ്ടു യയാതി ശുക്രനെതിരെ പാപം ചെയ്തതുപോലെയും, ഭൃഗുവിന്റെ മകനാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടിട്ടും മഹാരാജാവായ യയാതി—
ന ശശാപ മുനിം ക്രോധാജ്ജരാം രാജാ ഗൃഹീതവാന് । കശ്ചിത്സൌമ്യോ ഭവേത്കശ്ചിത്ക്രൂരോ ഭവതി പാര്ഥിവഃ
കോപത്തിൽ ആ മുനിയെ ശപിച്ചില്ല; പകരം വൃദ്ധാവസ്ഥ സ്വീകരിച്ചു. ആരോ സൗമ്യനാകുന്നു, ആരോ ക്രൂരനാകുന്നു, രാജാവേ.
സ്വഭാവഭേദാന്നൃപതേ കസ്യ ദോഷോഽത്ര കല്പ്യതേ । ഹൈഹയാ ഭാര്ഗവാന്പൂര്വം ധനലോഭാത്പുരോഹിതാന്
സ്വഭാവ വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ്, രാജാവേ, ഇവിടെ ആരെയാണ് കുറ്റം പറയാൻ കഴിയുക? പണ്ടു ഹൈഹയന്മാർ ധനലോഭം കൊണ്ട്—
ബ്രാഹ്മണാന്മൂലതഃ സര്വാംശ്ചിച്ഛിദുഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതാഃ । പാതകം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ ബ്രഹ്മഹത്യാസമുദ്ഭവമ്
കോപം നിറഞ്ഞു, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ, അഥവാ തങ്ങളുടെ പുരോഹിതന്മാരെ, മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; വലിയ പാപം ചെയ്തു, ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ ദോഷം ഏറ്റെടുത്തു.
ഹൈഹയൈര്ധനാഹരണേന സഹ ഭൃഗൂണാം വധവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച കുലേ കസ്യ സമുത്പന്നാഃ ക്ഷത്രിയാ ഹൈഹയാശ്ച തേ । ബ്രഹ്മഹത്യാമനാദൃത്യ നിജഘ്നുര്ഭാര്ഗവാംശ്ച യേ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: ആ ഹൈഹയന്മാർ ഏത് വംശത്തിൽ ജനിച്ച ക്ഷത്രിയർ ആയിരുന്നു? ബ്രാഹ്മണഹത്യ എന്ന പാപം അവഗണിച്ച് ഭാർഗവന്മാരെ കൊല്ലാൻ ധൈര്യമായവർ ആരായിരുന്നു?
വൈരസ്യ കാരണം തേഷാം കിം മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ । നിമിത്തേന വിനാ ക്രോധം കഥം കുര്വന്തി സത്തമാഃ
അവർക്കിടയിൽ വൈരത്തിന്റെ കാരണം എന്തായിരുന്നു? ദയവായി പറയണം, പിതാമഹാ. കാരണമില്ലാതെ നല്ലവർ എങ്ങനെ കോപത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കും?
വൈരം പുരോഹിതൈഃ സാര്ധം കസ്മാത്തേഷാമജായത । നാല്പഹേതോര്ഹി തദ്വൈരം ക്ഷത്രിയാണാം ഭവിഷ്യതി
പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം ആ വൈരം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ക്ഷത്രിയർക്കു ചെറിയ കാരണത്തിന് അങ്ങനെ വൈരം ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ.
അന്യഥാ ബ്രാഹ്മണാന് പൂജ്യാന്കഥം ജഘ്നുരനാഗസഃ । ബാഹുജാ ബലവന്തോഽപി പാപഭീതാഃ കഥം ന തേ
അല്ലെങ്കിൽ, ആരാധ്യരും നിർദോഷികളും ആയ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവർ എങ്ങനെ കൊല്ലാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടു? ശക്തരും ബലവാന്മാരുമാണ്, എങ്കിലും പാപഭയമില്ലാതെ എങ്ങനെ അങ്ങനെ ചെയ്തു?
സ്വല്പേഽപരാധേ കോ ഹന്യാദ്വാഡവാന്ക്ഷത്രിയര്ഷഭഃ । സന്ദേഹോ മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ കാരണം വക്തുമര്ഹസി
ചെറിയ കുറ്റത്തിന് ആരാണ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൊല്ലാൻ പോകുക, ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠാ? എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, കാരണം ദയവായി പറയണം.
സൂത ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ തേന രാജ്ഞാ സത്യവതീസുതഃ । ഉവാച പരമപ്രീതഃ കഥാം സംസ്മൃത്യ ചേതസാ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് സത്യവതിയുടെ മകൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ആ കഥ മനസ്സിൽ ഓർത്ത് പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു പാരിക്ഷിതേ വാര്താം ക്ഷത്രിയാണാം പുരാതനീമ് । ആശ്ചര്യകാരിണീം സമ്യഗ്വിദിതാം ച പുരാ മയാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: പാർക്ഷിതേ, പണ്ടത്തെ ക്ഷത്രിയരുടെ അത്ഭുതകരമായ, ഞാൻ നേരത്തെ അറിഞ്ഞിരുന്ന കഥ നീ കേൾക്കൂ.
കാര്തവീര്യേതി നാമ്നാഭൂദ്ധൈഹയഃ പൃഥിവീപതിഃ । സഹസ്രബാഹുര്ബലവാനര്ജുനോ ധര്മതത്പരഃ
കാർതവീര്യ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഹൈഹയ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ആയിരം കൈകളും ഉള്ള, അർജുനനെന്നപോലെ ബലശാലിയും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായിരുന്നു.
ദത്താത്രേയസ്യ ശിഷ്യോഽഭൂദവതാരോ ഹരേരിവ । സിദ്ധഃ സര്വാര്ഥദഃ ശാക്തോ ഭൃഗൂണാം യാജ്യ ഏവ സഃ
ദത്താത്രേയന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്നു; ഹരിയുടെ അവതാരമെന്നപോലെ. എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും നൽകാൻ കഴിവുള്ളവൻ, ശക്തിഭക്തനും, ഭൃഗുക്കൾക്കായി യാഗം നടത്തിയവനും.
യജ്വാ പരമധര്മിഷ്ഠഃ സദാ ദാനപരായണഃ । ദദൌ വിത്തം ഭൃഗുഭ്യോഽസൌ കൃത്വാ യജ്ഞാനനേകശഃ
മഹായാഗികൻ, പരമധാർമ്മികൻ, എപ്പോഴും ദാനത്തിൽ താല്പര്യമായവൻ; അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ഭൃഗുക്കൾക്ക് ധനം നൽകി.
ധനിനസ്തേ ദ്വിജാ ജാതാ ഭൃഗവോ നൃപദാനതഃ । ഹയരത്നസമൃദ്ധ്യാഢ്യാഃ സഞ്ജാതാഃ പ്രഥിതാ ഭുവി
രാജാവിന്റെ ആദരത്തിൽ ഭൃഗുവംശ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധനികരായി, ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായി, കുതിരകളും രത്നങ്ങളും സമ്പത്തും നിറഞ്ഞവരായി.