അരണ്യാം മഥ്യമാനായാം പുത്രഃ പ്രാദുരഭൂത്തദാ । സര്വലക്ഷണസമ്പന്നഃ സാക്ഷാന്നിമിരിവാപരഃ
അരണി കയ്പിക്കുന്ന സമയത്ത്, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ള ഒരു മകന് അവിടെ ജനിച്ചു; അവന് മറ്റൊരു നിമിയെന്നപോലെയായിരുന്നു.
അരണ്യാ മഥനാജ്ജാതസ്തസ്മാന്മിഥിരിതി സ്മൃതഃ । യേനായം ജനകാജ്ജാതസ്തേനാസൌ ജനകോഽഭവത്
അരണി കയ്പിച്ചുണ്ടായതുകൊണ്ടു അവനെ മിഥി എന്നു വിളിച്ചു; ജനകന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ചതിനാല് അവന് ജനക എന്ന പേരും ലഭിച്ചു.
വിദേഹസ്തു നിമിര്ജാതോ യസ്മാത്തസ്മാത്തദന്വയേ । സമുദ്ഭൂതാസ്തു രാജാനോ വിദേഹാ ഇതി കീര്തിതാഃ
നിമി ശരീരമില്ലാതെ ജനിച്ചതിനാല് അവന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ച രാജാക്കന്മാരെ വിദേഹര് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏവം നിമിസുതോ രാജാ പ്രഥിതോ ജനകോഽഭവത് । നഗരീ നിര്മിതാ തേന ഗങ്ഗാതീരേ മനോഹരാ
ഇങ്ങനെ, നിമിയില് നിന്നു ജനിച്ച രാജാവ് ജനക എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനായി; അവന് ഗംഗയുടെ തീരത്ത് മനോഹരമായ ഒരു നഗരം പണിതു.
മിഥിലേതി സുവിഖ്യാതാ ഗോപുരാട്ടാലസംയുതാ । ധനധാന്യസമായുക്താ ഹട്ടശാലാവിരാജിതാ
മിഥില എന്ന പേരില് വിശാലമായി അറിയപ്പെട്ട ആ നഗരം ഗോപുരങ്ങളും ഗോപുരദ്വാരങ്ങളുംകൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധമായിരുന്നു; വിപണികളും ശാലകളും അവിടെ തിളങ്ങി നിന്നു.
വംശേഽസ്മിന്യേഽപി രാജാനസ്തേ സര്വേ ജനകാസ്തഥാ । വിഖ്യാതാ ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ വിദേഹാഃ പരികീര്തിതാഃ
ഈ വംശത്തില് ജനിച്ച എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ജനകമാര് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അവര് എല്ലാവരും ജ്ഞാനികളായി പ്രശസ്തരാണ്, വിദേഹര് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏതത്തേ കഥിതം രാജന്നിമേരാഖ്യാനമുത്തമമ് । ശാപാദ്യസ്യ വിദേഹത്വം വിസ്തരാദുദിതം മയാ
രാജാവേ, ഇങ്ങനെ നിമിയുടെ ഉത്തമമായ കഥയും, ശാപം മൂലം അവന് വിദേഹനായതും ഞാന് വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.
രാജോവാച ഭഗവന്ഭവതാ പ്രോക്തം നിമിശാപസ്യ കാരണമ് । ശ്രുത്വാ സന്ദേഹമാപന്നം മനോ മേഽതീവ ചഞ്ചലമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, നിമിയുടെ ശാപത്തിന്റെ കാരണം ഭവാന് വിശദീകരിച്ചു; അതു കേട്ടപ്പോള് എന്റെ മനസ്സില് സംശയം ഉണര്ന്നു, അതിനാല് മനസ്സ് വളരെ അശാന്തമായി.
