തമാഹാതിപ്രസന്നാത്മാ യഥാനുക്രമമുത്തരമ് । വ്യാസ ഉവാച നിബോധ നൃപതിശ്രേഷ്ഠ കാരണം പരമാദ്ഭുതമ്
വളരെ സന്തോഷപൂർവ്വം, ക്രമമായി ഉത്തരം പറഞ്ഞു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, അത്ഭുതകരമായ കാരണങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
കര്മണസ്തു ത്രിധാ പ്രോക്താ ഗതിസ്തത്ത്വവിദാം വരൈഃ । സഞ്ചിതം വര്തമാനം ച പ്രാരബ്ധമിതി ഭേദതഃ
കർമ്മത്തിന് മൂന്നു വിധം ഗതിയുണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: സഞ്ചിതം, വർതമാനം, പ്രാരബ്ധം എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനേകജന്മസഞ്ജാതം പ്രാക്തനം സഞ്ചിതം സ്മൃതമ് । സാത്ത്വികം രാജസം കര്മ താമസം ത്രിവിധം പുനഃ
അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ചതു സഞ്ചിതം എന്ന് പറയുന്നു; വീണ്ടും കർമ്മം സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തരമുണ്ട്.
ശുഭം വാപ്യശുഭം ഭൂപ സഞ്ചിതം ബഹുകാലികമ് । അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം സുകൃതം ദുഷ്കൃതം തഥാ
നല്ലതോ മോശമോ ആയ സഞ്ചിതകർമ്മം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും, രാജാവേ; നല്ലതും ചീത്തയും നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ജന്മജന്മനി ജീവാനാം സഞ്ചിതാനാം ച കര്മണാമ് । നിഃശേഷസ്തു ക്ഷയോ നാഭൂത്കല്പകോടിശതൈരപി
ജീവികളുടെ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച കർമ്മങ്ങൾ, ലക്ഷക്കണക്കിന് കാല്പ്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, മുഴുവനായി തീരുന്നില്ല.
ക്രിയമാണം ച യത്കര്മ വര്തമാനം തദുച്യതേ । ദേഹം പ്രാപ്യ ശുഭം വാപി ഹ്യശുഭം വാ സമാചരേത്
ഇപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന കർമ്മം വർതമാനം എന്ന് പറയുന്നു; ശരീരം ലഭിച്ചാൽ, നല്ലതോ മോശമോ ആയ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
സഞ്ചിതാനാം പുനര്മധ്യാത്സമാഹൃത്യ കിയാന്കില । ദേഹാരമ്ഭേ ച സമയേ കാലഃ പ്രേരയതീവ തത്
സഞ്ചിതകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നു, ഒരു ഭാഗം തിരഞ്ഞെടുത്ത്, ശരീരം ആരംഭിക്കുന്ന സമയത്ത്, കാലം അതിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
പ്രാരബ്ധം കര്മ വിജ്ഞേയം ഭോഗാത്തസ്യ ക്ഷയഃ സ്മൃതഃ । പ്രാണിഭിഃ ഖലു ഭോക്തവ്യം പ്രാരബ്ധം നാത്ര സംശയഃ
ആരംഭിച്ച കർമ്മം പ്രാരബ്ധം എന്ന് അറിയണം; അതിന്റെ ക്ഷയം അനുഭവത്തിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. പ്രാരബ്ധം ജീവികൾ നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പുരാ കൃതാനി രാജേന്ദ്ര ഹ്യശുഭാനി ശുഭാനി ച । അവശ്യമേവ കര്മാണി ഭോക്തവ്യാനീതി നിശ്ചയഃ
രാജേന്ദ്രനേ, മുമ്പ് ചെയ്ത ദുഷ്കർമ്മവും സുകർമ്മവും നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ദേവൈര്മനുഷ്യൈരസുരൈര്യക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരൈഃ । കര്മൈവ ഹി മഹാരാജ ദേഹാരമ്ഭസ്യ കാരണമ്
ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, അസുരർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ—എല്ലാവർക്കും ശരീരം ലഭിക്കുന്നത് കർമ്മം കൊണ്ടു മാത്രമാണ്, മഹാരാജാവേ.
