പ്രാര്ഥയ ത്വം മഹാരാജ ദേവീം സര്വേശ്വരീം ശിവാമ് । മഖേനാനേന സന്തുഷ്ടാ സാ തേഽഭീഷ്ടം വിധാസ്യതി
മഹാരാജാവേ, നീ സർവ്വേശ്വരിയായ ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിക്കൂ; ഈ യാഗത്തിൽ സന്തുഷ്ടയായ ദേവി നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് നൽകും.
സ ദേവൈരേവമുക്തസ്തു പ്രാര്ഥയാമാസ ദേവതാമ് । സ്തോത്രൈര്നാനാവിധൈര്ദിവ്യൈര്ഭക്ത്യാ ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
ദേവതകൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ദേവിയെ വിവിധ ദിവ്യസ്തോത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി, ഭക്തിയോടെ, കരളിൽ നിറഞ്ഞ വാക്കുകളാൽ പ്രാർത്ഥിച്ചു.
പ്രസന്നാ സാ തദാ ദേവീ പ്രത്യക്ഷം ദര്ശനം ദദൌ । കോടിസൂര്യപ്രതീകാശം രൂപം ലാവണ്യദീപിതമ് । ൧൬ ദൃഷ്ട്വാ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ കൃതകൃത്യാശ്ച ചേതസി । പ്രസന്നായാം ദേവതായാം രാജാ വവ്രേ വരം നൃപ
അപ്പോൾ ദേവി സന്തുഷ്ടയായി, നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, കോടിസൂര്യപ്രഭയോടെ, സൗന്ദര്യത്തിൽ തിളങ്ങി. അവളെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും മനസ്സിൽ ആനന്ദവും തൃപ്തിയും നിറഞ്ഞു. ദേവി സന്തുഷ്ടയായപ്പോൾ, രാജാവ് വരം ചോദിച്ചു, രാജാവേ.
ജ്ഞാനം തദ്വിമലം ദേഹി യേന മോക്ഷോ ഭവേദപി । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം നിവാസോ മേ ഭവേദിതി
മുക്തി ലഭിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം ദയവായി തരണമേ; എല്ലാ ജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ എനിക്ക് വാസം ലഭിക്കണമേ.
തതഃ പ്രസന്നാ ദേവേശീ പ്രോവാച ജഗദമ്ബികാ । ജ്ഞാനം തേ വിമലം ഭൂയാത്പ്രാരബ്ധസ്യാവശേഷതഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ, ലോകമാതാവായ ദേവി പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ശുദ്ധജ്ഞാനം ലഭിക്കട്ടെ; ഇനി ശേഷിക്കുന്ന വിധിയുടെ കാര്യത്തിൽ—'
നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം നിവാസോഽപി ഭവിഷ്യതി । നിമിഷം യാന്തി ചക്ഷൂംഷി ത്വത്കൃതേനൈവ ദേഹിനാമ്
'എല്ലാ ജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ നിന്നെ വസിപ്പിക്കും; നിന്റെ കാരണത്താൽ, ശരീരമുള്ളവരുടെ കണ്ണുകൾ നിമിഷം അടയ്ക്കും.'
തവ വാസാത്സനിമിഷാ മാനവാഃ പശവസ്തഥാ । പതങ്ഗാശ്ച ഭവിഷ്യന്തി പുനശ്ചാനിമിഷാഃ സുരാഃ
'നിന്റെ വാസം കൊണ്ടു മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സനിമിഷൻ (കണ്ണടയ്ക്കുന്നവർ) എന്നറിയപ്പെടും; ദേവതകൾ വീണ്ടും അനിമിഷൻ (കണ്ണടയ്ക്കാത്തവർ) എന്നറിയപ്പെടും.'
ഇതി ദത്ത്വാ വരം തസ്മൈ തദാ ശ്രീവരദേവതാ । ആമന്ത്ര്യ ച മുനീന്സര്വാംസ്തത്രൈവാന്തര്ഹിതാഭവത്
ഇങ്ങനെ വരം നൽകി, ശ്രീദേവി എല്ലാ മുനികൾക്കും ആശംസകൾ പറഞ്ഞ് അവിടെ നിന്നു അപ്രത്യക്ഷയായി.
അന്തര്ഹിതായാം ദേവ്യാം തു മുനയസ്തത്ര സംസ്ഥിതാഃ । വിചിന്ത്യ വിഥിവത്സര്വേ നിമേര്ദേഹം സമാഹരന്
ദേവി അദൃശ്യമായപ്പോള് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സകല ഋഷിമാരും ആലോചിച്ച്, നിമിയുടെ ശരീരം ഒന്നിച്ച് കൂട്ടി.
അരണിം തത്ര സംസ്ഥാപ്യ മമന്ധുര്മന്ത്രവത്തദാ । മന്ത്രഹോമൈര്മഹാത്മാനഃ പുത്രഹേതോര്നിമേരഥ
അവിടെ അരണി വെച്ച്, മന്ത്രങ്ങളോടെ അതു കയ്പിച്ച്, മഹാത്മാക്കളായ അവര് നിമിക്ക് മകന് ജനിക്കാനായി മന്ത്രഹോമം നടത്തി.