വസിഷ്ഠോ ബ്രാഹ്മണഃ ശ്രേഷ്ഠോ രാജ്ഞശ്ചൈവ പുരോഹിതഃ । പുത്രഃ പങ്കജയോനേസ്തു രാജ്ഞാ ശപ്തഃ കഥം മുനിഃ
വസിഷ്ഠന് എന്ന മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനും രാജാവിന്റെ പുരോഹിതനും, കമലത്തില് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനുമാണ്; അത്തരം ഒരു മുനിയെ രാജാവ് എങ്ങനെ ശപിച്ചു?
ഗുരും ച ബ്രാഹ്മണം ജ്ഞാത്വാ നിമിനാ ന കൃതാ ക്ഷമാ । യജ്ഞകര്മ ശുഭം കൃത്വാ കഥം ക്രോധമുപാഗതഃ
ബ്രാഹ്മണനും ഗുരുവും ആണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും നിമി എങ്ങനെ ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല? നല്ല യാഗം നടത്തി കഴിഞ്ഞിട്ടും എങ്ങനെ ക്രോധം വരികയുണ്ടായി?
ജ്ഞാത്വാ ധര്മസ്യ വിജ്ഞാനം കഥമിക്ഷ്വാകുസമ്ഭവഃ । ക്രോധസ്യ വശമാപന്തഃ ശപ്തവാന്ബ്രാഹ്മണം ഗുരുമ്
ധര്മത്തിന്റെ ജ്ഞാനം അറിഞ്ഞിട്ടും ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശജന് എങ്ങനെ ക്രോധത്തിന് അടിമയായി ബ്രാഹ്മണ ഗുരുവിനെ ശപിച്ചു?
വ്യാസ ഉവാച ക്ഷമാതിദുര്ലഭാ രാജന്പ്രാണിഭിരജിതാത്മഭിഃ । ക്ഷമാവാന്ദുര്ലഭോ ലോകേ സുസമര്ഥോ വിശേഷതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ആത്മസംയമനം ഇല്ലാത്ത ജീവികള്ക്കു ക്ഷമ വളരെ അപൂര്വമാണ്; ലോകത്ത് ക്ഷമയുള്ളവന് വളരെ അപൂര്വനും ശക്തനും ആണു.
സര്വസങ്ഗപരിത്യാഗീ മുനിര്ഭവതു താപസഃ । നിദ്രാക്ഷുധോര്വിജേതാ ച യോഗാഭ്യാസേ സുനിഷ്ഠിതഃ
സകലബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, തപസ്സില് നിലകൊള്ളുന്ന മുനിയും, ഉറക്കം വിശപ്പു എന്നിവയെ ജയിച്ചവനും, യോഗാഭ്യാസത്തില് ഉറച്ചവനും ആകണം.
കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭോ ഹ്യഹങ്കാരശ്ചതുര്ഥകഃ । ദുര്ജ്ഞേയാ ദേഹമധ്യസ്ഥാ രിപവസ്തേന സര്വഥാ
കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, അതിനൊപ്പം അഹങ്കാരം — ഇവ ശരീരത്തിനുള്ളില് വസിക്കുന്ന ശത്രുക്കളാണ്; ഇവയെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് വളരെ ദുഷ്ക്കരമാണ്.
ന ഭൂതപൂര്വഃ സംസാരേ ന ചൈവ വര്തതേഽധുനാ । ഭവിതാ ന പുമാന്കശ്ചിദ്യോ ജയേത രിപൂനിമാന്
ഈ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന് ലോകത്തില് മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇപ്പോഴും ഇല്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടായേക്കില്ല.
ന സ്വര്ഗേ ന ച ഭൂലോകേ ബ്രഹ്മലോകേ ഹരേഃ പദേ । കൈലാസേ നേദൃശഃ കശ്ചിദ്യോ ജയേത രിപൂനിമാന്
സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ബ്രഹ്മലോകത്തിലും ഹരിയുടെ സ്ഥാനത്തും കൈലാസത്തും പോലും ഈ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന് ആരുമില്ല.
