വിഹരസ്വ യഥാകാമം സ്ഥാനേഽസ്മിന്വരവര്ണിനി । തഥോക്താ സാ തതോ ദേവീ താഭ്യാം തത്ര സ്ഥിതാവശാ
'നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഈ സ്ഥലത്ത് സന്തോഷത്തോടെ വാസം ചെയ്യൂ, മനോഹരവർണ്ണയേ.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവി അവിടെയെ അവരാൽ നിർബന്ധിതയായി തുടരാൻ സമ്മതിച്ചു.
കൃത്വാ ഭാവം സ്ഥിരം ദേവീ മിത്രാവരുണയോര്ഗൃഹേ । സാ ഗൃഹീത്വാ തയോര്ഭാവം സംസ്ഥിതാ ചാരുദര്ശനാ
ദേവി തന്റെ മനസ്സ് മിത്രനും വരുണനും ഉള്ള വീട്ടിൽ ഉറപ്പിച്ചു, അവരുടെ ആഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചു, മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ അവിടെ തുടരാൻ തുടങ്ങി.
തയോസ്തു പതിതം വീര്യം കുമ്ഭേ ദൈവാദനാവൃതേ । തസ്മാജ്ജാതൌ മുനീ രാജന്ദ്വാവേവാതിമനോഹരൌ
ദൈവിക ഇച്ഛയാൽ, ആ ഇരുവരുടെയും വീര്യം തുറന്ന ഒരു കുമ്പത്തിൽ വീണു; അതിൽ നിന്ന്, മഹാരാജാവേ, അത്യന്തം മനോഹരമായ രണ്ട് മുനികൾ ജനിച്ചു.
അഗസ്തിഃ പ്രഥമസ്തത്ര വസിഷ്ഠശ്ചാപരസ്തഥാ । മിത്രാവരുണയോര്വീര്യാത്താപസാവൃഷിസത്തമൌ
അവരിൽ ആദ്യം അഗസ്ത്യൻ ജനിച്ചു, പിന്നെ വസിഷ്ഠൻ. മിത്രനും വരുണനും ഉള്ള ശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഈ രണ്ട് തപസ്സുകാരും മഹാമുനികളും ജനിച്ചത്.
പ്രഥമസ്തു വനം പ്രാപ്തോ ബാല ഏവ മഹാതപാഃ । ഇക്ഷ്വാകുസ്തു വസിഷ്ഠം തം ബാലം വവ്രേ പുരോഹിതമ്
ആദ്യമായി ജനിച്ചവൻ ബാലനായി തന്നെ കാടിലേക്ക് പോയി, മഹാതപസ്സുകാരനായി. ഇക്ഷ്വാകു രാജാവ് ആ ബാലനായ വസിഷ്ഠനെ തന്റെ പുരോഹിതനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
വംശസ്യാസ്യ സുഖാര്ഥം തേ പാലയാമാസ പാര്ഥിവ । വിശേഷേണ മുനിം ജ്ഞാത്വാ പ്രീത്യാ യുക്തോ ബഭൂവ ഹ
തന്റെ വംശത്തിന് സന്തോഷം ഉണ്ടാകാൻ രാജാവ് വസിഷ്ഠനെ സംരക്ഷിച്ചു; പ്രത്യേകമായി അവനെ മഹാമുനിയെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, സ്നേഹപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ പെരുമാറി.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം വസിഷ്ഠസ്യ ച കാരണമ് । ശാപാദ്ദേഹാന്തരപ്രാപ്തിര്മിത്രാവരുണയോഃ കുലേ
ഇതൊക്കെയും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു; വസിഷ്ഠൻ ശാപം മൂലം മറ്റൊരു ശരീരത്തിൽ, മിത്രനും വരുണനും ഉള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച കാരണവും പറഞ്ഞു.
ദേവീമഹിമ്നി നാനാഭാവവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച ദേഹപ്രാപ്തിര്വസിഷ്ഠസ്യ കഥിതാ ഭവതാ കില । നിമിഃ കഥം പുനര്ദേഹം പ്രാപ്തവാനിതി മേ വദ
ദേവിയുടെ മഹത്വം, വിവിധ രൂപങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിവരണം. ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: 'വസിഷ്ഠന് ശരീരം ലഭിച്ചത് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞുതന്നു; എന്നാൽ നിമിക്ക് വീണ്ടും ശരീരം ലഭിച്ചത് എങ്ങനെ എന്നത് ദയവായി പറയൂ.'
വ്യാസ ഉവാച വസിഷ്ഠേന ച സമ്പ്രാപ്തഃ പുനര്ദേഹോ നരാധിപ । നിമിനാ ന തഥാ പ്രാപ്തോ ദേഹഃ ശാപാദനന്തരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: 'വസിഷ്ഠന് വീണ്ടും ശരീരം ലഭിച്ചു, മഹാരാജാവേ; പക്ഷേ, നിമിക്ക് ശാപത്തിന് ശേഷം അങ്ങനെ ശരീരം ലഭിച്ചില്ല.'