അരണ്യാം മഥ്യമാനായാം പുത്രഃ പ്രാദുരഭൂത്തദാ । സര്വലക്ഷണസമ്പന്നഃ സാക്ഷാന്നിമിരിവാപരഃ
അരണി കയ്പിക്കുന്ന സമയത്ത്, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുമുള്ള ഒരു മകന് അവിടെ ജനിച്ചു; അവന് മറ്റൊരു നിമിയെന്നപോലെയായിരുന്നു.
അരണ്യാ മഥനാജ്ജാതസ്തസ്മാന്മിഥിരിതി സ്മൃതഃ । യേനായം ജനകാജ്ജാതസ്തേനാസൌ ജനകോഽഭവത്
അരണി കയ്പിച്ചുണ്ടായതുകൊണ്ടു അവനെ മിഥി എന്നു വിളിച്ചു; ജനകന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ചതിനാല് അവന് ജനക എന്ന പേരും ലഭിച്ചു.
വിദേഹസ്തു നിമിര്ജാതോ യസ്മാത്തസ്മാത്തദന്വയേ । സമുദ്ഭൂതാസ്തു രാജാനോ വിദേഹാ ഇതി കീര്തിതാഃ
നിമി ശരീരമില്ലാതെ ജനിച്ചതിനാല് അവന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ച രാജാക്കന്മാരെ വിദേഹര് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏവം നിമിസുതോ രാജാ പ്രഥിതോ ജനകോഽഭവത് । നഗരീ നിര്മിതാ തേന ഗങ്ഗാതീരേ മനോഹരാ
ഇങ്ങനെ, നിമിയില് നിന്നു ജനിച്ച രാജാവ് ജനക എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനായി; അവന് ഗംഗയുടെ തീരത്ത് മനോഹരമായ ഒരു നഗരം പണിതു.
മിഥിലേതി സുവിഖ്യാതാ ഗോപുരാട്ടാലസംയുതാ । ധനധാന്യസമായുക്താ ഹട്ടശാലാവിരാജിതാ
മിഥില എന്ന പേരില് വിശാലമായി അറിയപ്പെട്ട ആ നഗരം ഗോപുരങ്ങളും ഗോപുരദ്വാരങ്ങളുംകൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധമായിരുന്നു; വിപണികളും ശാലകളും അവിടെ തിളങ്ങി നിന്നു.
വംശേഽസ്മിന്യേഽപി രാജാനസ്തേ സര്വേ ജനകാസ്തഥാ । വിഖ്യാതാ ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ വിദേഹാഃ പരികീര്തിതാഃ
ഈ വംശത്തില് ജനിച്ച എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ജനകമാര് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അവര് എല്ലാവരും ജ്ഞാനികളായി പ്രശസ്തരാണ്, വിദേഹര് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഏതത്തേ കഥിതം രാജന്നിമേരാഖ്യാനമുത്തമമ് । ശാപാദ്യസ്യ വിദേഹത്വം വിസ്തരാദുദിതം മയാ
രാജാവേ, ഇങ്ങനെ നിമിയുടെ ഉത്തമമായ കഥയും, ശാപം മൂലം അവന് വിദേഹനായതും ഞാന് വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു.
രാജോവാച ഭഗവന്ഭവതാ പ്രോക്തം നിമിശാപസ്യ കാരണമ് । ശ്രുത്വാ സന്ദേഹമാപന്നം മനോ മേഽതീവ ചഞ്ചലമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, നിമിയുടെ ശാപത്തിന്റെ കാരണം ഭവാന് വിശദീകരിച്ചു; അതു കേട്ടപ്പോള് എന്റെ മനസ്സില് സംശയം ഉണര്ന്നു, അതിനാല് മനസ്സ് വളരെ അശാന്തമായി.
വസിഷ്ഠോ ബ്രാഹ്മണഃ ശ്രേഷ്ഠോ രാജ്ഞശ്ചൈവ പുരോഹിതഃ । പുത്രഃ പങ്കജയോനേസ്തു രാജ്ഞാ ശപ്തഃ കഥം മുനിഃ
വസിഷ്ഠന് എന്ന മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനും രാജാവിന്റെ പുരോഹിതനും, കമലത്തില് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനുമാണ്; അത്തരം ഒരു മുനിയെ രാജാവ് എങ്ങനെ ശപിച്ചു?
ഗുരും ച ബ്രാഹ്മണം ജ്ഞാത്വാ നിമിനാ ന കൃതാ ക്ഷമാ । യജ്ഞകര്മ ശുഭം കൃത്വാ കഥം ക്രോധമുപാഗതഃ
ബ്രാഹ്മണനും ഗുരുവും ആണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും നിമി എങ്ങനെ ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല? നല്ല യാഗം നടത്തി കഴിഞ്ഞിട്ടും എങ്ങനെ ക്രോധം വരികയുണ്ടായി?
