ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ജലോദരവ്യാധിപീഡാവര്ണനമ് രാജോവാച തീര്ഥാനി ഭുവി പുണ്യാനി ബ്രൂഹി മേ മുനിസത്തമ । ഗമ്യാനി മാനവൈര്ദേവൈഃ ക്ഷേത്രാണി സരിതസ്തഥാ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ ജലോദരരോഗം അനുഭവിച്ച കഥയുടെ വിവരണം.
ഫലം ച യാദൃശം യത്ര തീര്ഥേഷു സ്നാനദാനതഃ । വിധിം തു തീര്ഥയാത്രായാം നിയമാംശ്ച വിശേഷതഃ
രാജാവു ചോദിച്ചു: ഭൂമിയിലെ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും, മനുഷ്യരും ദേവന്മാരും സന്ദർശിക്കേണ്ട ക്ഷേത്രങ്ങളും നദികളും, അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, തീർത്ഥയാത്രയുടെ നിയമങ്ങളും പ്രത്യേക ആചാരങ്ങളും ദയവായി പറയണം, മഹാമുനിവരേ.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന് പ്രവക്ഷ്യാമി തീര്ഥാനി വിവിധാനി ച । യേഷു തീര്ഥേഷു ദേവീനാം പ്രശസ്താന്യായനാനി ച
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ വിവിധമായ തിരുത്തലുകളും ആ തിരുത്തലുകളിൽ ദേവീഭഗവതിയുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ ആചാരങ്ങളും നിനക്കു പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
നദീനാം ജാഹ്നവീ ശ്രേഷ്ഠാ യമുനാ ച സരസ്വതീ । നര്മദാ ഗണ്ഡകീ സിന്ധുര്ഗോമതീ തമസാ തഥാ
നദികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം ഗംഗയാണ്, പിന്നെ യമുനയും സരസ്വതിയും, നർമദ, ഗണ്ഡകി, സിന്ധു, ഗോമതി, തമസാ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
കാവേരീ ചന്ദ്രഭാഗാ ച പുണ്യാ വേത്രവതീ ശുഭാ । ചര്മണ്വതീ ച സരയൂസ്താപീ സാഭ്രമതീ തഥാ
കാവേരി, ചന്ദ്രഭാഗ, വിശുദ്ധമായ വേദ്രവതി, ശുഭമായ ചർമണ്വതി, ശരയു, താപി, സാഭ്രമതി എന്നിവയും പുണ്യനദികളാണ്.
ഏതാശ്ച കഥിതാ രാജന്നന്യാശ്ച ശതശഃ പുനഃ । താസാം സമുദ്രഗാഃ പുണ്യാഃ സ്വല്പപുണ്യാ ഹ്യനബ്ധിഗാഃ
ഇവയെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞതും, ഇതിന് പുറമെ നൂറുകണക്കിന് മറ്റും ഉണ്ട് രാജാവേ. അവയിൽ സമുദ്രത്തിലേക്കൊഴുകുന്നവയാണ് ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളത്; സമുദ്രം കാണാത്തവയ്ക്ക് കുറച്ച് മാത്രം പുണ്യമുണ്ട്.
സമുദ്രഗാനാം താഃ പുണ്യാഃ സര്വദൌഘവഹാസ്തു യാഃ । മാസദ്വയം ശ്രാവണാദൌ താശ്ച സര്വാ രജസ്വലാഃ
സമുദ്രത്തിലേക്കൊഴുകുന്ന നദികളിൽ എല്ലാം ഒഴുക്കുകളും കൂട്ടിച്ചേർന്നവയാണ് ഏറ്റവും വിശുദ്ധം. എന്നാൽ ശ്രാവണ മാസം തുടങ്ങിയ രണ്ടു മാസങ്ങൾ അവയെല്ലാം അശുദ്ധമാകുന്നു.
ഭവന്തി വൃഷ്ടിയോഗേന ഗ്രാമ്യവാരിവഹാസ്തഥാ । പുഷ്കരം ച കുരുക്ഷേത്രം ധര്മാരണ്യം സുപാവനമ്
മഴവെള്ളം മൂലം അവ നദികൾ ഗ്രാമജലവും കൊണ്ടുപോകുന്നു. പുഷ്കരം, കുരുക്ഷേത്രം, അത്യന്തം വിശുദ്ധമായ ധർമ്മാരണ്യവും പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളാണ്.
പ്രഭാസം ച പ്രയാഗം ച നൈമിഷാരണ്യമേവ ച । വിശ്രുതം ചാര്ബുദാരണ്യം ശൈലാശ്ച പാവനാസ്തഥാ
പ്രഭാസം, പ്രയാഗം, നൈമിഷാരണ്യം, പ്രശസ്തമായ അർബുദാരണ്യം, വിശുദ്ധമായ പർവതങ്ങൾ എന്നിവയും പ്രശസ്തമാണ്.
