കൃതാര്ഹണം സുഖാസീനം ഭൂപതിസ്തം സുരോത്തമമ് । ഉവാച വിനയോപേതോ ഹേതുഗര്ഭം വചസ്തദാ
ആ ദേവനേ ഉചിതമായി ആദരിച്ച് സുഖമായി ഇരുത്തിയ ശേഷം, രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം കാരണപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അസംസ്കൃതം സുതം സ്വാമിന്യൂപേ ബധ്നാമി തം കഥമ് । സംസ്കത്യ ക്ഷത്രിയം കൃത്വാ യജേഽഹം യജ്ഞമുത്തമമ്
സ്വാമിനേ, സംസ്കാരം ചെയ്യാതിരിക്കുന്ന മകനെ എങ്ങനെ യജ്ഞപീഠത്തിൽ കെട്ടാം? സംസ്കാരം നടത്തി ക്ഷത്രിയനാക്കി ഞാൻ ആ ഉത്തമയജ്ഞം നടത്താം.
ദയസേ യദി ദേവ ത്വം ജ്ഞാത്വാ ദീനം സ്വസേവകമ് । അസംസ്കൃതസ്യ ബാലസ്യ നാധികാരോഽസ്തി കുത്രചിത്
ദേവനേ, ദയയുണ്ടെങ്കിൽ, ദീനനായ ഭൃത്യനെന്നെ മനസ്സിലാക്കി, സംസ്കാരം ചെയ്യാത്ത ബാലന് യാതൊരു യജ്ഞത്തിലും അവകാശമില്ലെന്നു കരുതണം.
വരുണ ഉവാച പ്രതാരയസി രാജേന്ദ്ര കൃത്വാ സമയമഗ്രതഃ । ദുസ്ത്യജസ്തവ ജാനാമി സുതസ്നേഹോ ഹ്യപുത്രിണഃ
വരുണൻ പറഞ്ഞു: രാജാധിരാജാ, എന്റെ സന്നിധിയിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും നീ എന്നെ വഞ്ചിക്കുന്നു. മകനോടുള്ള സ്നേഹം, മക്കളില്ലാത്തവനായി നിന്നു, ഉപേക്ഷിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
ഗൃഹം വ്രജാമി ഭൂപാല വചനാത്തവ കോമലാത് । കിയത്കാലം പ്രതീക്ഷ്യാഹമാഗമിഷ്യാമി തേ ഗൃഹമ്
രാജാവേ, നിന്റെ മൃദുവായ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. കുറച്ചു കാലം കാത്ത് വീണ്ടും നിന്റെ വീട്ടിൽ വരാം.
ഭവിതവ്യം ത്വയാ താത തദാ സത്യവചോഽന്വിതമ് । അന്യഥാ ത്വയി മുഞ്ചാമി കോപം ശാപസമന്വിതമ്
എങ്കിൽ, പ്രിയനായവാ, നീ സത്യവാക്ക് പാലിക്കണം. അതല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ കോപത്തോടെ ശാപം നൽകും.
രാജോവാച സമാവര്തനകര്മാന്തേ സര്വഥാ യാദസാംപതേ । കൃത്വാ പുത്രപശും യജ്ഞേ യജിഷ്യേ വിധിപൂര്വകമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: പഠനം കഴിഞ്ഞ് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന ചടങ്ങ് കഴിഞ്ഞ്, ഞാൻ എല്ലാ വിധത്തിലും ജലദേവനോടു നൽകിയ വാഗ്ദാനം പാലിക്കും. എന്റെ മകനെയാണ് യാഗത്തിൽ ബലി ആക്കേണ്ടത്; അതിനായി ഞാൻ നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ യാഗം നടത്തും.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞോ വരുണഃ പ്രീതമാനസഃ । തഥേത്യുക്ത്വാ യയൌ തൂര്ണം നൃപസ്തു സുസ്ഥിതോഽഭവത്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജലദേവൻ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു. 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു പോയി. രാജാവ് ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
രോഹിതാഖ്യ ഇതി ഖ്യാതഃ സുതസ്തസ്യ വിവൃദ്ധിമാന് । സഞ്ജാതശ്ചതുരഃ സര്വവിദ്യാനാം ച വിശാരദഃ
അവന്റെ മകൻ, രോഹിതൻ എന്നറിയപ്പെട്ടവൻ, വളർന്നു. അവൻ എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവനായി.
യജ്ഞസ്യ കാരണം തേന ജ്ഞാതം സര്വം സവിസ്തരമ് । ഭയഭീതസ്തതഃ സോഽപി മത്വാ മരണമാത്മനഃ
യാഗം നടത്തേണ്ടതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും രോഹിതൻ വിശദമായി മനസ്സിലാക്കി. അതിനുശേഷം, തന്റെ ജീവന് ഭയം തോന്നി, അവൻ ഭയഭീതനായി.
