പ്രാണാസ്ത്യാജ്യാഃ പിതുഃ കാര്യേ സത്പുത്രേണേതി നിശ്ചയഃ । ത്വദര്ഥേ ദുഃഖിതോ രാജാ ക്രന്ദതി വ്യാധിപീഡിതഃ
'നല്ല മകൻ അച്ഛന്റെ കാര്യത്തിൽ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കേണ്ടതാണെന്ന് തീരുമാനമാണ്. നിനക്കു വേണ്ടി ദു:ഖിതനായ രാജാവ്, രോഗം മൂലം, കരയുകയാണ്.'
വ്യാസ ഉവാച തദാകര്ണ്യ വചസ്തഥ്യം പാന്ഥികാദ്ധര്മസംയുതമ് । യദാ ചക്രേ മനോ ഗന്തും ദ്രഷ്ടും താതം വ്യഥാതുരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: യാത്രക്കാരനിൽ നിന്നുള്ള ആ സത്യം നിറഞ്ഞ, ധർമ്മം ഉള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രോഹിതൻ അച്ഛൻ വേദനയോടെ കിടക്കുന്നു എന്നറിഞ്ഞ് കാണാൻ പോകണമെന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി.
തദാ വിപ്രവപുര്ഭൂത്വാ വാസവസ്തമുപാഗമത് । രഹഃ പ്രാഹ ഹിതം വാക്യം ദയാവാനിവ ഭാരത
അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു, ഇന്ദ്രൻ രോഹിതന്റെ അടുത്തെത്തി. ഒറ്റയ്ക്ക്, കരുണയോടെ ഉപദേശം പോലെ നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മൂര്ഖോഽസി രാജപുത്ര ത്വം ഗമനായ മതിം വൃഥാ । കരോഷി പിതരം ത്വദ്യ ന ജാനാസി വ്യഥായുതമ്
'രാജകുമാരാ, നീ മണ്ടനാണ്; വെറുതെ പോകാൻ മനസ്സു വെച്ചിരിക്കുന്നു. ഇന്നത് അച്ഛൻ വേദനയിലാണെന്നു നിനക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.'
ആഡീബകയുദ്ധ വര്ണനസഹിതം ദേവീമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് ഇന്ദ്ര ഉവാച സാഹസം കൃതവാന് രാജാ പൂര്വം യത്കഥിതോ മഖഃ । വരുണായ പ്രതിജ്ഞാതഃ പുത്രം കൃത്വാ പശും പ്രിയമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ രാജാവ് ഒരിക്കൽ ധൈര്യപൂർവ്വം ഒരു യാഗം നടത്തി, അതിൽ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെയാണു വരുൺനു വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് യാഗപശുവായി സമർപ്പിച്ചത്.
ഗതേ ത്വയി പിതാ പുത്രം ബദ്ധ്വാ യൂപേഽഘൃണഃ പുനഃ । പശും കൃത്വാ മഹാബുദ്ധേ വധിഷ്യതി വ്യഥാതുരഃ
നീ പോയതിനു ശേഷം, ദയയില്ലാത്ത അച്ഛൻ മകനെ വീണ്ടും യാഗശില്പത്തിൽ കെട്ടി, യാഗപശുവായി ആക്കി, വലിയ വിഷമത്തോടെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.
ഇത്ഥം നിഷിദ്ധസ്തത്പുത്രഃ ശക്രേണാമിതതേജസാ । സ്ഥിതസ്തത്രൈവ മായേശീമായയാ മോഹിതോ ഭൃശമ്
അപ്പൊഴാണ് അതി വല്യതേജസ്സുള്ള ഇന്ദ്രൻ ആ മകനെ വിലക്കി. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ മായയാൽ ആ മകൻ അതിവിശേഷമായി ഭ്രമിച്ചവണ്ണം അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
യദാ പുനഃ പുനഃ ശ്രുത്വാ പിതരം രോഗപീഡിതമ് । ഗമനായ മതിം ചക്രേ തദേന്ദ്രഃ പ്രത്യഷേധയത്
പിതാവിന് രോഗം പിടിപെട്ടുവെന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ടപ്പോൾ, മകൻ വീട്ടിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ അവനെ തടഞ്ഞു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രോഽതിദുഃഖാര്തഃ പപ്രച്ഛ ഗുരുമന്തികേ । സ്ഥിതം വസിഷ്ഠമേകാന്തേ സര്വജ്ഞം ഹിതതത്പരമ്
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്ന് എല്ലാം അറിയുന്ന, തനിക്കു നന്മ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗുരുവായ വസിഷ്ഠന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ചോദിച്ചു.
