തഥാ ബിന്ദുസരഃ ശ്രേഷ്ഠമച്ഛോദം നാമ പാവനമ് । ആശ്രമാസ്തു തഥാ പുണ്യാ മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ്
അത് പോലെ തന്നെ ഉത്തമമായ ബിന്ദുസരസ്സും, അച്ഛോദം എന്ന വിശുദ്ധമായ തടാകവും, മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ള മുനികൾ താമസിച്ചിരുന്ന ആശ്രമങ്ങളും ഉണ്ട്.
വിശ്രുതസ്തു സദാ പുണ്യഃ ഖ്യാതോ ബദരികാശ്രമഃ । നരനാരായണൌ യത്ര തേപാതേ തൌ മുനീ തപഃ
എപ്പോഴും പ്രശസ്തവും പുണ്യമുള്ളതുമായ ബദരികാശ്രമം അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെ തന്നെയാണ് നരനും നാരായണനും തപസ്സു ചെയ്തതെന്ന് പറയുന്നു.
വാമനാശ്രമ ആഖ്യാതഃ ശതയൂപാശ്രമസ്തഥാ । യേന യത്ര തപസ്തപ്തം തസ്യ നാമ്നാതിവിശ്രുതഃ
വാമനാശ്രമം, ശതയൂപാശ്രമം എന്നിവയും ഉണ്ട്. എവിടെയോ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതു ആ പേരിൽ തന്നെ പ്രശസ്തമാണ്.
ഏവം പുണ്യാനി സ്ഥാനാനി ഹ്യസംഖ്യാതാനി ഭൂതലേ । മുനിഭിഃ പരിഗീതാനി പാവനാനി മഹീപതേ
ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ എണ്ണമറ്റ വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട് രാജാവേ; അവയെല്ലാം മുനികൾ പാടിപ്പറയുന്നവയും പാവനമാക്കുന്നവയുമാണ്.
ഏഷു സ്ഥാനേഷു സര്വത്ര ദേവീസ്ഥാനാനി ഭൂപതേ । ദര്ശനാത്പാപഹാരീണി വസന്തി നിയമേന ച
ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും ദേവിയുടെ സന്നിധികൾ ഉണ്ട് രാജാവേ; അവ കാണുമ്പോൾ പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു, ദേവി എപ്പോഴും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
കഥയിഷ്യാമി താന്യഗ്രേ പ്രസങ്ഗേന ച കാനിചിത് । തീര്ഥാനി നൃപ ദാനാനി വ്രതാനി ച മഖാസ്തഥാ
ഇവയിൽ ചിലത് ഞാൻ പിന്നീടങ്ങോട്ട് അവസരം വരുമ്പോൾ വിശദമായി പറയും രാജാവേ; തിരുത്തലുകൾ, ദാനം, വ്രതങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച്.
തപാംസി പുണ്യകര്മാണി സാപേക്ഷാണി മഹീപതേ । ദ്രവ്യശുദ്ധിം ക്രിയാശുദ്ധിം മനഃശുദ്ധിമപേക്ഷ്യ ച
തപസ്സും പുണ്യപ്രവൃത്തികളും, രാജാവേ, എല്ലാം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ശുദ്ധി, പ്രവർത്തിയുടെ ശുദ്ധി, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.
പാവനാനി ഹി തീര്ഥാനി തപാംസി ച വ്രതാനി ച । കദാചിദ്ദ്രവ്യശുദ്ധിഃ സ്യാത്ക്രിയാശുദ്ധിഃ കദാചന
തിരുത്തലുകളും തപസ്സും വ്രതങ്ങളും പാവനമാക്കുന്നവയാണ്; ചിലപ്പോൾ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ശുദ്ധി ഉണ്ടാകും, ചിലപ്പോൾ പ്രവർത്തിയുടെ ശുദ്ധി.
ദുര്ലഭാ മനസഃ ശുദ്ധിഃ സര്വേഷാം സര്വദാ നൃപ । മനസ്തു ചഞ്ചലം രാജന്നനേകവിഷയാശ്രിതമ്
എന്നാൽ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി എല്ലാർക്കും എപ്പോഴും പ്രാപ്യമല്ല, രാജാവേ; മനസ്സ് ചഞ്ചലവും പല കാര്യങ്ങളോടും ആസക്തിയുള്ളതുമാണ്.
കഥം ശുദ്ധം ഭവേദ്രാജന്നാനാഭാവസമാശ്രിതമ് । കാമക്രോധൌ തഥാ ലോഭോ ഹ്യഹങ്കാരോ മദസ്തഥാ
നാനാഭാവങ്ങളിൽ ആസക്തമായ മനസ്സ് എങ്ങനെ ശുദ്ധമാകും രാജാവേ? മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം, കോപം, ലോഭം, അഹങ്കാരം, മദം എന്നിവ എല്ലാം ഉണ്ടല്ലോ.