കര്മക്ഷയേ ജന്മനാശഃ പ്രാണിനാം നാത്ര സംശയഃ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്ര ഇന്ദ്രാദ്യാശ്ച സുരാസ്തഥാ
കർമ്മം തീർന്നാൽ, ജീവികൾക്ക് ജന്മം അവസാനിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, രുദ്രനും, ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും,
ദാനവാ യക്ഷഗന്ധര്വാഃ സര്വേ കര്മവശാ കില । അന്യഥാ ദേഹസമ്ബന്ധഃ കഥം ഭവതി ഭൂപതേ
ദാനവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ—എല്ലാവരും കർമ്മത്തിന്റെ അധീനരാണ്. അല്ലെങ്കിൽ, രാജാവേ, ശരീരബന്ധം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
കാരണം യസ്തു ഭോഗസ്യ ദേഹിനഃ സുഖദുഃഖയോഃ । തസ്മാദനേകജന്മോത്ഥസഞ്ചിതാനാം ച കര്മണാമ്
ദേഹമുള്ളവന് അനുഭവിക്കുന്ന സന്തോഷത്തിന്റെയും ദു:ഖത്തിന്റെയും കാരണം, അനേകം ജന്മങ്ങളില് നിന്നുമുള്ള സഞ്ചിത കര്മങ്ങളാണ്.
മധ്യേ വേഗഃ സമായാതി കസ്യചിത്കാലപാകതഃ । തത്പ്രാരബ്ധവശാത്പുണ്യം കരോതി ച യഥാ തഥാ
ഇവയിലൊരിടയില്, ചില കര്മങ്ങള് സമയാനുസൃതമായി പാകമാകുന്നു; അങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന വിധിയുടെ ശക്തിയാല് ഒരാള് നല്ല പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുന്നു.
പാപം കരോതി മനുജസ്തഥാ ദേവാദയോഽപി ച । തഥാ നാരായണോ രാജന്നരശ്ച ധര്മജാവുഭൌ
അതുപോലെ തന്നെ, മനുഷ്യനും ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പാപം ചെയ്യുന്നു; രാജാവേ, നാരായണനും നരനും ധര്മത്തില് ജനിച്ചവരായിട്ടും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുന്നു.
ജാതൌ കൃഷ്ണാര്ജുനൌ കാമമംശൌ നാരായണസ്യ തൌ । പുരാണപീഠികേയം വൈ മുനിഭിഃ പരികീര്തിതാ
കൃഷ്ണനും അര്ജുനനും ജനിച്ചപ്പോള്, അവര് നാരായണന്റെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് മുനിമാരുടെ പുരാതനകഥകളില് പറയുന്നു.
ദേവാംശഃ സ തു വിജ്ഞേയോ യോ ഭവേദ്വിഭവാധികഃ । നാനൃഷിഃ കുരുതേ കാവ്യം നാരുദ്രോ രുദ്രമര്ചതേ
ഊര്ജ്ജസ്വലനായവന് ദേവഭാഗം ഉള്ളവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; കവി അല്ലാത്തവന് കവിത രചിക്കില്ല, രുദ്രന് അല്ലാത്തവന് രുദ്രനെ ആരാധിക്കില്ല.
നാദേവാംശോ ദദാത്യന്നം നാവിഷ്ണുഃ പൃഥിവീപതിഃ । ഇന്ദ്രാദഗ്നേര്യമാദ്വിഷ്ണോര്ധനദാദിതി ഭൂപതേ
ദേവഭാഗം ഇല്ലാത്തവന് അന്നം നല്കില്ല; വിഷ്ണു അല്ലാത്തവന് ഭൂമിയുടെ രാജാവാകില്ല; രാജാവേ, ഇന്ദ്രന്, അഗ്നി, യമന്, വിഷ്ണു, കുബേരന് എന്നിവരില് നിന്നാണ് സമ്പത്ത് നല്കുന്നവര് വരുന്നത്.
പ്രഭുത്വം ച പ്രഭാവം ച കോപം ചൈവ പരാക്രമമ് । ആദായ ക്രിയതേ നൂനം ശരീരമിതി നിശ്ചയഃ
ശക്തിയും തേജസ്സും കോപവും വീരത്വവും സ്വീകരിച്ച്, ശരീരം എടുക്കുന്നു എന്ന് ഉറപ്പാണ്.
യഃ കശ്ചിദ്ബലവാഁല്ലോകേ ഭാഗ്യവാനഥ ഭോഗവാന് । വിദ്യാവാന്ദാനവാന്വാപി സ ദേവാംശഃ പ്രപഢ്യതേ
ലോകത്ത് ആര് ശക്തനോ, ഭാഗ്യശാലിയോ, അനുഭവസമ്പന്നനോ, വിജ്ഞാനമുള്ളവനോ, ധനികനോ ആണോ, അവന് ദേവഭാഗം ഉള്ളവനാണ് എന്ന് കരുതണം.
തഥൈവൈതേ മയാഖ്യാതാ പാണ്ഡവാഃ പൃഥിവീപതേ । ദേവാംശോ വാസുദേവോഽപി നാരായണസമദ്യുതിഃ
അതുപോലെ തന്നെ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ഞാന് പറഞ്ഞ പാണ്ഡവര് ദേവഭാഗം ഉള്ളവരാണ്; നാരായണനോടു തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള വാസുദേവനും ദൈവഭാഗമാണ്.