മുനയോ ബ്രഹ്മപുത്രാശ്ച തഥാന്യേ താപസോത്തമാഃ । തേഽപി ഗുണത്രയാവിദ്ധാഃ കിം പുനര്മാനവാ ഭുവി
മഹർഷിമാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠമായ തപസ്വികളും ഗുണത്രയങ്ങളാൽ ബാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
കപിലഃ സാംഖ്യവേത്താ ച യോഗാഭ്യാസരതഃ ശുചിഃ । തേനാപി ദൈവയോഗാദ്ധി പ്രദഗ്ധാഃ സഗരാത്മജാഃ
സാംഖ്യശാസ്ത്രം അറിയുന്ന കപിലൻ, യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് ശുദ്ധനായവൻ, ദൈവികശക്തിയാൽ തന്നെ സഗരന്റെ പുത്രന്മാരെ അഗ്നിയാക്കി.
തസ്മാദ്രാജന്നഹങ്കാരാത്സഞ്ജാതം ഭുവനത്രയമ് । കാര്യകാരണഭാവാത്തു തദ്വിയുക്തം കഥം ഭവേത്
രാജാവേ, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഉരുത്തിരിയുന്നത്. കാരണഫലബന്ധം കൊണ്ടാണ് അവയുടെ നിലനിൽപ്പ്; അതിൽ നിന്ന് വേറുപിരിയാൻ കഴിയുമോ?
ബ്രഹ്മാ ഗുണത്രയാവിഷ്ടോ വിഷ്ണുശ്ചൈവാഥ ശങ്കരഃ । പ്രഭവന്തി ശരീരേഷു തേഷാം ഭാവാഃ പൃഥക്പൃഥക്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശങ്കരനും ഗുണത്രയങ്ങളാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ ആ ഗുണങ്ങൾ വേറിട്ടു പ്രകടമാകുന്നു.
മാനവാനാം ച കാ വാര്താ സത്ത്വൈകാന്തവ്യവസ്ഥിതൌ । ഗുണാനാം സങ്കരോ രാജന്സര്വത്ര സമവസ്ഥിതഃ
മനുഷ്യർക്ക് സത്ത്വഗുണത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുമോ? രാജാവേ, ഗുണങ്ങളുടെ കലവറ എല്ലായിടത്തും കാണാം.
കദാചിത്സത്ത്വവൃദ്ധിഃ സ്യാത്കദാചിദ്രജസഃ കില । കദാചിത്തമസോ വൃദ്ധിഃ സമഭാവഃ കദാചന
ഒരിക്കൽ സത്ത്വം വളരും, മറ്റൊരു സമയത്ത് രാജസും, ചിലപ്പോൾ തമസും ശക്തിപ്രാപിക്കും. ചിലപ്പോൾ ഈ ഗുണങ്ങൾ സമതുലിതമാകും.
നിര്ഗുണഃ പരമാത്മാസൌ നിര്ലേപഃ പരമോഽവ്യയഃ । അലക്ഷ്യഃ സര്വസത്ത്വാനാമപ്രമേയഃ സനാതനഃ
ആ പരമാത്മാവ് ഗുണരഹിതനും അശുദ്ധിയില്ലാത്തവനും പരമമായവനും അക്ഷയനും എല്ലാ ജീവികൾക്കും അദൃശ്യനും അളക്കാൻ കഴിയാത്തവനും ശാശ്വതനുമാണ്.
തഥൈവ പരമാ ശക്തിര്നിര്ഗുണാ ബ്രഹ്മസംസ്ഥിതാ । ദുര്ജ്ഞേയാ ചാല്പമതിഭിഃ സര്വഭൂതവ്യവസ്ഥിതിഃ
അതുപോലെ, പരമശക്തിയും ഗുണരഹിതയായി ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. കുറച്ചു ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് അവളെ അറിയാൻ കഴിയില്ല; അവൾ എല്ലാ ജീവികളുടെ അടിസ്ഥാനമാണ്.