സര്വവിഘ്നകരാ ഹ്യേതേ തപസ്തീര്ഥവ്രതേഷു ച । അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ശൌചമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ
തപസ്സിലും തീർത്ഥയാത്രകളിലും വ്രതങ്ങളിൽയും എല്ലാ തടസ്സങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നത് അഹിംസ, സത്യവാദിത, കള്ളം പറയാതിരിക്കുക, ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുക ഇവയാണ്.
സ്വധര്മപാലനം രാജന് സര്വതീര്ഥഫലപ്രദമ് । നിത്യകര്മപരിത്യാഗാന്മാര്ഗേ സംസര്ഗദോഷതഃ
രാജാവേ, സ്വന്തം കർത്തവ്യം പാലിക്കുന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുന്നു. നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വഴിതെറ്റുന്നതിന്റെ ദോഷം നേരിടേണ്ടി വരും.
വ്യര്ഥം തീര്ഥാധിഗമനം പാപമേവാവശിഷ്യതേ । ക്ഷാലയന്തി ഹി തീര്ഥാനി സര്വഥാ ദേഹജം മലമ്
വ്യർത്ഥമായ തീർത്ഥയാത്രകൾ ചെയ്താൽ പാപം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ. തീർത്ഥങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ മലിനതകൾ കഴുകിക്കളയാൻ മാത്രം കഴിയുന്നു.
മാനസം ക്ഷാലിതും താനി ന സമര്ഥാനി വൈ നൃപ । ശക്താനി യദി ചേത്താനി ഗങ്ഗാതീരനിവാസിനഃ
രാജാവേ, മനസ്സിലെ മലിനത കഴുകാൻ ആ സ്ഥലങ്ങൾക്കു കഴിയില്ല. അതിന് കഴിയുമായിരുന്നു എങ്കിൽ ഗംഗാതീരത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്ക് അതു സാധിക്കുമായിരുന്നു.
മുനയോ ദ്രോഹസംയുക്താഃ കഥം സ്യുര്ഭാവിതേശ്വരാഃ । വസിഷ്ഠസദൃശാഃ പ്രഹ്വാ വിശ്വാമിത്രാദയഃ കില
ഗംഗാതീരത്ത് താമസിക്കുന്ന സന്യാസികൾക്ക് മനസ്സിൽ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവരെ സിദ്ധന്മാരായി എങ്ങനെ കരുതാം? വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും പോലെയുള്ളവർക്ക് പോലും അതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
രാഗദ്വേഷരതാഃ സര്വേ കാമക്രോധാകുലാഃ സദാ । ചിത്തശുദ്ധിമയം തീര്ഥം ഗങ്ഗാദിഭ്യോഽതിപാവനമ്
എല്ലാവർക്കും രാഗവും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകാം, സദാ ആഗ്രഹവും കോപവും കലുഷിതരാകാം. മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയെന്ന തീർത്ഥം ഗംഗാദികളേക്കാൾ വിശുദ്ധമാണ്.
യദി സ്യാദ്ദൈവയോഗേന ക്ഷാലയത്യാന്തരം മലമ് । വിശേഷേണ തു സത്സങ്ഗോ ജ്ഞാനനിഷ്ഠസ്യ ഭൂപതേ
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ ആന്തരിക മലിനത കഴുകാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, അതിന് പ്രധാനമായും സത്സംഗം, അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് കാരണമായത്.
ന വേദാ ന ച ശാസ്ത്രാണി ന വ്രതാനി തപാംസി ന । ന മഖാ ന ച ദാനാനി ചിത്തശുദ്ധേസ്തു കാരണമ്
വേദങ്ങൾക്കും ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും വ്രതങ്ങൾക്കും തപസ്സുകൾക്കും യാഗങ്ങൾക്കും ദാനങ്ങൾക്കും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിക്ക് കാരണമാകാൻ കഴിയില്ല.
വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രോ വേദവിദ്യാവിശാരദഃ । രാഗദ്വേഷാന്വിതഃ കാമം ഗങ്ഗാതീരസമാശ്രിതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൻ വസിഷ്ഠൻ, വേദവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, ഗംഗാതീരത്ത് താമസിച്ചിട്ടും രാഗവും ദ്വേഷവും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആഡീബകം മഹായുദ്ധം വിശ്വാമിത്രവസിഷ്ഠയോഃ । ജാതം നിരര്ഥകം ദ്വേഷാദ്ദേവാനാം വിസ്മയപ്രദമ്
വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്നു വലിയൊരു നിർഥകമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി, അതു ദേവന്മാരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ.