ശരീരം പ്രാണിനാം നൂനം ഭാജനം സുഖദുഃഖയോഃ । ശരീരീ പ്രാപ്നുയാത്കാമം സുഖം ദുഃഖമനന്തരമ്
പ്രാണികള്ക്കുള്ള ശരീരം സന്തോഷത്തിന്റെയും ദു:ഖത്തിന്റെയും പാത്രമാണ്; ശരീരധാരി വിധിക്കനുസരിച്ച് സന്തോഷമോ ദു:ഖമോ അനുഭവിക്കുന്നു.
ദേഹീ നാസ്തി വശഃ കോഽപി ദൈവാധീനഃ സദൈവ ഹി । ജനനം മരണം ദുഃഖം സുഖം പ്രാപ്നോതി ചാവശഃ
ശരീരമുള്ളവന് ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യവും ഇല്ല; ദൈവത്തിന് കീഴിലായതിനാല് ജനനം, മരണം, ദു:ഖം, സന്തോഷം എന്നിവ അവശ്യം അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു.
പാണ്ഡവാസ്തേ വനേ ജാതാഃ പ്രാപ്താസ്തു സ്വഗൃഹം പുനഃ । സ്വബാഹുബലതഃ പശ്ചാദ്രാജസൂയം ക്രതൂത്തമമ്
പാണ്ഡവര് വനത്തില് ജനിച്ച് പിന്നീട് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; പിന്നീട് സ്വന്തം ബാഹുബലത്താല് മഹത്തായ രാജസൂയയാഗം നടത്തി.
വനവാസം പുനഃ പ്രാപ്താ ബഹുദുഃഖകരം പരമ് । അര്ജുനേന തപസ്തപ്തം ദുഷ്കരം ഹ്യജിതേന്ദ്രിയൈഃ
അവരെ വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖം നല്കിയ വനവാസം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു; അര്ജുനന് ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ജയിക്കാത്തവര്ക്ക് ദുഷ്കരമായ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്തു.
സന്തുഷ്ടൈസ്തു സുരൈര്ദത്തം വരദാനം പുനഃ ശുഭമ് । നരദേഹകൃതം പുണ്യം ക്വ ഗതം വനവാസജമ്
ദേവന്മാര് സംതൃപ്തരായി അവര്ക്ക് ശുഭമായ വരം നല്കി; എന്നാല് മനുഷ്യശരീരത്തില്尤其വനവാസത്തില് സമ്പാദിച്ച പുണ്യം എവിടെയായി?
നരദേഹേ തപസ്തപ്തം ചോഗ്രം ബദരികാശ്രമേ । നാര്ജുനസ്യ ശരീരേ തത്ഫലദം സമ്ബഭൂവ ഹ
മനുഷ്യശരീരത്തില് അര്ജുനന് ബദരികാശ്രമത്തില് കഠിനതപസ്സ് ചെയ്തു; ആ തപസ്സ് അര്ജുനന്റെ ശരീരത്തില് തന്നെ ഫലം നല്കി.
പ്രാണിനാം ദേഹസമ്ബന്ധേ ഗഹനാ കര്മണോ ഗതിഃ । ദുര്ജ്ഞേയാ സര്വഥാ ദേവൈര്മാനവാനാം തു കാ കഥാ
പ്രാണികളുടെ ശരീരബന്ധത്തില് കര്മത്തിന്റെ ഗതിക്രമം അതിഗൂഢമാണ്; ദേവന്മാര്ക്കുപോലും അതു മനസ്സിലാക്കാന് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?
വാസുദേവോഽപി സഞ്ജാതഃ കാരാഗാരേഽതിസങ്കടേ । നീതോഽസൌ വസുദേവേന നന്ദഗോപസ്യ ഗോകുലമ്
വാസുദേവന് പോലും അത്യന്തം കഠിനമായ ജയിലില് ജനിച്ചു; വസുദേവന് അവനെ കൊണ്ടുപോയത് നന്ദഗോപന്റെ ഗോപുരത്തിലേക്കാണ്.
ഏകാദശൈവ വര്ഷാണി സംസ്ഥിതസ്തത്ര ഭാരത । പുനഃ സ മഥുരാം ഗത്വാ ജഘാനോഗ്രസുതം ബലാത്
അവിടെ പതിനൊന്ന് വര്ഷം വാസുദേവന് താമസിച്ചു, ഭാരതാ; പിന്നെ മഥുരയിലേക്ക് പോയി, ഉഗ്രസേനന്റെ മകനെ ശക്തിയായി സംഹരിച്ചു.