ശ്രീശൈലശ്ച സുമേരുശ്ച പര്വതോ ഗന്ധമാദനഃ । സരാംസി ചൈവ പുണ്യാനി മാനസം സര്വവിശ്രുതമ്
ശ്രീശൈലം, സുമേരു, ഗന്ധമാദനപർവതം, വിശുദ്ധമായ തടാകങ്ങൾ, അതിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ മാനസസരസ്സും ഉണ്ട്.
തഥാ ബിന്ദുസരഃ ശ്രേഷ്ഠമച്ഛോദം നാമ പാവനമ് । ആശ്രമാസ്തു തഥാ പുണ്യാ മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ്
അത് പോലെ തന്നെ ഉത്തമമായ ബിന്ദുസരസ്സും, അച്ഛോദം എന്ന വിശുദ്ധമായ തടാകവും, മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ള മുനികൾ താമസിച്ചിരുന്ന ആശ്രമങ്ങളും ഉണ്ട്.
വിശ്രുതസ്തു സദാ പുണ്യഃ ഖ്യാതോ ബദരികാശ്രമഃ । നരനാരായണൌ യത്ര തേപാതേ തൌ മുനീ തപഃ
എപ്പോഴും പ്രശസ്തവും പുണ്യമുള്ളതുമായ ബദരികാശ്രമം അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെ തന്നെയാണ് നരനും നാരായണനും തപസ്സു ചെയ്തതെന്ന് പറയുന്നു.
വാമനാശ്രമ ആഖ്യാതഃ ശതയൂപാശ്രമസ്തഥാ । യേന യത്ര തപസ്തപ്തം തസ്യ നാമ്നാതിവിശ്രുതഃ
വാമനാശ്രമം, ശതയൂപാശ്രമം എന്നിവയും ഉണ്ട്. എവിടെയോ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അതു ആ പേരിൽ തന്നെ പ്രശസ്തമാണ്.
ഏവം പുണ്യാനി സ്ഥാനാനി ഹ്യസംഖ്യാതാനി ഭൂതലേ । മുനിഭിഃ പരിഗീതാനി പാവനാനി മഹീപതേ
ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ എണ്ണമറ്റ വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട് രാജാവേ; അവയെല്ലാം മുനികൾ പാടിപ്പറയുന്നവയും പാവനമാക്കുന്നവയുമാണ്.
ഏഷു സ്ഥാനേഷു സര്വത്ര ദേവീസ്ഥാനാനി ഭൂപതേ । ദര്ശനാത്പാപഹാരീണി വസന്തി നിയമേന ച
ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും ദേവിയുടെ സന്നിധികൾ ഉണ്ട് രാജാവേ; അവ കാണുമ്പോൾ പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു, ദേവി എപ്പോഴും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
കഥയിഷ്യാമി താന്യഗ്രേ പ്രസങ്ഗേന ച കാനിചിത് । തീര്ഥാനി നൃപ ദാനാനി വ്രതാനി ച മഖാസ്തഥാ
ഇവയിൽ ചിലത് ഞാൻ പിന്നീടങ്ങോട്ട് അവസരം വരുമ്പോൾ വിശദമായി പറയും രാജാവേ; തിരുത്തലുകൾ, ദാനം, വ്രതങ്ങൾ, യാഗങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച്.
തപാംസി പുണ്യകര്മാണി സാപേക്ഷാണി മഹീപതേ । ദ്രവ്യശുദ്ധിം ക്രിയാശുദ്ധിം മനഃശുദ്ധിമപേക്ഷ്യ ച
തപസ്സും പുണ്യപ്രവൃത്തികളും, രാജാവേ, എല്ലാം ദ്രവ്യത്തിന്റെ ശുദ്ധി, പ്രവർത്തിയുടെ ശുദ്ധി, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.
പാവനാനി ഹി തീര്ഥാനി തപാംസി ച വ്രതാനി ച । കദാചിദ്ദ്രവ്യശുദ്ധിഃ സ്യാത്ക്രിയാശുദ്ധിഃ കദാചന
തിരുത്തലുകളും തപസ്സും വ്രതങ്ങളും പാവനമാക്കുന്നവയാണ്; ചിലപ്പോൾ ദ്രവ്യത്തിന്റെ ശുദ്ധി ഉണ്ടാകും, ചിലപ്പോൾ പ്രവർത്തിയുടെ ശുദ്ധി.
ദുര്ലഭാ മനസഃ ശുദ്ധിഃ സര്വേഷാം സര്വദാ നൃപ । മനസ്തു ചഞ്ചലം രാജന്നനേകവിഷയാശ്രിതമ്
എന്നാൽ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി എല്ലാർക്കും എപ്പോഴും പ്രാപ്യമല്ല, രാജാവേ; മനസ്സ് ചഞ്ചലവും പല കാര്യങ്ങളോടും ആസക്തിയുള്ളതുമാണ്.
കഥം ശുദ്ധം ഭവേദ്രാജന്നാനാഭാവസമാശ്രിതമ് । കാമക്രോധൌ തഥാ ലോഭോ ഹ്യഹങ്കാരോ മദസ്തഥാ
നാനാഭാവങ്ങളിൽ ആസക്തമായ മനസ്സ് എങ്ങനെ ശുദ്ധമാകും രാജാവേ? മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം, കോപം, ലോഭം, അഹങ്കാരം, മദം എന്നിവ എല്ലാം ഉണ്ടല്ലോ.