വിശ്വാമിത്രോ ബകസ്തത്ര ജാതഃ പരമതാപസഃ । ശപ്തഃ സ തു വസിഷ്ഠേന ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ കാരണാത്
അവിടെ വിശ്വാമിത്രൻ വലിയ തപസ്സുകാരനായ ബകപക്ഷിയായി ജനിച്ചു; ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കാരണത്താൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ശപിച്ചു.
കൌശികേന വസിഷ്ഠോഽപി ശസ്ത്വാഡീദേഹഭാക്കൃതഃ । ശാപാദാഡീബകൌ ജാതൌ തൌ മുനീ വിശദപ്രഭൌ
കൗശികനായ വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനെ ശപിച്ചു, അങ്ങനെ ഇരുവരും ബകപക്ഷികളായി. ആ ശാപം മൂലം ആ മഹാന്മാർ ഇരുവരും ബകപക്ഷികളായി.
നിവാസം പ്രാപതുസ്തീരേ സരസോ മാനസസ്യ ച । ചക്രതുര്ദാരുണം യുദ്ധം നഖചഞ്ചുപ്രതാഡനൈഃ
അവർ മാനസസരസ്സിന്റെ തീരത്ത് താമസിച്ചു, അവിടെ തമ്മിൽ കൊമ്പും നഖവും കൊണ്ട് ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
വര്ഷാണാമയുതം യാവത്താവൃഷീ രോഷസംയുതൌ । യുയുധാതേ മദോന്മത്തൌ സിംഹാവിവ പരസ്പരമ്
പത്ത് ആയിരം വർഷം ആ ഇരുവരും കോപത്തിലും അഹങ്കാരത്തിലും മദം കയറി, സിംഹങ്ങൾ പോലെ തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്തു.
രാജോവാച കഥം തൌ മുനിശാര്ദൂലൌ താപസൌ ധര്മതത്പരൌ । പരസ്പരം വൈരപരൌ സഞ്ജാതൌ കേന ഹേതുനാ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: ആ മഹാന്മാരായ സന്യാസികൾ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവർ, തമ്മിൽ എങ്ങനെ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടായി? അതിന് എന്താണ് കാരണം?
ശാപം പരസ്പരം കേന കാരണേന മഹാമതീ । ദത്തവന്തൌ മിഥഃ ക്ലേശകാരകൌ ദുഃഖദൌ നൃണാമ്
അവിടെ ആ ജ്ഞാനികൾ തമ്മിൽ ശാപം നൽകാൻ കാരണമെന്താണ്? അതു കൊണ്ട് അവർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദു:ഖവും കഷ്ടവും ഉണ്ടായി.
വ്യാസ ഉവാച ഹരിശ്ചന്ദ്രോ നൃപശ്രേഷ്ഠസ്ത്രിശംകുതനയഃ പുരാ । ബഭൂവ രവിവംശീയോ രാമചന്ദ്രസ്യ പൂര്വജഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ത്രിശങ്കുവിന്റെ മകനായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ എന്ന മഹാരാജാവ്, രാമചന്ദ്രനേക്കാൾ മുതിർന്നവൻ, രവിവംശത്തിൽ ജനിച്ചു.
അനപത്യഃ സ രാജര്ഷിര്വരുണായ മഹാക്രതുമ് । പ്രതിജജ്ഞേ പുത്രകാമോ നരമേധം ദുരാസദമ്
ആ രാജർഷിക്ക് മക്കൾ ഇല്ലായിരുന്നു. ഒരു മകൻ ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ, വരുൺനോടു മനുഷ്യയാഗം നടത്താമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.
വരുണസ്തസ്യ സന്തുഷ്ടോ യജ്ഞസ്യ നിയമേ കൃതേ । ദധാര ഗര്ഭം രാജ്ഞസ്തു ഭാര്യാ പരമസുന്ദരീ
യജ്ഞം നന്നായി അനുഷ്ഠിച്ച രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞപ്പോൾ, അതിനാൽ സന്തുഷ്ടനായ വരുണൻ, രാജാവിന്റെ അതിസുന്ദരിയായ ഭാര്യയ്ക്ക് ഗർഭം വരുത്തി.
രാജാ ബഭൂവ സന്തുഷ്ടോ ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാം സദോഹദാമ് । ചകാര വിധിവത്കര്മ ഗര്ഭസംസ്കാരകാരകമ്
ഭാര്യയ്ക്ക് ഗർഭലക്ഷണങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ രാജാവ് അതി സന്തോഷത്തോടെ, നിർദ്ദിഷ്ടവിധിപ്രകാരം ഗർഭസംസ്കാര ചടങ്ങ് നടത്തി.