സര്വവിഘ്നകരാ ഹ്യേതേ തപസ്തീര്ഥവ്രതേഷു ച । അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ശൌചമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ
തപസ്സിലും തീർത്ഥയാത്രകളിലും വ്രതങ്ങളിൽയും എല്ലാ തടസ്സങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നത് അഹിംസ, സത്യവാദിത, കള്ളം പറയാതിരിക്കുക, ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുക ഇവയാണ്.
സ്വധര്മപാലനം രാജന് സര്വതീര്ഥഫലപ്രദമ് । നിത്യകര്മപരിത്യാഗാന്മാര്ഗേ സംസര്ഗദോഷതഃ
രാജാവേ, സ്വന്തം കർത്തവ്യം പാലിക്കുന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുന്നു. നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വഴിതെറ്റുന്നതിന്റെ ദോഷം നേരിടേണ്ടി വരും.
വ്യര്ഥം തീര്ഥാധിഗമനം പാപമേവാവശിഷ്യതേ । ക്ഷാലയന്തി ഹി തീര്ഥാനി സര്വഥാ ദേഹജം മലമ്
വ്യർത്ഥമായ തീർത്ഥയാത്രകൾ ചെയ്താൽ പാപം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ. തീർത്ഥങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ മലിനതകൾ കഴുകിക്കളയാൻ മാത്രം കഴിയുന്നു.
മാനസം ക്ഷാലിതും താനി ന സമര്ഥാനി വൈ നൃപ । ശക്താനി യദി ചേത്താനി ഗങ്ഗാതീരനിവാസിനഃ
രാജാവേ, മനസ്സിലെ മലിനത കഴുകാൻ ആ സ്ഥലങ്ങൾക്കു കഴിയില്ല. അതിന് കഴിയുമായിരുന്നു എങ്കിൽ ഗംഗാതീരത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്ക് അതു സാധിക്കുമായിരുന്നു.
മുനയോ ദ്രോഹസംയുക്താഃ കഥം സ്യുര്ഭാവിതേശ്വരാഃ । വസിഷ്ഠസദൃശാഃ പ്രഹ്വാ വിശ്വാമിത്രാദയഃ കില
ഗംഗാതീരത്ത് താമസിക്കുന്ന സന്യാസികൾക്ക് മനസ്സിൽ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവരെ സിദ്ധന്മാരായി എങ്ങനെ കരുതാം? വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും പോലെയുള്ളവർക്ക് പോലും അതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
രാഗദ്വേഷരതാഃ സര്വേ കാമക്രോധാകുലാഃ സദാ । ചിത്തശുദ്ധിമയം തീര്ഥം ഗങ്ഗാദിഭ്യോഽതിപാവനമ്
എല്ലാവർക്കും രാഗവും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകാം, സദാ ആഗ്രഹവും കോപവും കലുഷിതരാകാം. മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയെന്ന തീർത്ഥം ഗംഗാദികളേക്കാൾ വിശുദ്ധമാണ്.
യദി സ്യാദ്ദൈവയോഗേന ക്ഷാലയത്യാന്തരം മലമ് । വിശേഷേണ തു സത്സങ്ഗോ ജ്ഞാനനിഷ്ഠസ്യ ഭൂപതേ
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ ആന്തരിക മലിനത കഴുകാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, അതിന് പ്രധാനമായും സത്സംഗം, അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് കാരണമായത്.
ന വേദാ ന ച ശാസ്ത്രാണി ന വ്രതാനി തപാംസി ന । ന മഖാ ന ച ദാനാനി ചിത്തശുദ്ധേസ്തു കാരണമ്
വേദങ്ങൾക്കും ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും വ്രതങ്ങൾക്കും തപസ്സുകൾക്കും യാഗങ്ങൾക്കും ദാനങ്ങൾക്കും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിക്ക് കാരണമാകാൻ കഴിയില്ല.
വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രോ വേദവിദ്യാവിശാരദഃ । രാഗദ്വേഷാന്വിതഃ കാമം ഗങ്ഗാതീരസമാശ്രിതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൻ വസിഷ്ഠൻ, വേദവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, ഗംഗാതീരത്ത് താമസിച്ചിട്ടും രാഗവും ദ്വേഷവും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആഡീബകം മഹായുദ്ധം വിശ്വാമിത്രവസിഷ്ഠയോഃ । ജാതം നിരര്ഥകം ദ്വേഷാദ്ദേവാനാം വിസ്മയപ്രദമ്
വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്നു വലിയൊരു നിർഥകമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി, അതു ദേവന്മാരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ.