കൃത്വാ പലായനം വീരോ ഗതോഽസൌ ഗിരിഗഹ്വരേ । അഗമ്യേ നൃപതിസ്ഥാനേ സ്ഥിതസ്തത്ര ഭയാതുരഃ
പലായനം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ച്, ധൈര്യശാലിയായ രോഹിതൻ പർവത ഗുഹകളിലേക്ക് പോയി. രാജാവിന് എത്താൻ കഴിയാത്ത സ്ഥലത്ത്, ഭയത്തോടെ അവൻ അവിടെ പാർത്തി.
പ്രാപ്തേ കാലേഽഥ വരുണോ യജ്ഞാര്ഥീ നൃപതേര്ഗൃഹമ് । ഗത്വാ തമാഹ ഭൂപാലം കുരു യജ്ഞം വിശാംപതേ
അപ്പോൾ, സമയമെത്തിയപ്പോൾ, യാഗം വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് ജലദേവൻ രാജാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് വന്നു. അവൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ജനങ്ങളുടെ രാജാവേ, യാഗം നടത്തുക.'
പ്രമ്ലാനവദനോ രാജാ തമാഹ വ്യഥിതേന്ദ്രിയഃ । കിം കരോമി ഗതഃ ക്വാപി സുതോ മേ സുരസത്തമ
മുഖം വാടിയ രാജാവ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷമത്തിൽ, അവനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ? എന്റെ മകൻ എവിടെയോ പോയിരിക്കുന്നു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.'
ശ്രുത്വാ തദ്വചനം രാജ്ഞഃ കുപിതോ യാദസാംപതിഃ । ശശാപ തം നൃപം കോപാദസത്യവാദിനം ഭൃശമ്
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ജലദേവൻ കോപിതനായി. അസത്യവാദിയായ രാജാവിനെ അവൻ അതികോപത്തോടെ ശപിച്ചു.
ജലോദരാഭിധോ വ്യാധിര്ദേഹേ ഭവതു തേ നൃപ । യതഃ പ്രതാരിതശ്ചാഹം കൃത്വാ കപടപണ്ഡിത
'ജലോദരം എന്ന രോഗം നിന്റെ ശരീരത്തിൽ വരട്ടെ, രാജാവേ. നീ കപടബുദ്ധിയോടെ എന്നെ വഞ്ചിച്ചു.'
ഇതി ശപ്ത്വാ യയൌ ധാമ സ്വകം പാശധരസ്തദാ । രാജാ ചിന്താതുരസ്തസ്ഥൌ ഭവനേ വ്യാധിപീഡിതഃ
അങ്ങനെ ശപിച്ച്, പാശം പിടിച്ച ദേവൻ തന്റെ ലോകത്തേക്ക് തിരിച്ചു. രാജാവ് രോഗം മൂലം വേദനയോടെ, മനസ്സിൽ വലിയ ചിന്തയോടെ തന്റെ ഭവനത്തിൽ തുടരുകയായിരുന്നു.
യദാതിവ്യാധിതോ രാജാ രോഗേണ ശാപജേന ഹ । തദാ ശുശ്രാവ പുത്രോഽപി പിതരം വ്യാധിപീഡിതമ്
ശാപം മൂലമുള്ള രോഗം കൊണ്ട് രാജാവ് അതിയായി പീഡിതനായപ്പോൾ, അപ്പൊഴാണ് മകനും അച്ഛൻ രോഗബാധിതനായി വേദനിക്കുന്നു എന്ന് അറിഞ്ഞത്.
പാന്ഥികഃ പ്രാഹ പുത്രം ഹി പിതാ തേ ഭൃശദുഃഖിതഃ । ജലോദരവികാരേണ ശാപജേന നൃപാത്മജ
ഒരു യാത്രക്കാരൻ മകനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജകുമാരാ, നിന്റെ അച്ഛൻ ജലോദര രോഗം മൂലം, ശാപം കൊണ്ടു, അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ ആണ്.'
വിനഷ്ടം ജീവിതം തേഽദ്യ വൃഥാ ജാതസ്യ ദുര്മതേ । യത്ത്യക്ത്വാ പിതരം ദുഃസ്ഥം പ്രാപ്തോഽസി ഗിരിഗഹ്വരമ്
'ഇന്ന് നിന്റെ ജീവൻ നഷ്ടമായതുപോലെയാണ്, നീ വെറുതെ ജനിച്ചവനാണ്. ദു:ഖിതനായ അച്ഛനെ ഉപേക്ഷിച്ച് പർവതഗുഹയിലേക്ക് വന്നതുകൊണ്ട്.'
കിമനേന ശരീരേണ പ്രാപ്തം തേ ജന്മനഃ ഫലമ് । ദേഹദം ദുഃഖിതം കൃത്വാ സ്ഥിതോഽസ്യത്ര സുതാധമ
'ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്നു നിനക്ക് ജന്മഫലം എന്താണ് ലഭിച്ചത്? അച്ഛന്റെ ശരീരത്തിന് വേദന ഉണ്ടാക്കി, നീ ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നു, മക്കളിൽ ഏറ്റവും മോശനായവനേ.'