പരാത്മനസ്തഥാ ശക്തേസ്തയോരൈക്യം സദൈവ ഹി । അഭിന്നം തദ്വപുര്ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ സര്വദോഷതഃ
പരമാത്മാവിനും ആ ശക്തിക്കും എപ്പോഴും ഏകത്വം ഉണ്ട്; അവയുടെ അഖണ്ഡസ്വഭാവം അറിഞ്ഞാൽ എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
തജ്ജ്ഞാനാദേവ മോക്ഷഃ സ്യാദിതി വേദാന്തഡിണ്ഡിമഃ । യോ വേദ സ വിമുക്തോഽസ്മിന്സംസാരേ ത്രിഗുണാത്മകേ
അത് അറിയുന്നതിലൂടെ മാത്രമാണ് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നത് എന്ന് വേദാന്തം ഉറപ്പായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇതറിയുന്നവൻ ഈ ഗുണത്രയമുള്ള ലോകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
ജ്ഞാനം തു ദ്വിവിധം പ്രോക്തം ശാബ്ദികം പ്രഥമം സ്മൃതമ് । വേദശാസ്ത്രാര്ഥവിജ്ഞാനാത്തദ്ഭവേദ്ബുദ്ധിയോഗതഃ
ജ്ഞാനം രണ്ടുതരത്തിലാണെന്ന് പറയുന്നു. ഒന്നാമത്തേത് ശബ്ദജ്ഞാനം; വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതിലൂടെ ബുദ്ധിയുടെ സഹായത്തോടെ ലഭിക്കുന്ന ജ്ഞാനം.
വികല്പാസ്തത്ര ബഹവോ ഭവന്തി മതികല്പിതാഃ । (കുതര്കകല്പിതാഃ കേചിത്സതര്കകല്പിതാഃ പരേ । വിതര്കൈര്വിഭ്രമോത്പത്തിര്വിഭ്രമാദ്ബുദ്ധിഭ്രംശതാ । ബുദ്ധിഭ്രംശാജ്ജ്ഞാനനാശഃ പ്രാണിനാം പരികീര്തിതഃ । ) അനുഭവാഖ്യം ദ്വിതീയം തു ജ്ഞാനം തദ്ദുര്ലഭം നൃപ
അവിടെ പലവിധ ചിന്തകളും മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകും; ചിലത് തെറ്റായ തർക്കത്തിൽ നിന്നുള്ളതും ചിലത് ശരിയായ തർക്കത്തിൽ നിന്നുള്ളതുമാണ്. ഇങ്ങനെ തർക്കങ്ങൾ കൊണ്ടു ഭ്രമം വരും, ഭ്രമം മൂലം ബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെടും, അതിനാൽ ജ്ഞാനം നശിക്കും. രണ്ടാമത്തേത് അനുഭവജ്ഞാനം; അതു വളരെ അപൂർവമാണ്, രാജാവേ.
തത്തദാ പ്രാപ്യതേ തസ്യ വേത്തുഃ സങ്ഗോ യദാ ഭവേത് । ശബ്ദജ്ഞാനാന്ന കാര്യസ്യ സിദ്ധിര്ഭവതി ഭാരത
ജ്ഞാനാർത്ഥിയായവൻ ആശക്തി വിട്ടാൽ മാത്രമേ അതു ലഭിക്കൂ. ശബ്ദജ്ഞാനം മാത്രം കൊണ്ട് ലക്ഷ്യം നേടാൻ കഴിയില്ല, ഭാരതാ.
തസ്മാന്നാനുഭവജ്ഞാനം സമ്ഭവത്യതിമാനുഷമ് । അന്തര്ഗതം തമശ്ഛേത്തും ശാബ്ദബോധോ ഹി ന ക്ഷമഃ
അതിനാൽ അനുഭവജ്ഞാനം അത്യന്തം അപൂർവവും മനുഷ്യശക്തിക്കപ്പുറത്തുള്ളതുമാണ്. ഉള്ളിലെ അന്ധകാരത്തെ അകറ്റാൻ ശബ്ദബോധം മതിയാവില്ല.