വ്യാസ ഉവാച നിബോധ നൃപതിശ്രേഷ്ഠ വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ । നിമിശാപാത്തനും ത്യക്ത്വാ പുനര്ജാതോ മഹാദ്യുതിഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ വസിഷ്ഠൻ, നിമിയുടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, വീണ്ടും മഹത്തായ തേജസ്സോടെ ജനിച്ചു.
മിത്രാവരുണയോര്യസ്മാത്തസ്മാത്തന്നാമ വിശ്രുതമ് । മൈത്രാവരുണിരിത്യസ്മിഁല്ലോകേ സര്വത്ര പാര്ഥിവ
അവൻ മിത്രനും വരുണനും നിന്നാണ് ജനിച്ചത്. അതുകൊണ്ടാണ് മൈത്രാവരുണി എന്ന പേര് ഈ ലോകത്ത് എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധമായത്, രാജാവേ.
രാജോവാച കസ്മാച്ഛപ്തഃ സ ധര്മാത്മാ രാജ്ഞാ ബ്രഹ്മാത്മജോ മുനിഃ । ചിത്രമേതന്മുനിം ലഗ്നോ രാജ്ഞഃ ശാപോഽതിദാരുണഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മപുത്രനായ ആ മഹർഷിയെ ഒരു രാജാവു ശപിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ഒരു രാജാവിന്റെ ഭയങ്കരമായ ശാപം ഒരു മഹർഷിക്ക് ലഭിച്ചതു അത്ഭുതകരമാണ്.
അനാഗസം മുനിം രാജാ കിമസൌ ശപ്തവാന്മുനേ । കാരണം വദ ധര്മജ്ഞ തസ്യ ശാപസ്യ മൂലതഃ
അവൻ കുറ്റമില്ലാത്ത മഹർഷിയെ രാജാവ് എന്തുകൊണ്ട് ശപിച്ചു? ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ആ ശാപത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം എനിക്ക് പറയൂ.
വ്യാസ ഉവാച കാരണം തു മയാ പ്രോക്തം തവ പൂര്വം വിനിശ്ചിതമ് । സംസാരോഽയം ത്രിഭിര്വ്യാപ്തോ രാജന്മായാഗുണൈഃ കില
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അതിന്റെ കാരണം ഞാൻ മുമ്പ് തന്നെ നിനക്ക് വിശദമാക്കി. ഈ ലോകം മായയുടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു മുഴുവനും ആവിഷ്ടമാണ്.
ധര്മം കരോതു ഭൂപാലശ്ചരന്തു താപസാസ്തപഃ । സര്വേഷാം തു ഗുണൈര്വിദ്ധം നോജ്ജ്വലം തദ്ഭവേദിഹ
രാജാക്കന്മാർ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കട്ടെ, തപസ്സുകാർ തപസ് ചെയ്യട്ടെ; എങ്കിലും, എല്ലാവരും ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെട്ടാൽ, അതിന്റെ മഹത്വം ഇവിടെ തെളിയില്ല.
കാമക്രോധാഭിഭൂതാശ്ച രാജാനോ മുനയസ്തഥാ । ലോഭാഹങ്കാരസംയുക്താശ്ചരന്തി ദുശ്ചരം തപഃ
ആശയും കോപവും പിടിച്ചെടുത്ത രാജാക്കന്മാരും മഹർഷിമാരും, ലാഭവും അഹങ്കാരവും നിറഞ്ഞ്, കഠിനമായ തപസ്സുകൾ ചെയ്യുന്നു.
യജന്തി ക്ഷത്രിയാ രാജന് രജോഗുണസമാവൃതാഃ । ബ്രാഹ്മണാസ്തു തഥാ രാജന് ന കോഽപി സത്ത്വസംയുതഃ
രാജാവേ, ക്ഷത്രിയന്മാർ രാജസികഗുണം നിറഞ്ഞ് യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാരും അതുപോലെ. എന്നാൽ, ആരും ശുദ്ധമായ സത്ത്വഗുണം കൊണ്ടല്ല പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ഋഷിണാസൌ നിമിഃ ശപ്തസ്തേന ശപ്തോ മുനിഃ പുനഃ । ദുഃഖാദ്ദുഃഖതരം പ്രാപ്താവുഭാവപി വിധേര്ബലാത്
ആ മഹർഷി നിമിയെ ശപിച്ചു, പിന്നെ നിമിയും ആ മഹർഷിയെ തിരിച്ചും ശപിച്ചു; വിധിയുടെ ശക്തിയിൽ ഇരുവരും കൂടുതൽ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.
ദ്രവ്യശുദ്ധിഃ ക്രിയാശുദ്ധിര്മനസഃ ശുദ്ധിരുജ്ജ്വലാ । ദുര്ലഭാ പ്രാണിനാം ഭൂപ സംസാരേ ത്രിഗുണാത്മകേ
ദ്രവ്യത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും, പ്രവൃത്തിയുടെ ശുദ്ധിയും, മനസ്സിന്റെ തിളക്കമുള്ള ശുദ്ധിയും, രാജാവേ, ഈ ഗുണത്രയലോകത്ത് ജീവികൾക്കു വളരെ അപൂർവം.
പരാശക്തിപ്രഭാവോഽയം നോല്ലംഘ്യഃ കേനചിത്ക്വചിത് । യസ്യാനുഗൃഹമിച്ഛേത്സാ മോചയത്യേവ തം ക്ഷണാത്
പരാശക്തിയുടെ ശക്തി ആരാലും എവിടെയും അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല; അവൾ ആരോടു കൃപ കാണിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവനെ ഉടൻ മോചിപ്പിക്കും.
മഹാന്തോഽപി ന മുച്യന്തേ ഹരിബ്രഹ്മഹരാദയഃ । പാമരാ അപി മുച്യന്തേ യഥാ സത്യവ്രതാദയഃ
മഹത്തായ ഹരി, ബ്രഹ്മാവ്, ഹരൻ തുടങ്ങിയവർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കാറില്ല; എന്നാൽ സാധാരണ ആളുകൾക്ക് പോലും, സത്യവ്രതാദികൾ പോലെ, മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
തസ്യാസ്തു ഹൃദയം കോഽപി ന വേത്തി ഭുവനത്രയേ । തഥാപി ഭക്തവശ്യേയം ഭവത്യേവ സുനിശ്ചിതമ്
മൂന്നു ലോകത്തും ആരും അവളുടെ മനസ്സറിയുന്നില്ല; എങ്കിലും, ഭക്തിക്ക് അവൾ എപ്പോഴും കീഴടങ്ങുന്നതാണ് സത്യമായത്.
തസ്മാത്തദ്ഭക്തിരാസ്ഥേയാ ദോഷനിര്ഭൂലനായ ച । രാഗദമ്ഭാദിയുക്താ ചേത്സാ ഭക്തിര്നാശിനീ ഭവേത്
അതിനാൽ, ദോഷങ്ങൾ നീക്കാൻ ആ ഭക്തി ആചരിക്കണം; പക്ഷേ, ആ ഭക്തിക്ക് രാഗം, കപടം മുതലായവ ചേർന്നാൽ, അതു നാശകരമാകും.
ഇക്ഷ്യാകുകുലസമ്ഭൂതോ നിമിര്നാമ നരാധിപഃ । രൂപവാന് ഗുണസമ്പന്നോ ധര്മജ്ഞോ ലോകരഞ്ജകഃ
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ ജനിച്ച നിമി എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. സുന്ദരനും ഗുണസമ്പന്നനും ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനും ജനപ്രിയനുമായിരുന്നു.
സത്യവാദീ ദാനപരോ യാജകോ ജ്ഞാനവാച്ഛുചിഃ । ദ്വാദശസ്തനയോ ധീമാന്പ്രജാപാലനതത്പരഃ
സത്യവാദിയും, ദാനശീലനും, യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നതിലും, ജ്ഞാനത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവനും, ശുദ്ധനും, പന്ത്രണ്ടാമത്തെ പുത്രനും, ബുദ്ധിമാനുമായിരുന്നു. തന്റെ പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ അതീവ താല്പര്യവുമുണ്ടായിരുന്നു.
പുരം നിവേശയാമാസ ഗൌതമാശ്രമസന്നിധൌ । ജയന്തപുരസംജ്ഞം തു ബ്രാഹ്മണാനാം ഹിതായ സഃ
ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം, ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, അവൻ ജയന്തപുരം എന്ന പേരിൽ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു.
ബുദ്ധിസ്തസ്യ സമുത്പന്നാ യജേയമിതി രാജസീ । യജ്ഞേന ബഹുകാലേന ദക്ഷിണാസംയുതേന ച
അവനിൽ രാജസികമായൊരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'ഞാൻ ഒരു യാഗം നടത്തണം,' ദീർഘകാലം നീണ്ടു, ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയതായിരിക്കും.'
ഇസ്വാകും പിതരം പൃഷ്ട്വാ യജ്ഞകാര്യായ പാര്ഥിവഃ । കാരയാമാസ സമ്ഭാരം യഥോദ്ദിഷ്ടം മഹാത്മഭിഃ
യാഗത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഇക്ഷ്വാകുവിനോടു ചോദിച്ച ശേഷം, മഹർഷിമാർ നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ രാജാവ് എല്ലാ ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളും ഒരുക്കി.
ഭൃഗുമങ്ഗിരസം ചൈവ വാമദേവം ച ഗൌതമമ് । വസിഷ്ഠം ച പുലസ്ത്യം ച ഋചീകം പുലഹം ക്രതുമ്
ഭൃഗു, അംഗിരസ്, വാമദേവൻ, ഗൗതമൻ, വസിഷ്ഠൻ, പുലസ്ത്യൻ, ഋചീകൻ, പുലഹൻ, ക്രതു എന്നിവരെ അവൻ ക്ഷണിച്ചു.
മുനീനാമന്ത്രയാമാസ സര്വജ്ഞാന്വേദപാരഗാന് । യജ്ഞവിദ്യാപ്രവീണാംശ്ച താപസാന്വേദവിത്തമാന്
മന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിലും വേദങ്ങളിലും നിപുണരായ, യാഗവിദ്യയിൽ കഴിവുള്ള, വേദജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നരായ തപസ്സുകാരെയും അവൻ വിളിച്ചു.
രാജാ സമ്ഭൃതസമ്ഭാരഃ സമ്പൂജ്യ ഗുരുമാത്മനഃ । വസിഷ്ഠം പ്രാഹ ധര്മജ്ഞോ വിനയേന സമന്വിതഃ
എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി, തന്റെ ഗുരുവിനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വസിഷ്ഠനോടു വിനയത്തോടെ രാജാവ് പറഞ്ഞു.
യജേയം മുനിശാര്ദൂല യാജയസ്വ കൃപാനിധേ । ഗുരുസ്ത്വം സര്വവേത്താസി കാര്യം മേ കുരു സാമ്പ്രതമ്
മഹർഷികളിൽ സിംഹമായവനേ, കരുണാസാഗരനായ ഗുരുവേ, ഞാൻ യാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അതിന് മുഖ്യകാർയ്യദർശിയാവൂ. നിങ്ങൾ എന്റെ ഗുരുവും സകലവിദ്യകളും അറിയുന്നവനും ആകുന്നു; ഇപ്പോൾ എന്റെ ഇച്ഛ പൂർത്തിയാക്കണം.
യജ്ഞോപകരണം സര്വം സമാനീതം സുസംസ്കൃതമ് । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രം തു ദീക്ഷാം കര്തും മതിശ്ച മേ
യാഗത്തിനാവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും നന്നായി ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്; അഞ്ചായിരം വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ എടുക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്.
യസ്മിന്യജ്ഞേ സമാരാധ്യാ ദേവീ ശ്രീജഗദമ്ബികാ । തത്പ്രീത്യര്ഥമഹം യജ്ഞം കരോമി വിധിപൂര്വകമ്
ആ യാഗത്തിൽ ശ്രീജഗദംബികയെ ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്; അവളുടെ പ്രസാദത്തിനായി ഞാൻ എല്ലാ വിധികളും പാലിച്ച് ഈ യാഗം നടത്തുകയാണ്.
തച്ഛ്രുത്വാസൌ നിമേര്വാക്യം വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹ ഭൂപതിമ് । ഇന്ദ്രേണാഹം വൃതഃ പൂര്വം യജ്ഞാര്ഥം നൃപസത്തമ
ഇത് കേട്ട വസിഷ്ഠൻ നിമിയോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ മുമ്പ് ഇന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
പരാശക്തിമഖം കര്തുമുദ്യുക്തഃ പാകശാസനഃ । സ ദീക്ഷാം ഗമിതോ ദേവഃ പഞ്ചവര്ഷശതാത്മികാമ്
പരമമായ യാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച ഇന്ദ്രൻ എന്നെ ദീക്ഷയിലേക്ക് നിയോഗിച്ചു; അങ്ങനെ ദേവൻ അഞ്ചുനൂറു വർഷം ദീർഘമായ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു.
തസ്മാത്ത്വമന്തരം താവത്പ്രതിപാലയ പാര്ഥിവ । ഇന്ദ്രയജ്ഞേ സമാപ്തേഽത്ര കൃത്വാ കാര്യം ദിവസ്പതേഃ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ദയവായി കുറച്ചുകാലം കാത്തിരിക്കുക; ഇവിടെ ഇന്ദ്രന്റെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കാര്യം നിർവഹിക്കും.
ആഗമിഷ്യാമ്യഹം രാജംസ്താവത്ത്വം പ്രതിപാലയ । രാജോവാച മയാ നിമന്ത്രിതാശ്ചാന്യേ മുനയോ യജ്ഞകാരണാത്
ഞാൻ തിരിച്ചുവരും രാജാവേ; ആ സമയത്തേക്ക് നിങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുക. രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'യാഗത്തിനായി ഞാൻ മറ്റ് മുനികളെയും ഇതിനകം ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
സമ്ഭാരാഃ സമ്ഭൃതാഃ സര്വേ പാലയാമി കഥം ഗുരോ । ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ബ്രഹ്മന്ഗുരുസ്ത്വം വേദവിത്തമഃ
എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഞാൻ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്; ഗുരുവേ, ഇവ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കണം? ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശത്തിൽ പ്രധാനിയുമാണ് നിങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ വേദജ്ഞനുമാണ്.