രാജോവാച ഭഗവന് കി കരോമ്യദ്യ കാതരോഽസ്മി വ്യഥാകുലഃ । ത്രാഹി മാം ദുഃഖമനസം മഹാവ്യാധിഭയാതുരമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, ഞാൻ ഇന്ന് എന്ത് ചെയ്യണം? ഞാൻ ഭയത്തിലും വിഷമത്തിലും ആകുലനാണ്. ഈ വലിയ രോഗഭയത്തിൽ നിന്ന് ദുഃഖിതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
വസിഷ്ഠ ഉവാച ശൃണു രാജന്നുപായോഽസ്തി രോഗനാശം പ്രതി സ്തുതഃ । ത്രയോദശവിധാഃ പുത്രാഃ കഥിതാ ധര്മസംഗ്രഹേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ, രോഗം നീക്കാൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗം ഉണ്ട്. ധർമ്മഗ്രന്ഥത്തിൽ പതിമൂന്നു വിധം മക്കളെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തസ്മാത്ക്രീതം സുതം കൃത്വാ യജസ്വ മഖമുത്തമമ് । ദ്രവ്യം ദത്ത്വാ യഥോദ്ദിഷ്ടമാനയസ്വ ദ്വിജോത്തമമ്
അതുകൊണ്ട്, വാങ്ങിയ മകനെ യാഗപശുവാക്കി ഉത്തമമായ യാഗം നടത്തുക. നിർദ്ദേശിച്ച സമ്പത്ത് നൽകി, ഉത്തമനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കൊണ്ടുവരിക.
ഏവം കൃതേ മഖേ ഭൂപ രോഗനാശോ ഭവിഷ്യതി । വരുണോഽപി പ്രസന്നാത്മാ ഭവിഷ്യതി യഥാസുഖമ്
രാജാവേ, ഇങ്ങനെ യാഗം നടത്തിയാൽ രോഗം നശിക്കും. വരുൺനും സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സിൽ തൃപ്തനാകും.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ പ്രോവാച മന്ത്രിണമ് । അന്വേഷയ മഹാബുദ്ധേ വിഷയേഷ്വതിയത്നതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് മന്ത്രിയോട് പറഞ്ഞു: മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, എന്റെ രാജ്യത്ത് എല്ലായിടത്തും ശ്രദ്ധയോടെ അന്വേഷിക്കൂ.
കദാചിത്കോഽപി ലോഭാര്ഥീ ദദാതി സ്വസുതം പിതാ । സമാനയ ധനം ദത്ത്വാ യാവത്പ്രാര്ഥയതേഽപ്യസൌ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ, ചിലർ ലാഭത്തിനായി സ്വന്തം മകനെയും നൽകാറുണ്ട്. അവൻ ആവശ്യപ്പെടുന്ന സമ്പത്ത് നൽകി, അവനെ കൊണ്ടുവരിക.
സര്വഥൈവ സമാനേയോ യജ്ഞാര്ഥേ ദ്വിജബാലകഃ । ന കാര്യാ കൃപണാ ബുദ്ധിസ്ത്വയാ മത്കാര്യഹേതവേ
എന്തായാലും, യാഗത്തിനായി ഒരു ബ്രാഹ്മണകുട്ടിയെ കൊണ്ടുവരണം. എന്റെ കാര്യം നോക്കിയുള്ള ഈ കാര്യത്തിൽ ദയ കാണിക്കേണ്ടതില്ല.
പ്രാര്ഥനീയസ്ത്വയാ പുത്രഃ കസ്യചിദ്ദ്വിജവാദിനഃ । ദ്രവ്യേണ ദേഹി യജ്ഞാര്ഥം കര്തവ്യോഽസൌ പശുഃ കില
നീ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ മകനെ അപേക്ഷിച്ച്, യാഗത്തിനായി സമ്പത്ത് നൽകി, അവനെ യാഗപശുവാക്കണം.
ഇതി സഞ്ചോദിതസ്തേന സചിവഃ കാര്യഹേതവേ । അന്വേഷയാമാസ പുരേ ഗ്രാമേ ഗ്രാമേ ഗൃഹേ ഗൃഹേ
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, മന്ത്രിയ്ക്ക് വേണ്ടത് ചെയ്യാൻ നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും വീടുകളിലും അന്വേഷിച്ചു.
ഏവമന്വേഷതസ്തസ്യ വിഷയേ കശ്ചിദാതുരഃ । നിര്ധനസ്ത്രിസുതശ്ചാസീദജീഗര്തേതി നാമതഃ
അങ്ങനെ രാജ്യത്ത് അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ, അജീഗർത്തൻ എന്ന പേരുള്ള, ദരിദ്രനും രോഗബാധിതനുമായ, മൂന്നു മക്കളുള്ള ഒരാളെ കണ്ടു.
തസ്യ പുത്രം ശുനഃശേപം മധ്യമം മന്ത്രിസത്തമഃ । ആനയാമാസ ദത്ത്വാര്ഥം പ്രാര്ഥിതം യദ്ധനം തദാ
അപ്പോൾ, മന്ത്രിസ്രേഷ്ഠൻ ആവശ്യപ്പെട്ട സമ്പത്ത് നൽകി, അജീഗർത്തന്റെ മധ്യസ്ഥനായ മകൻ ശുനശ്ശേപനെ കൊണ്ടുവന്നു.