വിശ്വാമിത്രോ ബകസ്തത്ര ജാതഃ പരമതാപസഃ । ശപ്തഃ സ തു വസിഷ്ഠേന ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ കാരണാത്
അവിടെ വിശ്വാമിത്രൻ വലിയ തപസ്സുകാരനായ ബകപക്ഷിയായി ജനിച്ചു; ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കാരണത്താൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ശപിച്ചു.
കൌശികേന വസിഷ്ഠോഽപി ശസ്ത്വാഡീദേഹഭാക്കൃതഃ । ശാപാദാഡീബകൌ ജാതൌ തൌ മുനീ വിശദപ്രഭൌ
കൗശികനായ വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനെ ശപിച്ചു, അങ്ങനെ ഇരുവരും ബകപക്ഷികളായി. ആ ശാപം മൂലം ആ മഹാന്മാർ ഇരുവരും ബകപക്ഷികളായി.
നിവാസം പ്രാപതുസ്തീരേ സരസോ മാനസസ്യ ച । ചക്രതുര്ദാരുണം യുദ്ധം നഖചഞ്ചുപ്രതാഡനൈഃ
അവർ മാനസസരസ്സിന്റെ തീരത്ത് താമസിച്ചു, അവിടെ തമ്മിൽ കൊമ്പും നഖവും കൊണ്ട് ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
വര്ഷാണാമയുതം യാവത്താവൃഷീ രോഷസംയുതൌ । യുയുധാതേ മദോന്മത്തൌ സിംഹാവിവ പരസ്പരമ്
പത്ത് ആയിരം വർഷം ആ ഇരുവരും കോപത്തിലും അഹങ്കാരത്തിലും മദം കയറി, സിംഹങ്ങൾ പോലെ തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്തു.
രാജോവാച കഥം തൌ മുനിശാര്ദൂലൌ താപസൌ ധര്മതത്പരൌ । പരസ്പരം വൈരപരൌ സഞ്ജാതൌ കേന ഹേതുനാ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: ആ മഹാന്മാരായ സന്യാസികൾ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവർ, തമ്മിൽ എങ്ങനെ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടായി? അതിന് എന്താണ് കാരണം?
ശാപം പരസ്പരം കേന കാരണേന മഹാമതീ । ദത്തവന്തൌ മിഥഃ ക്ലേശകാരകൌ ദുഃഖദൌ നൃണാമ്
അവിടെ ആ ജ്ഞാനികൾ തമ്മിൽ ശാപം നൽകാൻ കാരണമെന്താണ്? അതു കൊണ്ട് അവർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദു:ഖവും കഷ്ടവും ഉണ്ടായി.
വ്യാസ ഉവാച ഹരിശ്ചന്ദ്രോ നൃപശ്രേഷ്ഠസ്ത്രിശംകുതനയഃ പുരാ । ബഭൂവ രവിവംശീയോ രാമചന്ദ്രസ്യ പൂര്വജഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ത്രിശങ്കുവിന്റെ മകനായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ എന്ന മഹാരാജാവ്, രാമചന്ദ്രനേക്കാൾ മുതിർന്നവൻ, രവിവംശത്തിൽ ജനിച്ചു.
അനപത്യഃ സ രാജര്ഷിര്വരുണായ മഹാക്രതുമ് । പ്രതിജജ്ഞേ പുത്രകാമോ നരമേധം ദുരാസദമ്
ആ രാജർഷിക്ക് മക്കൾ ഇല്ലായിരുന്നു. ഒരു മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ, വരുൺനോടു മനുഷ്യയാഗം നടത്താമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.
വരുണസ്തസ്യ സന്തുഷ്ടോ യജ്ഞസ്യ നിയമേ കൃതേ । ദധാര ഗര്ഭം രാജ്ഞസ്തു ഭാര്യാ പരമസുന്ദരീ
യജ്ഞം നന്നായി അനുഷ്ഠിച്ച രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞപ്പോൾ, അതിനാൽ സന്തുഷ്ടനായ വരുണൻ, രാജാവിന്റെ അതിസുന്ദരിയായ ഭാര്യയ്ക്ക് ഗർഭം വരുത്തി.
രാജാ ബഭൂവ സന്തുഷ്ടോ ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാം സദോഹദാമ് । ചകാര വിധിവത്കര്മ ഗര്ഭസംസ്കാരകാരകമ്
ഭാര്യയ്ക്ക് ഗർഭലക്ഷണങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ രാജാവ് അതി സന്തോഷത്തോടെ, നിർദ്ദിഷ്ടവിധിപ്രകാരം ഗർഭസംസ്കാര ചടങ്ങ് നടത്തി.
സുഷുവേ തനയം നാരീ സര്വലക്ഷണസംയുതമ് । മുദം പ്രാപ നൃപസ്തത്ര പുത്രേ ജാതേ വിശാമ്പതേ
ആ സ്ത്രീ എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു. മകൻ ജനിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ രാജാവ് അതിയായി സന്തോഷിച്ചു.
കൃതവാഞ്ജാതകര്മാദിസംസ്കാരവിധിമുത്തമമ് । ദദൌ ഹിരണ്യം ഗാ ദോഗ്ധീര്ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ വിശേഷതഃ
ജനനച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങി മറ്റു ഉത്തമസംസ്കാരങ്ങൾ രാജാവ് നിർവ്വഹിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പൊന്നും പാൽകിടക്കളും ദാനം ചെയ്തു.
ജന്മോത്സവേഽതിസംവൃത്തേ ഗേഹേ വൈ യാദസാമ്പതിഃ । ആജഗാമ മഹാരാജ വിപ്രവേഷധരസ്തഥാ
ജനനോത്സവം വലിയ ആഡംബരത്തോടെ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ജലജീവികളുടെ അധിപൻ ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി.
പൂജിതഃ പാര്ഥിവേനാഥ ദത്ത്വാ വിധിവദാസനമ് । കാര്യേ പൃഷ്ടേഽബ്രവീദ്വാക്യം വരുണോഽസ്മീതി ഭൂപതിമ്
രാജാവ് ആ അതിഥിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച്, യോഗ്യമായ ഇരിപ്പിടം നൽകി. അവന്റെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ചോദിച്ചപ്പോൾ, വരുണൻ താൻ തന്നെയാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി.
കുരു യജ്ഞം സുതം കൃത്വാ പശും പരമപാവനമ് । സത്യവാഗ്ഭവ രാജേന്ദ്ര സംകല്പസ്തു ത്വയാ കൃതഃ
രാജാധിരാജാ, മകനെ യജ്ഞപശുവാക്കി യജ്ഞം നടത്തണം. നീ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതുപോലെ സത്യവാചകനായി നിലകൊള്ളണം.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജാ വിഹ്വലോഽതിവ്യഥാകുലഃ । സംസ്തഭ്യാധിം നൃപഃ പ്രാഹ വരുണം സത്കൃതാഞ്ജലിഃ
വരുണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് അതിയായി വിഷമിച്ച് മനസ്സിൽ വേദനയോടെ, ആ വേദന അടക്കി, കൈകൂപ്പി വരുണനോട് പറഞ്ഞു.
സ്വാമിന്കരോമി തം യജ്ഞം സര്വഥാ വിധിപൂര്വകമ് । മയാ തേ യത്പ്രതിജ്ഞാതം ഭവാമി സത്യവാഗഹമ്
സ്വാമിനേ, ഞാൻ ആ യജ്ഞം എല്ലാ വിധിയും പാലിച്ച് നിർവഹിക്കും. ഞാൻ നിന്നോട് വാഗ്ദാനം ചെയ്തത് സത്യസന്ധതയോടെ പാലിക്കും.
പൂര്ണേ മാസേ വിശുധ്യേത ധര്മപത്നീ സുരോത്തമ । വിശുദ്ധായാം തു ഭാര്യായാം കര്തവ്യഃ സ പശോര്മഖഃ
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഒരു മാസം പൂർണ്ണമായാൽ എന്റെ ധർമ്മപത്നി ശുദ്ധിയാകും. അവൾ ശുദ്ധിയായാൽ മകനെ യജ്ഞപശുവാക്കി യജ്ഞം നടത്താം.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്തേ വചനേ രാജ്ഞാ വരുണഃ സ്വഗൃഹം ഗതഃ । രാജാ ബഭൂവ സന്തുഷ്ടഃ കിഞ്ചിച്ചിന്താതുരസ്തഥാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം വരുണൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാജാവ് സന്തോഷവും ഒപ്പം അല്പം ചിന്തയും ഉള്ളിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
പൂര്ണേ മാസി പുനഃ പാശീ പരീക്ഷാര്ഥം നൃപാലയേ । ആജഗാമ ദ്വിജോ ഭൂത്വാ സുവേഷഃ സുഷ്ഠുഭാഷകഃ
ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പാശധാരി വീണ്ടും രാജാവിന്റെ അരമനയിൽ പരീക്ഷിക്കാൻ, ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ, ഭംഗിയായി വസ്ത്രം ധരിച്ചു, മനോഹരമായി സംസാരിച്ച് എത്തി.