സര്വവിഘ്നകരാ ഹ്യേതേ തപസ്തീര്ഥവ്രതേഷു ച । അഹിംസാ സത്യമസ്തേയം ശൌചമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ
തപസ്സിലും തീർത്ഥയാത്രകളിലും വ്രതങ്ങളിൽയും എല്ലാ തടസ്സങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നത് അഹിംസ, സത്യവാദിത, കള്ളം പറയാതിരിക്കുക, ശുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുക ഇവയാണ്.
സ്വധര്മപാലനം രാജന് സര്വതീര്ഥഫലപ്രദമ് । നിത്യകര്മപരിത്യാഗാന്മാര്ഗേ സംസര്ഗദോഷതഃ
രാജാവേ, സ്വന്തം കർത്തവ്യം പാലിക്കുന്നത് എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും നൽകുന്നു. നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വഴിതെറ്റുന്നതിന്റെ ദോഷം നേരിടേണ്ടി വരും.
വ്യര്ഥം തീര്ഥാധിഗമനം പാപമേവാവശിഷ്യതേ । ക്ഷാലയന്തി ഹി തീര്ഥാനി സര്വഥാ ദേഹജം മലമ്
വ്യർത്ഥമായ തീർത്ഥയാത്രകൾ ചെയ്താൽ പാപം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ. തീർത്ഥങ്ങൾ ശരീരത്തിലെ മലിനതകൾ കഴുകിക്കളയാൻ മാത്രം കഴിയുന്നു.
മാനസം ക്ഷാലിതും താനി ന സമര്ഥാനി വൈ നൃപ । ശക്താനി യദി ചേത്താനി ഗങ്ഗാതീരനിവാസിനഃ
രാജാവേ, മനസ്സിലെ മലിനത കഴുകാൻ ആ സ്ഥലങ്ങൾക്കു കഴിയില്ല. അതിന് കഴിയുമായിരുന്നു എങ്കിൽ ഗംഗാതീരത്ത് താമസിക്കുന്നവർക്ക് അതു സാധിക്കുമായിരുന്നു.
മുനയോ ദ്രോഹസംയുക്താഃ കഥം സ്യുര്ഭാവിതേശ്വരാഃ । വസിഷ്ഠസദൃശാഃ പ്രഹ്വാ വിശ്വാമിത്രാദയഃ കില
ഗംഗാതീരത്ത് താമസിക്കുന്ന സന്യാസികൾക്ക് മനസ്സിൽ വൈരാഗ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവരെ സിദ്ധന്മാരായി എങ്ങനെ കരുതാം? വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്രനും പോലെയുള്ളവർക്ക് പോലും അതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
രാഗദ്വേഷരതാഃ സര്വേ കാമക്രോധാകുലാഃ സദാ । ചിത്തശുദ്ധിമയം തീര്ഥം ഗങ്ഗാദിഭ്യോഽതിപാവനമ്
എല്ലാവർക്കും രാഗവും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകാം, സദാ ആഗ്രഹവും കോപവും കലുഷിതരാകാം. മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയെന്ന തീർത്ഥം ഗംഗാദികളേക്കാൾ വിശുദ്ധമാണ്.
യദി സ്യാദ്ദൈവയോഗേന ക്ഷാലയത്യാന്തരം മലമ് । വിശേഷേണ തു സത്സങ്ഗോ ജ്ഞാനനിഷ്ഠസ്യ ഭൂപതേ
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ ആന്തരിക മലിനത കഴുകാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, അതിന് പ്രധാനമായും സത്സംഗം, അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് കാരണമായത്.
ന വേദാ ന ച ശാസ്ത്രാണി ന വ്രതാനി തപാംസി ന । ന മഖാ ന ച ദാനാനി ചിത്തശുദ്ധേസ്തു കാരണമ്
വേദങ്ങൾക്കും ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും വ്രതങ്ങൾക്കും തപസ്സുകൾക്കും യാഗങ്ങൾക്കും ദാനങ്ങൾക്കും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിക്ക് കാരണമാകാൻ കഴിയില്ല.
വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രോ വേദവിദ്യാവിശാരദഃ । രാഗദ്വേഷാന്വിതഃ കാമം ഗങ്ഗാതീരസമാശ്രിതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൻ വസിഷ്ഠൻ, വേദവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, ഗംഗാതീരത്ത് താമസിച്ചിട്ടും രാഗവും ദ്വേഷവും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആഡീബകം മഹായുദ്ധം വിശ്വാമിത്രവസിഷ്ഠയോഃ । ജാതം നിരര്ഥകം ദ്വേഷാദ്ദേവാനാം വിസ്മയപ്രദമ്
വിശ്വാമിത്രനും വസിഷ്ഠനും തമ്മിൽ വൈരാഗ്യത്തിൽ നിന്നു വലിയൊരു നിർഥകമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി, അതു ദേവന്മാരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ.