പരാശക്തിപ്രഭാവോഽയം നോല്ലംഘ്യഃ കേനചിത്ക്വചിത് । യസ്യാനുഗൃഹമിച്ഛേത്സാ മോചയത്യേവ തം ക്ഷണാത്
പരാശക്തിയുടെ ശക്തി ആരാലും എവിടെയും അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല; അവൾ ആരോടു കൃപ കാണിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവനെ ഉടൻ മോചിപ്പിക്കും.
മഹാന്തോഽപി ന മുച്യന്തേ ഹരിബ്രഹ്മഹരാദയഃ । പാമരാ അപി മുച്യന്തേ യഥാ സത്യവ്രതാദയഃ
മഹത്തായ ഹരി, ബ്രഹ്മാവ്, ഹരൻ തുടങ്ങിയവർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കാറില്ല; എന്നാൽ സാധാരണ ആളുകൾക്ക് പോലും, സത്യവ്രതാദികൾ പോലെ, മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
തസ്യാസ്തു ഹൃദയം കോഽപി ന വേത്തി ഭുവനത്രയേ । തഥാപി ഭക്തവശ്യേയം ഭവത്യേവ സുനിശ്ചിതമ്
മൂന്നു ലോകത്തും ആരും അവളുടെ മനസ്സറിയുന്നില്ല; എങ്കിലും, ഭക്തിക്ക് അവൾ എപ്പോഴും കീഴടങ്ങുന്നതാണ് സത്യമായത്.
തസ്മാത്തദ്ഭക്തിരാസ്ഥേയാ ദോഷനിര്ഭൂലനായ ച । രാഗദമ്ഭാദിയുക്താ ചേത്സാ ഭക്തിര്നാശിനീ ഭവേത്
അതിനാൽ, ദോഷങ്ങൾ നീക്കാൻ ആ ഭക്തി ആചരിക്കണം; പക്ഷേ, ആ ഭക്തിക്ക് രാഗം, കപടം മുതലായവ ചേർന്നാൽ, അതു നാശകരമാകും.
ഇക്ഷ്യാകുകുലസമ്ഭൂതോ നിമിര്നാമ നരാധിപഃ । രൂപവാന് ഗുണസമ്പന്നോ ധര്മജ്ഞോ ലോകരഞ്ജകഃ
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ ജനിച്ച നിമി എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. സുന്ദരനും ഗുണസമ്പന്നനും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനും ജനപ്രിയനുമായിരുന്നു.
സത്യവാദീ ദാനപരോ യാജകോ ജ്ഞാനവാച്ഛുചിഃ । ദ്വാദശസ്തനയോ ധീമാന്പ്രജാപാലനതത്പരഃ
സത്യവാദിയും, ദാനശീലനും, യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നതിലും, ജ്ഞാനത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവനും, ശുദ്ധനും, പന്ത്രണ്ടാമത്തെ പുത്രനും, ബുദ്ധിമാനുമായിരുന്നു. തന്റെ പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ അതീവ താല്പര്യവുമുണ്ടായിരുന്നു.
പുരം നിവേശയാമാസ ഗൌതമാശ്രമസന്നിധൌ । ജയന്തപുരസംജ്ഞം തു ബ്രാഹ്മണാനാം ഹിതായ സഃ
ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം, ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, അവൻ ജയന്തപുരം എന്ന പേരിൽ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു.
ബുദ്ധിസ്തസ്യ സമുത്പന്നാ യജേയമിതി രാജസീ । യജ്ഞേന ബഹുകാലേന ദക്ഷിണാസംയുതേന ച
അവനിൽ രാജസികമായൊരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'ഞാൻ ഒരു യാഗം നടത്തണം,' ദീർഘകാലം നീണ്ടു, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയതായിരിക്കും.'
ഇസ്വാകും പിതരം പൃഷ്ട്വാ യജ്ഞകാര്യായ പാര്ഥിവഃ । കാരയാമാസ സമ്ഭാരം യഥോദ്ദിഷ്ടം മഹാത്മഭിഃ
യാഗത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഇക്ഷ്വാകുവിനോടു ചോദിച്ച ശേഷം, മഹർഷിമാർ നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ രാജാവ് എല്ലാ ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളും ഒരുക്കി.
ഭൃഗുമങ്ഗിരസം ചൈവ വാമദേവം ച ഗൌതമമ് । വസിഷ്ഠം ച പുലസ്ത്യം ച ഋചീകം പുലഹം ക്രതുമ്
ഭൃഗു, അംഗിരസ്, വാമദേവൻ, ഗൗതമൻ, വസിഷ്ഠൻ, പുലസ്ത്യൻ, ഋചീകൻ, പുലഹൻ, ക്രതു എന്നിവരെ അവൻ ക്ഷണിച്ചു.
മുനീനാമന്ത്രയാമാസ സര്വജ്ഞാന്വേദപാരഗാന് । യജ്ഞവിദ്യാപ്രവീണാംശ്ച താപസാന്വേദവിത്തമാന്
മന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിലും വേദങ്ങളിലും നിപുണരായ, യാഗവിദ്യയിൽ കഴിവുള്ള, വേദജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നരായ തപസ്സുകാരെയും അവൻ വിളിച്ചു.
രാജാ സമ്ഭൃതസമ്ഭാരഃ സമ്പൂജ്യ ഗുരുമാത്മനഃ । വസിഷ്ഠം പ്രാഹ ധര്മജ്ഞോ വിനയേന സമന്വിതഃ
എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി, തന്റെ ഗുരുവിനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വസിഷ്ഠനോടു വിനയത്തോടെ രാജാവ് പറഞ്ഞു.
യജേയം മുനിശാര്ദൂല യാജയസ്വ കൃപാനിധേ । ഗുരുസ്ത്വം സര്വവേത്താസി കാര്യം മേ കുരു സാമ്പ്രതമ്
മഹർഷികളിൽ സിംഹമായവനേ, കരുണാസാഗരനായ ഗുരുവേ, ഞാൻ യാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അതിന് മുഖ്യകാർയ്യദർശിയാവൂ. നിങ്ങൾ എന്റെ ഗുരുവും സകലവിദ്യകളും അറിയുന്നവനും ആകുന്നു; ഇപ്പോൾ എന്റെ ഇച്ഛ പൂർത്തിയാക്കണം.
യജ്ഞോപകരണം സര്വം സമാനീതം സുസംസ്കൃതമ് । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രം തു ദീക്ഷാം കര്തും മതിശ്ച മേ
യാഗത്തിനാവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും നന്നായി ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്; അഞ്ചായിരം വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ എടുക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യസ്മിന്യജ്ഞേ സമാരാധ്യാ ദേവീ ശ്രീജഗദമ്ബികാ । തത്പ്രീത്യര്ഥമഹം യജ്ഞം കരോമി വിധിപൂര്വകമ്
ആ യാഗത്തിൽ ശ്രീജഗദംബികയെ ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്; അവളുടെ പ്രസാദത്തിനായി ഞാൻ എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച് ഈ യാഗം നടത്തുകയാണ്.
തച്ഛ്രുത്വാസൌ നിമേര്വാക്യം വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹ ഭൂപതിമ് । ഇന്ദ്രേണാഹം വൃതഃ പൂര്വം യജ്ഞാര്ഥം നൃപസത്തമ
ഇത് കേട്ട വസിഷ്ഠൻ നിമിയോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ മുമ്പ് ഇന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
പരാശക്തിമഖം കര്തുമുദ്യുക്തഃ പാകശാസനഃ । സ ദീക്ഷാം ഗമിതോ ദേവഃ പഞ്ചവര്ഷശതാത്മികാമ്
പരമമായ യാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച ഇന്ദ്രൻ എന്നെ ദീക്ഷയിലേക്ക് നിയോഗിച്ചു; അങ്ങനെ ദേവൻ അഞ്ചുനൂറു വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
തസ്മാത്ത്വമന്തരം താവത്പ്രതിപാലയ പാര്ഥിവ । ഇന്ദ്രയജ്ഞേ സമാപ്തേഽത്ര കൃത്വാ കാര്യം ദിവസ്പതേഃ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ദയവായി കുറച്ചുകാലം കാത്തിരിക്കുക; ഇവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കാര്യം നിർവഹിക്കും.
ആഗമിഷ്യാമ്യഹം രാജംസ്താവത്ത്വം പ്രതിപാലയ । രാജോവാച മയാ നിമന്ത്രിതാശ്ചാന്യേ മുനയോ യജ്ഞകാരണാത്
ഞാൻ തിരിച്ചുവരും രാജാവേ; ആ സമയത്തേക്ക് നിങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുക. രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'യാഗത്തിനായി ഞാൻ മറ്റ് മുനികളെയും ഇതിനകം ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
സമ്ഭാരാഃ സമ്ഭൃതാഃ സര്വേ പാലയാമി കഥം ഗുരോ । ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ബ്രഹ്മന്ഗുരുസ്ത്വം വേദവിത്തമഃ
എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഞാൻ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്; ഗുരുവേ, ഇവ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കണം? ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശത്തിൽ പ്രധാനിയുമാണ് നിങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ വേദജ്ഞനുമാണ്.