സമാനീയ ശുനഃശേപം സചിവഃ കാര്യതത്പരഃ । രാജ്ഞേ നിവേദയാമാസ പശുയോഗ്യം ദ്വിജാത്മജമ്
ശുനശ്ശേപനെ കൊണ്ടുവന്ന്, തന്റെ കടമയിൽ ഏർപ്പെട്ട മന്ത്രിയ്ക്ക് യാഗത്തിന് യോഗ്യനായ ബ്രാഹ്മണകുട്ടിയെ രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ സമർപ്പിച്ചു.
രാജാതിമുദിതസ്തേന വിപ്രാനാനീയ സര്വതഃ । കാരയാമാസ സമ്ഭാരാന്യജ്ഞാര്ഥം വേദവിത്തമാന്
അത് കണ്ട രാജാവ് അതീവ സന്തോഷത്തോടെ, എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിച്ചു, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരോടൊപ്പം യാഗത്തിനാവശ്യമായ എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി.
പ്രാരബ്ധേ തു മഖേ തത്ര വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । ബദ്ധം ദൃഷ്ട്വാ ശുനഃശേപം നിഷിഷേധ നൃപം തദാ
യാഗം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ മഹർഷിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ശുനശ്ശേപനെ കെട്ടിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു രാജാവിനെ അതിവേഗം തടഞ്ഞു.
രാജന്മാ സാഹസം കാര്ഷീര്മുഞ്ചൈനം ദ്വിജബാലകമ് । പ്രാര്ഥയാമ്യഹമായുഷ്മന് സുഖം തേഽദ്യ ഭവിഷ്യതി
രാജാവേ, ഈ ഭയാനകമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്; ഈ ബ്രാഹ്മണകുട്ടിയെ വിട്ടയക്കൂ. ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, ഭാഗ്യവാനായ രാജാവേ, ഇന്നത്തെ ദിവസം നിനക്കു സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ക്രന്ദത്യയം ശുനഃശേപഃ കരുണാ മാം ദുനോത്യപി । ദയാവാന്ഭവ രാജേന്ദ്ര കുരു മേ വചനം നൃപ
ശുനശ്ശേപൻ കരയുന്നു; അവന്റെ ദു:ഖം എന്റെ മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. രാജാധിരാജാവേ, ദയയോടെ ഈ കുട്ടിക്കായി എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
പരദേഹസ്യ രക്ഷായൈ സ്വദേഹം യേ ദയാപരാഃ । ദദതി ക്ഷത്രിയാഃ പൂര്വം സ്വര്ഗകാമാഃ ശുചിവ്രതാഃ
മറ്റൊരാളുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ, ദയയിൽ അർപ്പിതരായ ക്ഷത്രിയർ മുമ്പ് സ്വർഗം ആഗ്രഹിച്ച് തങ്ങളുടെ ശരീരം പോലും സമർപ്പിച്ചിരുന്നു.
ത്വം സ്വദേഹസ്യ രക്ഷാര്ഥം ഹംസി ദ്വിജസുതം ബലാത് । പാപം മാ കുരു രാജേന്ദ്ര ദയാവാന് ഭവ ബാലകേ
നിന്റെ ശരീരം രക്ഷിക്കാൻ നീ ഈ ബ്രാഹ്മണകുട്ടിയെ ബലമായി കൊല്ലുകയാണ്. രാജാധിരാജാവേ, ഈ പാപം ചെയ്യരുത്; കുട്ടിയോട് ദയ കാണിക്കൂ.
സര്വേഷാം സദൃശീ പ്രീതിര്ദേഹേ വേത്സി സ്വയം നൃപ । മുഞ്ചൈനം ബാലകം തസ്മാത്പ്രമാണം യദി മേ വചഃ
സ്വന്തം ശരീരത്തോടുള്ള സ്നേഹം എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയാണെന്ന് നീയോ തന്നെ അറിയുന്നു. അതിനാൽ, എന്റെ വാക്കുകൾക്ക് വിലയുണ്ടെങ്കിൽ ഈ കുട്ടിയെ വിട്ടയക്കൂ.
വ്യാസ ക്ത്വച അനാദൃത്യ ച തദ്വാക്യം രാജാ ദുഃഖാതുരോ ഭൃശമ് । ന മുമോച മുനിസ്തസ്മൈ ചൂകോപാതീവ താപസഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവ് കുട്ടിയെ വിട്ടയക്കില്ലായിരുന്നു; അതോടെ മുനി അതീവ കോപിതനായി.
ഉപദേശം ദദൌ തസ്മൈ ശുനഃശേപായ കൌശികഃ । മന്ത്രം പാശധരസ്യാഥ ദയാവാന്വേദവിത്തമഃ
കൗശികൻ, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദയാനിധി, ശുനശ്ശേപനോട് പാശധാരിയുടെ മന്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു.