മുനീനാമന്ത്രയാമാസ സര്വജ്ഞാന്വേദപാരഗാന് । യജ്ഞവിദ്യാപ്രവീണാംശ്ച താപസാന്വേദവിത്തമാന്
മന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിലും വേദങ്ങളിലും നിപുണരായ, യാഗവിദ്യയിൽ കഴിവുള്ള, വേദജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നരായ തപസ്സുകാരെയും അവൻ വിളിച്ചു.
രാജാ സമ്ഭൃതസമ്ഭാരഃ സമ്പൂജ്യ ഗുരുമാത്മനഃ । വസിഷ്ഠം പ്രാഹ ധര്മജ്ഞോ വിനയേന സമന്വിതഃ
എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി, തന്റെ ഗുരുവിനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വസിഷ്ഠനോടു വിനയത്തോടെ രാജാവ് പറഞ്ഞു.
യജേയം മുനിശാര്ദൂല യാജയസ്വ കൃപാനിധേ । ഗുരുസ്ത്വം സര്വവേത്താസി കാര്യം മേ കുരു സാമ്പ്രതമ്
മഹർഷികളിൽ സിംഹമായവനേ, കരുണാസാഗരനായ ഗുരുവേ, ഞാൻ യാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അതിന് മുഖ്യകാർയ്യദർശിയാവൂ. നിങ്ങൾ എന്റെ ഗുരുവും സകലവിദ്യകളും അറിയുന്നവനും ആകുന്നു; ഇപ്പോൾ എന്റെ ഇച്ഛ പൂർത്തിയാക്കണം.
യജ്ഞോപകരണം സര്വം സമാനീതം സുസംസ്കൃതമ് । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രം തു ദീക്ഷാം കര്തും മതിശ്ച മേ
യാഗത്തിനാവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും നന്നായി ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്; അഞ്ചായിരം വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ എടുക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യസ്മിന്യജ്ഞേ സമാരാധ്യാ ദേവീ ശ്രീജഗദമ്ബികാ । തത്പ്രീത്യര്ഥമഹം യജ്ഞം കരോമി വിധിപൂര്വകമ്
ആ യാഗത്തിൽ ശ്രീജഗദംബികയെ ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്; അവളുടെ പ്രസാദത്തിനായി ഞാൻ എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച് ഈ യാഗം നടത്തുകയാണ്.
തച്ഛ്രുത്വാസൌ നിമേര്വാക്യം വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹ ഭൂപതിമ് । ഇന്ദ്രേണാഹം വൃതഃ പൂര്വം യജ്ഞാര്ഥം നൃപസത്തമ
ഇത് കേട്ട വസിഷ്ഠൻ നിമിയോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ മുമ്പ് ഇന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
പരാശക്തിമഖം കര്തുമുദ്യുക്തഃ പാകശാസനഃ । സ ദീക്ഷാം ഗമിതോ ദേവഃ പഞ്ചവര്ഷശതാത്മികാമ്
പരമമായ യാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച ഇന്ദ്രൻ എന്നെ ദീക്ഷയിലേക്ക് നിയോഗിച്ചു; അങ്ങനെ ദേവൻ അഞ്ചുനൂറു വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
തസ്മാത്ത്വമന്തരം താവത്പ്രതിപാലയ പാര്ഥിവ । ഇന്ദ്രയജ്ഞേ സമാപ്തേഽത്ര കൃത്വാ കാര്യം ദിവസ്പതേഃ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ദയവായി കുറച്ചുകാലം കാത്തിരിക്കുക; ഇവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കാര്യം നിർവഹിക്കും.
ആഗമിഷ്യാമ്യഹം രാജംസ്താവത്ത്വം പ്രതിപാലയ । രാജോവാച മയാ നിമന്ത്രിതാശ്ചാന്യേ മുനയോ യജ്ഞകാരണാത്
ഞാൻ തിരിച്ചുവരും രാജാവേ; ആ സമയത്തേക്ക് നിങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുക. രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'യാഗത്തിനായി ഞാൻ മറ്റ് മുനികളെയും ഇതിനകം ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
സമ്ഭാരാഃ സമ്ഭൃതാഃ സര്വേ പാലയാമി കഥം ഗുരോ । ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ബ്രഹ്മന്ഗുരുസ്ത്വം വേദവിത്തമഃ
എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഞാൻ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്; ഗുരുവേ, ഇവ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കണം? ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശത്തിൽ പ്രധാനിയുമാണ് നിങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ വേദജ്ഞനുമാണ്.
കഥം ത്യക്ത്വാദ്യ മേ കാര്യമുദ്യതോ ഗന്തുമാശു വൈ । ന തേ യുക്തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ യദുത്സൃജ്യ മഖം മമ
ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ കടമ നിർവഹിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കുമ്പോൾ, എങ്ങനെ അതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് പോകാൻ കഴിയും? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ യാഗം അർദ്ധവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് യുക്തിയില്ല.
ഗന്താസി ധനലോഭേന ലോഭാകുലിതചേതനഃ । നിവാരിതോഽപി രാജ്ഞാ സ ജഗാമേന്ദ്രമഖം ഗുരുഃ
ധനലോഭം കൊണ്ടും, ആസക്തിയാൽ മനസ്സ് അശാന്തനായി, രാജാവ് തടഞ്ഞിട്ടും ഗുരു ഇന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോയി.
രാജാപി വിമനാ ഭൂത്വാ ഗൌതമം പ്രത്യപൂജയത് । ഇയാജ ഹിമവത്പാര്ശ്വേ സാഗരസ്യ സമീപതഃ
രാജാവ് വിഷമത്തോടെ ഗൗതമനെ ആദരിച്ചു; ഹിമാലയത്തിന്റെ സമീപത്തും സമുദ്രത്തോട് ചേർന്നും യാഗം നടത്തി.
ദക്ഷിണാ ബഹുലാ ദത്താ വിപ്രേഭ്യോ മഖകര്മണി । നിമിനാ പഞ്ചസാഹസ്രീ ദീക്ഷാ തത്ര കൃതാ നൃപ
യാഗത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി; അവിടെ, രാജാവായ നിമി അഞ്ചായിരം വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
ഋത്വിജഃ പൂജിതാഃ കാമം ധനൈര്ഗോഭിര്മുദാ യുതാഃ । ശക്രയജ്ഞസമാപ്തേ തു പഞ്ചവര്ഷശതാത്മകേ
യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പുരോഹിതന്മാരെ ആഗ്രഹമനുസരിച്ച് ധനവും പശുക്കളും നൽകി സന്തോഷത്തോടെ ആദരിച്ചു. അങ്ങനെ അഞ്ചുനൂറ് വർഷം നീണ്ടു നിന്ന ഇന്ദ്രന്റെ യജ്ഞം പൂര്ത്തിയായശേഷം,
ആജഗാമ വസിഷ്ഠസ്തു രാജ്ഞഃ സത്രദിദൃക്ഷയാ । ആഗത്യ സംസ്ഥിതസ്തത്ര ദര്ശനാര്ഥം നൃപസ്യ ച
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ രാജാവിന്റെ യജ്ഞം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ എത്തി. രാജാവിനെ കാണാനായി അവൻ അവിടെയുണ്ടായി.
തദാ രാജാ പ്രസുപ്തസ്തു നിദ്രയാപഹൃതോ ്ഭൃശമ് । നാസൌ പ്രബോധിതോ ഭൃത്യൈര്നാഗതസ്തു മുനിം നൃപഃ
അന്നേരം രാജാവ് ഉറക്കത്തിൽ ആഴമായി മുങ്ങിയിരുന്നു; ഭൃത്യന്മാർ വിളിച്ചിട്ടും അവൻ ഉണരാതെ, വസിഷ്ഠനെ കാണാൻ രാജാവ് എത്തിയില്ല.
വസിഷ്ഠസ്യ തതോ മന്യുഃ പ്രാദുര്ഭൂതോഽവമാനതഃ । അദര്ശനാന്നിമേസ്തത്ര ചുകോപ മുനിസത്തമഃ
വസിഷ്ഠന് അവിടെ അപമാനം അനുഭവപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് കോപം ഉദിച്ചു; രാജാവ് കാണാൻ വന്നില്ലെന്നതിൽ ആ മഹർഷി അതിയായി കോപിച്ചു.
ശാപം ച ദത്തവാംസ്തസ്മൈ രാജ്ഞേ മന്യുവശം ഗതഃ । യസ്മാത്ത്വം മാം ഗുരും ത്യക്ത്വാ കൃത്വാന്യം ഗുരുമാത്മനഃ
കോപം പിടിച്ചവൻ രാജാവിനെ ശപിച്ചു: 'നീ എന്ന ഗുരുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളെ ഗുരുവാക്കി,'
ദീക്ഷിതോഽസി ബലാന്മന്ദ മാമവജ്ഞായ പാര്ഥിവ । വാരിതോഽപി മയാ തസ്മാദ്വിദേഹസ്ത്വം ഭവിഷ്യസി
'എന്നെ അവഗണിച്ച് ബലമായി ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചുവല്ലോ രാജാവേ; ഞാൻ വിലക്കിയിട്ടും നീ അങ്ങനെ ചെയ്തതുകൊണ്ട് നീ ശരീരരഹിതനാകും.'
പതത്വിദം ശരീരം തേ വിദേഹോ ഭവ ഭൂപതേ । വ്യാസ ഉവാച ഇതി തദ്വ്യാഹൃതം ശ്രുത്വാ രാജ്ഞസ്തു പരിചാരകാഃ
'രാജാവേ, നിന്റെ ഈ ശരീരം വീഴട്ടെ; നീ ശരീരരഹിതനാകുക.' വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവിന്റെ ഭൃത്യന്മാർ
സദ്യഃ പ്രബോധയാമാസുര്മുനിമാഹുഃ പ്രകോപിതമ് । കുപിതം തം സമാഗത്യ രാജാ വിഗതകല്മഷഃ
ഉടൻ രാജാവിനെ ഉണർത്തി, മഹർഷി കോപിതനാണെന്ന് അറിയിച്ചു. രാജാവ് പാപരഹിതനായി കോപിതനായ വസിഷ്ഠന്റെ അടുത്തെത്തി.
ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണം ഹേതുഗര്ഭം ച യുക്തിമത് । . മമ ദോഷോ ന ധര്മജ്ഞ ഗതസ്ത്വം തൃഷ്ണയാഽഽകുലഃ
അവൻ വിനയപൂർവ്വം കാരണവും യുക്തിയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ തെറ്റല്ല ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ; നീ ദാഹത്താൽ അലഞ്ഞു പോയിരുന്നതാണ്.'
ഹിത്വാ മാം യജമാനം വൈ പ്രാര്ഥിതോഽപി മയാ ഭൃശമ് । ന ലജ്ജസേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ കൃത്വാ കര്മ ജുഗുപ്സിതമ്
'ഞാനാണ് യജമാനൻ; ഞാൻ പലതവണ അപേക്ഷിച്ചിട്ടും നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, കുറ്റകരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തിട്ടും നിനക്ക് ലജ്ജയില്ല.'
സന്തോഷേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ ജാനന്ധര്മസ്യ നിശ്ചയമ് । പുത്രോഽസി ബ്രഹ്മണഃ സാക്ഷാദ്വേദവേദാങ്ഗവിത്തമഃ
'സന്തോഷത്തിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ സത്യസന്ധത അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ, നീ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള മകനാണ്, വേദങ്ങളിലും അതിന്റെ ശാഖകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.'
ന വേത്സി വിപ്രധര്മസ്യ ഗതിം സൂക്ഷ്മാം ദുരത്യയാമ് । ആത്മദോഷം മയി ജ്ഞാത്വാ മൃഷാ മാം ശസ്തുമിച്ഛസി
'ബ്രാഹ്മണന്റെ ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മവും കടുത്ത വഴിയും നിനക്ക് അറിയില്ല; നിന്റെ തെറ്റ് എന്നിൽ കാണിച്ച്, എന്നെ അന്യായമായി കുറ്റം പറയാൻ നീ ശ്രമിക്കുന്നു.'
ത്യാജ്യസ്തു സുജനൈഃ ക്രോധശ്ചണ്ഡാലാദധികോ യതഃ । വൃഥാ ക്രോധപരീതേന മയി ശാപഃ പ്രപാതിതഃ
'കോപം നല്ലവരാൽ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്, കാരണം അത് ചണ്ഡാളനേക്കാൾ മോശമാണ്; വെറുതെ കോപത്തിന്റെ ബാധയിൽ നീ എന്നെ ശപിച്ചു.'
തവാപി ച പതത്വദ്യ ദേഹോഽയം ക്രോധസംയുതഃ । ഏവം ശപ്തോ മുനീ രാജ്ഞാ രാജാ ച മുനിനാ തഥാ
'നിന്റെ ശരീരവും ഇന്ന് കോപം നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട് വീഴും; ഇങ്ങനെ രാജാവ് മഹർഷിയെ ശപിച്ചു, മഹർഷിയും രാജാവിനെ അതുപോലെ ശപിച്ചു.'
പരസ്പരം പ്രാപ്യ ശാപം ദുഃഖിതൌ തൌ ബഭൂവതുഃ । വസിഷ്ഠസ്ത്വതിചിന്താര്തോ ബ്രഹ്മാണം ശരണം ഗതഃ
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം ശാപം ലഭിച്ചവർ ഇരുവരും ദുഃഖിതരായി. വസിഷ്ഠൻ അതിയായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം തേടി.
നിവേദയാമാസ തഥാ ശാപം ഭൂപകൃതം മഹത് । വസിഷ്ട ഉവാച രാജ്ഞാ ശപ്തോഽസ്മി ദേഹോഽയം പതത്വദ്യ തവേതി വൈ
അവൻ രാജാവിന്റെ വലിയ ശാപം ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവ് എന്നെ ശപിച്ചു: 'ഇന്ന് നിന്റെ ശരീരം വീഴട്ടെ.''