കഥം ത്യക്ത്വാദ്യ മേ കാര്യമുദ്യതോ ഗന്തുമാശു വൈ । ന തേ യുക്തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ യദുത്സൃജ്യ മഖം മമ
ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ കടമ നിർവഹിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കുമ്പോൾ, എങ്ങനെ അതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് പോകാൻ കഴിയും? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ യാഗം അർദ്ധവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് യുക്തിയില്ല.
ഗന്താസി ധനലോഭേന ലോഭാകുലിതചേതനഃ । നിവാരിതോഽപി രാജ്ഞാ സ ജഗാമേന്ദ്രമഖം ഗുരുഃ
ധനലോഭം കൊണ്ടും, ആസക്തിയാൽ മനസ്സ് അശാന്തനായി, രാജാവ് തടഞ്ഞിട്ടും ഗുരു ഇന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോയി.
രാജാപി വിമനാ ഭൂത്വാ ഗൌതമം പ്രത്യപൂജയത് । ഇയാജ ഹിമവത്പാര്ശ്വേ സാഗരസ്യ സമീപതഃ
രാജാവ് വിഷമത്തോടെ ഗൗതമനെ ആദരിച്ചു; ഹിമാലയത്തിന്റെ സമീപത്തും സമുദ്രത്തോട് ചേർന്നും യാഗം നടത്തി.
ദക്ഷിണാ ബഹുലാ ദത്താ വിപ്രേഭ്യോ മഖകര്മണി । നിമിനാ പഞ്ചസാഹസ്രീ ദീക്ഷാ തത്ര കൃതാ നൃപ
യാഗത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി; അവിടെ, രാജാവായ നിമി അഞ്ചായിരം വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
ഋത്വിജഃ പൂജിതാഃ കാമം ധനൈര്ഗോഭിര്മുദാ യുതാഃ । ശക്രയജ്ഞസമാപ്തേ തു പഞ്ചവര്ഷശതാത്മകേ
യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പുരോഹിതന്മാരെ ആഗ്രഹമനുസരിച്ച് ധനവും പശുക്കളും നൽകി സന്തോഷത്തോടെ ആദരിച്ചു. അങ്ങനെ അഞ്ചുനൂറ് വർഷം നീണ്ടു നിന്ന ഇന്ദ്രന്റെ യജ്ഞം പൂര്ത്തിയായശേഷം,
ആജഗാമ വസിഷ്ഠസ്തു രാജ്ഞഃ സത്രദിദൃക്ഷയാ । ആഗത്യ സംസ്ഥിതസ്തത്ര ദര്ശനാര്ഥം നൃപസ്യ ച
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ രാജാവിന്റെ യജ്ഞം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ എത്തി. രാജാവിനെ കാണാനായി അവൻ അവിടെയുണ്ടായി.
തദാ രാജാ പ്രസുപ്തസ്തു നിദ്രയാപഹൃതോ ്ഭൃശമ് । നാസൌ പ്രബോധിതോ ഭൃത്യൈര്നാഗതസ്തു മുനിം നൃപഃ
അന്നേരം രാജാവ് ഉറക്കത്തിൽ ആഴമായി മുങ്ങിയിരുന്നു; ഭൃത്യന്മാർ വിളിച്ചിട്ടും അവൻ ഉണരാതെ, വസിഷ്ഠനെ കാണാൻ രാജാവ് എത്തിയില്ല.
വസിഷ്ഠസ്യ തതോ മന്യുഃ പ്രാദുര്ഭൂതോഽവമാനതഃ । അദര്ശനാന്നിമേസ്തത്ര ചുകോപ മുനിസത്തമഃ
വസിഷ്ഠന് അവിടെ അപമാനം അനുഭവപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് കോപം ഉദിച്ചു; രാജാവ് കാണാൻ വന്നില്ലെന്നതിൽ ആ മഹർഷി അതിയായി കോപിച്ചു.
ശാപം ച ദത്തവാംസ്തസ്മൈ രാജ്ഞേ മന്യുവശം ഗതഃ । യസ്മാത്ത്വം മാം ഗുരും ത്യക്ത്വാ കൃത്വാന്യം ഗുരുമാത്മനഃ
കോപം പിടിച്ചവൻ രാജാവിനെ ശപിച്ചു: 'നീ എന്ന ഗുരുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരാളെ ഗുരുവാക്കി,'
ദീക്ഷിതോഽസി ബലാന്മന്ദ മാമവജ്ഞായ പാര്ഥിവ । വാരിതോഽപി മയാ തസ്മാദ്വിദേഹസ്ത്വം ഭവിഷ്യസി
'എന്നെ അവഗണിച്ച് ബലമായി ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചുവല്ലോ രാജാവേ; ഞാൻ വിലക്കിയിട്ടും നീ അങ്ങനെ ചെയ്തതുകൊണ്ട് നീ ശരീരരഹിതനാകും.'