യദാ ശപ്തോ വസിഷ്ഠേന തദാ തേ ബ്രാഹ്മണാഃ ക്രതൌ ഋത്വിജോ യേ വൃതാ രാജ്ഞാ തേ സര്വേ സമചിന്തയന്
വസിഷ്ഠൻ ശപിച്ചപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ യാഗത്തിൽ നിയമിച്ചിരുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് ആലോചിച്ചു.
കിം കര്തവ്യമഹോഽസ്മാഭിഃ ശാപദഗ്ധോ മഹീപതിഃ । അസ്മിന്യജ്ഞേ ത്വസമ്പൂര്ണേ ദീക്ഷായുക്തശ്ച ധാര്മികഃ
ഇപ്പോൾ നമുക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം? രാജാവ് ശാപം കൊണ്ടു ദഹിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ യാഗം ഇതുവരെ പൂർത്തിയായിട്ടില്ല, അദ്ദേഹം വ്രതത്തിൽ തന്നെ തുടരുന്നു, ധാർമ്മികനുമാണ്.
കിം കര്തവ്യം കാര്യമേതദ്വിപരീതമഭൂത്കില । അവശ്യമ്ഭാവിഭാവത്വാദശക്താഃ സ്മ നിവാരണേ
ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയില്ല; സംഭവിച്ചത് പ്രതീക്ഷിച്ചതിന് വിപരീതമായി. സംഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്നതുകൊണ്ടു നാം അതിനെ തടയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
മന്ത്രൈര്ബഹുവിധൈര്ദേഹം തദാ തസ്യ മഹാത്മനഃ । രക്ഷിതം ധാരയാമാസുഃ കിഞ്ചിച്ഛ്വസനസംയുതമ്
നാം പലവിധ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശരീരം സംരക്ഷിച്ചു, അല്പം ശ്വാസം മാത്രം ശേഷിപ്പിച്ചു.
ഗന്ധൈര്മാല്യൈശ്ച വിവിധൈഃ പൂജ്യമാനം മുഹുര്മുഹുഃ । മന്ത്രശക്ത്യാ പ്രതിഷ്ടഭ്യ നിര്വികാരം സുപൂജിതമ്
വിവിധ സുഗന്ധങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും അർപ്പിച്ച്, മന്ത്രശക്തിയാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്ഥിരമായി ഉറ്റുനോക്കി, ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.
സമാപ്തേ ച ക്രതൌ തത്ര ദേവാഃ സര്വേ സമാഗതാഃ । ഋത്വിഗ്ഭിസ്തു സ്തുതാഃ സര്വേ സുപ്രീതാശ്ചാഭവന്നൃപ
അവിടെ യാഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവതകളും കൂടി, യാഗം നടത്തിപ്പുകാരുടെ സ്തുതികൾ കേട്ട്, വളരെ സന്തോഷത്തോടെ നിന്നു, രാജാവേ.
വിജ്ഞപ്താ മുനിഭിഃ സ്തോത്രൈര്നിര്വിണ്ണാത്മാനമബ്രുവന് । പ്രസന്നാഃ സ്മ മഹീപാല വരം വരയ സുവ്രത
മുനികൾ സ്തോത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സിൽ വിഷാദം നിറഞ്ഞ അദ്ദേഹത്തോട് ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: 'നാം സന്തുഷ്ടരാണ്, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, നീ ഇഷ്ടമുള്ള വരം ചോദിക്കൂ.'
യജ്ഞേനാനേന രാജര്ഷേ വരം ജന്മ വിധീയതേ । ദേവദേഹം നൃദേഹം വാ യത്തേ മനസി വാഞ്ഛിതമ്
ഈ യാഗം കൊണ്ടു, രാജർഷിയേ, ജന്മം എന്നൊരു വരം ലഭിക്കും; ദേവതയായാലും മനുഷ്യനായാലും, നിന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും.
ദൃപ്തഃ കാമം പുരോധാസ്തേ മൃത്യുലോകേ യഥാസുഖമ് । ഏവമുക്തോ നിമേരാത്മാ സന്തുഷ്ടസ്താനുവാച ഹ
നിന്റെ പുരോഹിതൻ അഭിമാനത്തോടെ മരണലോകത്ത് ഇഷ്ടം പോലെ ജീവിക്കട്ടെ. ഇങ്ങനെ ദേവതകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നിമിയുടെ ആത്മാവ് സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ന ദേഹേ മമ വാഞ്ഛാസ്തി സര്വദൈവ വിനശ്വരേ । വാസോ മേ സര്വസത്ത്വാനാം ദൃഷ്ടാവസ്തു സുരോത്തമാഃ
എനിക്ക് ഈ നശ്വരമായ ശരീരത്തിൽ ആഗ്രഹമില്ല; ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ വാസം ലഭിക്കണമെന്നതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.
നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വായുഭൂതശ്ചരാമ്യഹമ് । ഏവമുക്താഃ സുരാസ്തത്ര നിമേരാത്മാനമബ്രുവന്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ വായുവുപോലെ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവതകൾ അവിടെ നിമിയുടെ ആത്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.
പ്രാര്ഥയ ത്വം മഹാരാജ ദേവീം സര്വേശ്വരീം ശിവാമ് । മഖേനാനേന സന്തുഷ്ടാ സാ തേഽഭീഷ്ടം വിധാസ്യതി
മഹാരാജാവേ, നീ സർവ്വേശ്വരിയായ ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിക്കൂ; ഈ യാഗത്തിൽ സന്തുഷ്ടയായ ദേവി നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് നൽകും.
സ ദേവൈരേവമുക്തസ്തു പ്രാര്ഥയാമാസ ദേവതാമ് । സ്തോത്രൈര്നാനാവിധൈര്ദിവ്യൈര്ഭക്ത്യാ ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
ദേവതകൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ദേവിയെ വിവിധ ദിവ്യസ്തോത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി, ഭക്തിയോടെ, കരളിൽ നിറഞ്ഞ വാക്കുകളാൽ പ്രാർത്ഥിച്ചു.
പ്രസന്നാ സാ തദാ ദേവീ പ്രത്യക്ഷം ദര്ശനം ദദൌ । കോടിസൂര്യപ്രതീകാശം രൂപം ലാവണ്യദീപിതമ് । ൧൬ ദൃഷ്ട്വാ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ കൃതകൃത്യാശ്ച ചേതസി । പ്രസന്നായാം ദേവതായാം രാജാ വവ്രേ വരം നൃപ
അപ്പോൾ ദേവി സന്തുഷ്ടയായി, നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായി, കോടിസൂര്യപ്രഭയോടെ, സൗന്ദര്യത്തിൽ തിളങ്ങി. അവളെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും മനസ്സിൽ ആനന്ദവും തൃപ്തിയും നിറഞ്ഞു. ദേവി സന്തുഷ്ടയായപ്പോൾ, രാജാവ് വരം ചോദിച്ചു, രാജാവേ.
ജ്ഞാനം തദ്വിമലം ദേഹി യേന മോക്ഷോ ഭവേദപി । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം നിവാസോ മേ ഭവേദിതി
മുക്തി ലഭിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം ദയവായി തരണമേ; എല്ലാ ജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ എനിക്ക് വാസം ലഭിക്കണമേ.
തതഃ പ്രസന്നാ ദേവേശീ പ്രോവാച ജഗദമ്ബികാ । ജ്ഞാനം തേ വിമലം ഭൂയാത്പ്രാരബ്ധസ്യാവശേഷതഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ, ലോകമാതാവായ ദേവി പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ശുദ്ധജ്ഞാനം ലഭിക്കട്ടെ; ഇനി ശേഷിക്കുന്ന വിധിയുടെ കാര്യത്തിൽ—'
നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം നിവാസോഽപി ഭവിഷ്യതി । നിമിഷം യാന്തി ചക്ഷൂംഷി ത്വത്കൃതേനൈവ ദേഹിനാമ്
'എല്ലാ ജീവികളുടെയും കണ്ണുകളിൽ നിന്നെ വസിപ്പിക്കും; നിന്റെ കാരണത്താൽ, ശരീരമുള്ളവരുടെ കണ്ണുകൾ നിമിഷം അടയ്ക്കും.'
തവ വാസാത്സനിമിഷാ മാനവാഃ പശവസ്തഥാ । പതങ്ഗാശ്ച ഭവിഷ്യന്തി പുനശ്ചാനിമിഷാഃ സുരാഃ
'നിന്റെ വാസം കൊണ്ടു മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സനിമിഷൻ (കണ്ണടയ്ക്കുന്നവർ) എന്നറിയപ്പെടും; ദേവതകൾ വീണ്ടും അനിമിഷൻ (കണ്ണടയ്ക്കാത്തവർ) എന്നറിയപ്പെടും.'
ഇതി ദത്ത്വാ വരം തസ്മൈ തദാ ശ്രീവരദേവതാ । ആമന്ത്ര്യ ച മുനീന്സര്വാംസ്തത്രൈവാന്തര്ഹിതാഭവത്
ഇങ്ങനെ വരം നൽകി, ശ്രീദേവി എല്ലാ മുനികൾക്കും ആശംസകൾ പറഞ്ഞ് അവിടെ നിന്നു അപ്രത്യക്ഷയായി.
അന്തര്ഹിതായാം ദേവ്യാം തു മുനയസ്തത്ര സംസ്ഥിതാഃ । വിചിന്ത്യ വിഥിവത്സര്വേ നിമേര്ദേഹം സമാഹരന്
ദേവി അദൃശ്യമായപ്പോള് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന സകല ഋഷിമാരും ആലോചിച്ച്, നിമിയുടെ ശരീരം ഒന്നിച്ച് കൂട്ടി.
അരണിം തത്ര സംസ്ഥാപ്യ മമന്ധുര്മന്ത്രവത്തദാ । മന്ത്രഹോമൈര്മഹാത്മാനഃ പുത്രഹേതോര്നിമേരഥ
അവിടെ അരണി വെച്ച്, മന്ത്രങ്ങളോടെ അതു കയ്പിച്ച്, മഹാത്മാക്കളായ അവര് നിമിക്ക് മകന് ജനിക്കാനായി മന്ത്രഹോമം നടത്തി.