പ്രാണാസ്ത്യാജ്യാഃ പിതുഃ കാര്യേ സത്പുത്രേണേതി നിശ്ചയഃ । ത്വദര്ഥേ ദുഃഖിതോ രാജാ ക്രന്ദതി വ്യാധിപീഡിതഃ
'നല്ല മകൻ അച്ഛന്റെ കാര്യത്തിൽ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കേണ്ടതാണെന്ന് തീരുമാനമാണ്. നിനക്കു വേണ്ടി ദു:ഖിതനായ രാജാവ്, രോഗം മൂലം, കരയുകയാണ്.'
വ്യാസ ഉവാച തദാകര്ണ്യ വചസ്തഥ്യം പാന്ഥികാദ്ധര്മസംയുതമ് । യദാ ചക്രേ മനോ ഗന്തും ദ്രഷ്ടും താതം വ്യഥാതുരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: യാത്രക്കാരനിൽ നിന്നുള്ള ആ സത്യം നിറഞ്ഞ, ധർമ്മം ഉള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രോഹിതൻ അച്ഛൻ വേദനയോടെ കിടക്കുന്നു എന്നറിഞ്ഞ് കാണാൻ പോകണമെന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി.
തദാ വിപ്രവപുര്ഭൂത്വാ വാസവസ്തമുപാഗമത് । രഹഃ പ്രാഹ ഹിതം വാക്യം ദയാവാനിവ ഭാരത
അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു, ഇന്ദ്രൻ രോഹിതന്റെ അടുത്തെത്തി. ഒറ്റയ്ക്ക്, കരുണയോടെ ഉപദേശം പോലെ നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മൂര്ഖോഽസി രാജപുത്ര ത്വം ഗമനായ മതിം വൃഥാ । കരോഷി പിതരം ത്വദ്യ ന ജാനാസി വ്യഥായുതമ്
'രാജകുമാരാ, നീ മണ്ടനാണ്; വെറുതെ പോകാൻ മനസ്സു വെച്ചിരിക്കുന്നു. ഇന്നത് അച്ഛൻ വേദനയിലാണെന്നു നിനക്ക് മനസ്സിലാവുന്നില്ല.'
ആഡീബകയുദ്ധ വര്ണനസഹിതം ദേവീമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് ഇന്ദ്ര ഉവാച സാഹസം കൃതവാന് രാജാ പൂര്വം യത്കഥിതോ മഖഃ । വരുണായ പ്രതിജ്ഞാതഃ പുത്രം കൃത്വാ പശും പ്രിയമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ രാജാവ് ഒരിക്കൽ ധൈര്യപൂർവ്വം ഒരു യാഗം നടത്തി, അതിൽ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെയാണു വരുൺനു വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് യാഗപശുവായി സമർപ്പിച്ചത്.
ഗതേ ത്വയി പിതാ പുത്രം ബദ്ധ്വാ യൂപേഽഘൃണഃ പുനഃ । പശും കൃത്വാ മഹാബുദ്ധേ വധിഷ്യതി വ്യഥാതുരഃ
നീ പോയതിനു ശേഷം, ദയയില്ലാത്ത അച്ഛൻ മകനെ വീണ്ടും യാഗശില്പത്തിൽ കെട്ടി, യാഗപശുവായി ആക്കി, വലിയ വിഷമത്തോടെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.
ഇത്ഥം നിഷിദ്ധസ്തത്പുത്രഃ ശക്രേണാമിതതേജസാ । സ്ഥിതസ്തത്രൈവ മായേശീമായയാ മോഹിതോ ഭൃശമ്
അപ്പൊഴാണ് അതി വല്യതേജസ്സുള്ള ഇന്ദ്രൻ ആ മകനെ വിലക്കി. എന്നാൽ, ദേവിയുടെ മായയാൽ ആ മകൻ അതിവിശേഷമായി ഭ്രമിച്ചവണ്ണം അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
യദാ പുനഃ പുനഃ ശ്രുത്വാ പിതരം രോഗപീഡിതമ് । ഗമനായ മതിം ചക്രേ തദേന്ദ്രഃ പ്രത്യഷേധയത്
പിതാവിന് രോഗം പിടിപെട്ടുവെന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ടപ്പോൾ, മകൻ വീട്ടിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ അവനെ തടഞ്ഞു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രോഽതിദുഃഖാര്തഃ പപ്രച്ഛ ഗുരുമന്തികേ । സ്ഥിതം വസിഷ്ഠമേകാന്തേ സര്വജ്ഞം ഹിതതത്പരമ്
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി, ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്ന് എല്ലാം അറിയുന്ന, തനിക്കു നന്മ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗുരുവായ വസിഷ്ഠന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു ചോദിച്ചു.
രാജോവാച ഭഗവന് കി കരോമ്യദ്യ കാതരോഽസ്മി വ്യഥാകുലഃ । ത്രാഹി മാം ദുഃഖമനസം മഹാവ്യാധിഭയാതുരമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഭഗവനെ, ഞാൻ ഇന്ന് എന്ത് ചെയ്യണം? ഞാൻ ഭയത്തിലും വിഷമത്തിലും ആകുലനാണ്. ഈ വലിയ രോഗഭയത്തിൽ നിന്ന് ദുഃഖിതനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.