ജ്ഞാത്വാ ധര്മസ്യ വിജ്ഞാനം കഥമിക്ഷ്വാകുസമ്ഭവഃ । ക്രോധസ്യ വശമാപന്തഃ ശപ്തവാന്ബ്രാഹ്മണം ഗുരുമ്
ധര്മത്തിന്റെ ജ്ഞാനം അറിഞ്ഞിട്ടും ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശജന് എങ്ങനെ ക്രോധത്തിന് അടിമയായി ബ്രാഹ്മണ ഗുരുവിനെ ശപിച്ചു?
വ്യാസ ഉവാച ക്ഷമാതിദുര്ലഭാ രാജന്പ്രാണിഭിരജിതാത്മഭിഃ । ക്ഷമാവാന്ദുര്ലഭോ ലോകേ സുസമര്ഥോ വിശേഷതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ആത്മസംയമനം ഇല്ലാത്ത ജീവികള്ക്കു ക്ഷമ വളരെ അപൂര്വമാണ്; ലോകത്ത് ക്ഷമയുള്ളവന് വളരെ അപൂര്വനും ശക്തനും ആണു.
സര്വസങ്ഗപരിത്യാഗീ മുനിര്ഭവതു താപസഃ । നിദ്രാക്ഷുധോര്വിജേതാ ച യോഗാഭ്യാസേ സുനിഷ്ഠിതഃ
സകലബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, തപസ്സില് നിലകൊള്ളുന്ന മുനിയും, ഉറക്കം വിശപ്പു എന്നിവയെ ജയിച്ചവനും, യോഗാഭ്യാസത്തില് ഉറച്ചവനും ആകണം.
കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭോ ഹ്യഹങ്കാരശ്ചതുര്ഥകഃ । ദുര്ജ്ഞേയാ ദേഹമധ്യസ്ഥാ രിപവസ്തേന സര്വഥാ
കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, അതിനൊപ്പം അഹങ്കാരം — ഇവ ശരീരത്തിനുള്ളില് വസിക്കുന്ന ശത്രുക്കളാണ്; ഇവയെ മനസ്സിലാക്കുന്നത് വളരെ ദുഷ്ക്കരമാണ്.
ന ഭൂതപൂര്വഃ സംസാരേ ന ചൈവ വര്തതേഽധുനാ । ഭവിതാ ന പുമാന്കശ്ചിദ്യോ ജയേത രിപൂനിമാന്
ഈ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന് ലോകത്തില് മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇപ്പോഴും ഇല്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടായേക്കില്ല.
ന സ്വര്ഗേ ന ച ഭൂലോകേ ബ്രഹ്മലോകേ ഹരേഃ പദേ । കൈലാസേ നേദൃശഃ കശ്ചിദ്യോ ജയേത രിപൂനിമാന്
സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ബ്രഹ്മലോകത്തിലും ഹരിയുടെ സ്ഥാനത്തും കൈലാസത്തും പോലും ഈ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന് ആരുമില്ല.
മുനയോ ബ്രഹ്മപുത്രാശ്ച തഥാന്യേ താപസോത്തമാഃ । തേഽപി ഗുണത്രയാവിദ്ധാഃ കിം പുനര്മാനവാ ഭുവി
മഹർഷിമാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠമായ തപസ്വികളും ഗുണത്രയങ്ങളാൽ ബാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
കപിലഃ സാംഖ്യവേത്താ ച യോഗാഭ്യാസരതഃ ശുചിഃ । തേനാപി ദൈവയോഗാദ്ധി പ്രദഗ്ധാഃ സഗരാത്മജാഃ
സാംഖ്യശാസ്ത്രം അറിയുന്ന കപിലൻ, യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് ശുദ്ധനായവൻ, ദൈവികശക്തിയാൽ തന്നെ സഗരന്റെ പുത്രന്മാരെ അഗ്നിയാക്കി.
തസ്മാദ്രാജന്നഹങ്കാരാത്സഞ്ജാതം ഭുവനത്രയമ് । കാര്യകാരണഭാവാത്തു തദ്വിയുക്തം കഥം ഭവേത്
രാജാവേ, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഉരുത്തിരിയുന്നത്. കാരണഫലബന്ധം കൊണ്ടാണ് അവയുടെ നിലനിൽപ്പ്; അതിൽ നിന്ന് വേറുപിരിയാൻ കഴിയുമോ?
ബ്രഹ്മാ ഗുണത്രയാവിഷ്ടോ വിഷ്ണുശ്ചൈവാഥ ശങ്കരഃ । പ്രഭവന്തി ശരീരേഷു തേഷാം ഭാവാഃ പൃഥക്പൃഥക്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശങ്കരനും ഗുണത്രയങ്ങളാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ ആ ഗുണങ്ങൾ വേറിട്ടു പ്രകടമാകുന്നു.