ഇന്ദ്രാണീഹൃതചിത്തോഽസൌ സര്പേതി പ്രബ്രുവന്മുനിമ് । തം ശശാപ മുനിഃ ക്രുദ്ധഃ കശാഘാതമനുസ്മരന്
ഇന്ദ്രാണിയുടെ മോഹത്തിൽ പെട്ട്, 'വേഗം പോകൂ' എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും മുനിയെ ഉത്തേജിപ്പിച്ചു; ചൂരലിന്റെ അടിവേതന ഓർത്ത മുനി കോപത്തോടെ അവനെ ശപിച്ചു.
സര്പോ ഭവ ദുരാചാര വനേ ഘോരവപുര്മഹാന് । ബഹുവര്ഷസഹസ്രാണി യത്ര ക്ലേശോ മഹാന്ഭവേത്
ദുഷ്ടനായ നീ, കാട്ടിൽ ഭയങ്കരവും വലുതുമായ രൂപത്തിൽ പാമ്പായി ജനിച്ചിരിക്കുക. അനവധി ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ നീ വലിയ കഷ്ടം അനുഭവിക്കും.
വിചരിഷ്യസി വീര്യേണ പുനഃ സ്വര്ഗമവാപ്സ്യസി । ദൃഷ്ട്വാ യുധിഷ്ഠിരം നാമ തവ മോക്ഷോ ഭവിഷ്യതി
നിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ കാട്ടിൽ അലഞ്ഞു നടക്കും, പിന്നെ വീണ്ടും സ്വർഗ്ഗം നേടും; യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ കണ്ടാൽ നിനക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
പ്രശ്നാനാമുത്തരം ശ്രുത്വാ ധര്മപുത്രമുഖാത്തതഃ । വ്യാസ ഉവാച ഏവം ശപ്തഃ സ രാജര്ഷിഃ സ്തുത്വാ തം മുനിസത്തമമ്
ധർമ്മപുത്രന്റെ വായിൽ നിന്നു തന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം കേട്ടു; വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട രാജർഷി ആ മഹർഷിയെ സ്തുതിച്ചു.
സ്വര്ഗാത്പപാത സഹസാ സര്പരൂപധരോഽഭവത് । ബൃഹസ്പതിസ്തതോ ഗത്വാ തരസാ മാനസം പ്രതി
അവൻ പെട്ടെന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണു, പാമ്പിന്റെ രൂപം ധരിച്ചു; പിന്നെ ബൃഹസ്പതി വേഗത്തിൽ മാനസസരസ്സിലേക്കു പോയി.
ഇന്ദ്രായ സര്വവൃത്താന്തം കഥയാമാസ വിസ്തരാത് । തച്ഛ്രുത്വാ മഘവാ രാജ്ഞഃ സ്വര്ഗാത്പ്രച്യവനാദികമ്
അവിടെ ബൃഹസ്പതി ഇന്ദ്രനോട് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു; രാജാവിനെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയതും മറ്റു സംഭവങ്ങളും ഇന്ദ്രൻ കേട്ടു.
മുദിതോഽഭൂന്മഹാരാജ സ്ഥിതസ്തത്രൈവ വാസവഃ । ദേവാശ്ച മുനയോ ദൃഷ്ട്വാ നഹുഷം പതിതം ഭുവി
വാസവൻ അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ തന്നെ നിന്നു; ദേവന്മാരും മുനിമാരും നഹുഷൻ ഭൂമിയിൽ വീണതും കണ്ടു.
ജഗ്മുഃ സര്വേഽപി തത്രൈവ യത്രേന്ദ്രഃ സരസി സ്ഥിതഃ । തമാശ്വാസ്യ സുരാഃ സര്വേ മുനിഭിഃ സഹിതാസ്തദാ
അവരൊക്കെയും അപ്പോൾ തന്നെ, ഇന്ദ്രൻ തടാകത്തിൻ സമീപം നിന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; ദേവന്മാരും മുനിമാരും ചേർന്ന് ഇന്ദ്രനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
സ്വര്ഗേ സമാനയാമാസുര്മാനപൂര്വം ശചീപതിമ് । സമാഗതം തതഃ ശക്രം സര്വേ തേ മുനയഃ സുരാഃ
മഹത്വത്തോടെ ശചീഭർത്താവിനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോയി; പിന്നെ എല്ലാ മുനിമാരും ദേവന്മാരും ശക്രന്റെ ചുറ്റും കൂടി.
സ്ഥാപയിത്വാഽഽസനേ പശ്ചാദഭിഷേകം ദധുഃ ശിവമ് । ഇന്ദ്രോഽപി സ്വാസനം പ്രാപ്യ ശച്യാ സഹ സുരാലയേ
അവനെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി, ഉത്സവമായി അഭിഷേകം നടത്തി; ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും തന്റെ സിംഹാസനം നേടി, ശചിയോടൊപ്പം ദേവലോകത്തിൽ വാസം ചെയ്തു.
ചിക്രീഡ നന്ദനേ രമ്യേ കാനനേ പ്രേമയുക്തയാ । വ്യാസ ഉവാച ഏവമിന്ദ്രേണ സമ്പ്രാപ്തം ദുഃഖം പരമദാരുണമ്
അവൻ ആനന്ദനവനത്തിൽ മനോഹരമായ കാട്ടിൽ പ്രേമപൂർവ്വം ക്രീഡിച്ചു; വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു.
ഹത്വാസുരം കാമരൂപം വിശ്വരൂപം മഹാമുനിമ് । പുനര്ദേവ്യാഃ പ്രസാദേന സ്വസ്ഥാനം പ്രാപ്തവാന്നൃപ
ഏതൊരു രൂപവും എടുക്കാവുന്ന അസുരനായ വിശ്വരൂപൻ എന്ന മഹർഷിയെ കൊല്ലുകയും, ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ രാജാവേ, തന്റെ സ്ഥാനം വീണ്ടും നേടുകയും ചെയ്തു.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം വൃത്രാസുരവധാശ്രയമ് । യത്പൃഷ്ടോഽഹം ത്വയാ രാജന് കഥാനകമനുത്തമമ്
വൃത്രാസുരനെ കൊല്ലുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നീ ചോദിച്ച അത്യുത്തമമായ കഥ ഞാൻ മുഴുവനും പറഞ്ഞുതന്നു.
യാദൃശം കുരുതേ കര്മ താദൃശം ഫലമാപ്നുയാത് । അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ്
യാതൊരു പ്രവൃത്തി ചെയ്താലും അതിന് അനുയോജ്യമായ ഫലം ലഭിക്കും; നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
കര്മണാം ഗഹനഗതിവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച കഥിതം ചരിതം ബ്രഹ്മഞ്ഛക്രസ്യാദ്ഭുതകര്മണഃ । സ്ഥാനഭ്രംശസ്തഥാ ദുഃഖപ്രാപ്തിരുക്താ വിശേഷതഃ
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, നിങ്ങൾ ഇന്ദ്രന്റെ അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തികളും, അവന്റെ സ്ഥാനഭ്രംശവും, അനുഭവിച്ച ദു:ഖവും വിശദമായി വിവരിച്ചു.
യത്ര ദേവാധിദേവ്യാശ്ച മഹിമാതീവ വര്ണിതഃ । സന്ദേഹോഽത്ര മമാപ്യസ്തി യച്ഛക്രോഽപി മഹാതപാഃ
അവിടെ ദേവീയും ദേവന്മാരും വലിയ മഹത്വത്തോടെ വിവരിക്കപ്പെട്ടു; എങ്കിലും എനിക്കും ഒരു സംശയമുണ്ട്—ഇത്ര വലിയ തപസ്സുകാരനായ ഇന്ദ്രനും,
ദേവാധിപത്യമാസാദ്യ ദുഃസഹം ദുഃഖമന്വഭൂത് । മഖാനാം തു ശതം കൃത്വാ പ്രാപ്തം സ്ഥാനമനുത്തമമ്
ദേവന്മാരുടെ അധിപതിത്വം നേടിയിട്ടും, എങ്ങനെ അത്യന്തം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു? നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി, അവൻ വീണ്ടും അതുല്യമായ സ്ഥാനത്ത് എത്തി.
ദേവേശത്വം ച സമ്പ്രാപ്യ ഭ്രഷ്ടഃ സ്ഥാനാദസൌ കഥമ് । ഏതത്സര്വം സമാചക്ഷ്വ കാരണം കരുണാനിധേ
ദേവന്മാരുടെ രാജാവിന്റെ സ്ഥാനം നേടിയിട്ടും, പിന്നെ എങ്ങനെ അവൻ ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയി? കരുണാസാഗരനായോ, ഇതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും ദയവായി പറയൂ.
സര്വജ്ഞോഽസി മുനിശ്രേഷ്ഠ പുരാണാനാം പ്രവര്തകഃ । നാവാച്യം മഹതാം കിഞ്ചിച്ഛിഷ്യേ ച ശ്രദ്ധയാന്വിതേ
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നവനും പുരാണങ്ങളുടെ ആരംഭകനുമാണ്; വിശ്വാസപൂർവ്വം ചോദിക്കുന്ന ശിഷ്യനോട് പറയാൻ യാതൊന്നും മറയ്ക്കേണ്ടതില്ല.
തസ്മാത്കുരു മഹാഭാഗ മത്സന്ദേഹാപനോദനമ് । സൂത ഉവാച ഇതി പൃഷ്ടഃ സ രാജ്ഞാ വൈ തദാ സത്യവതീസുതഃ
അതിനാൽ, മഹാഭാഗനേ, എന്റെ സംശയങ്ങൾ ദൂരീകരിക്കൂ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ രാജാവു ചോദിച്ചപ്പോൾ, സത്യവതിയുടെ മകനായവൻ,
തമാഹാതിപ്രസന്നാത്മാ യഥാനുക്രമമുത്തരമ് । വ്യാസ ഉവാച നിബോധ നൃപതിശ്രേഷ്ഠ കാരണം പരമാദ്ഭുതമ്
വളരെ സന്തോഷപൂർവ്വം, ക്രമമായി ഉത്തരം പറഞ്ഞു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, അത്ഭുതകരമായ കാരണങ്ങൾ കേൾക്കൂ.
കര്മണസ്തു ത്രിധാ പ്രോക്താ ഗതിസ്തത്ത്വവിദാം വരൈഃ । സഞ്ചിതം വര്തമാനം ച പ്രാരബ്ധമിതി ഭേദതഃ
കർമ്മത്തിന് മൂന്നു വിധം ഗതിയുണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: സഞ്ചിതം, വർതമാനം, പ്രാരബ്ധം എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അനേകജന്മസഞ്ജാതം പ്രാക്തനം സഞ്ചിതം സ്മൃതമ് । സാത്ത്വികം രാജസം കര്മ താമസം ത്രിവിധം പുനഃ
അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ചതു സഞ്ചിതം എന്ന് പറയുന്നു; വീണ്ടും കർമ്മം സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തരമുണ്ട്.
ശുഭം വാപ്യശുഭം ഭൂപ സഞ്ചിതം ബഹുകാലികമ് । അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം സുകൃതം ദുഷ്കൃതം തഥാ
നല്ലതോ മോശമോ ആയ സഞ്ചിതകർമ്മം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും, രാജാവേ; നല്ലതും ചീത്തയും നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ജന്മജന്മനി ജീവാനാം സഞ്ചിതാനാം ച കര്മണാമ് । നിഃശേഷസ്തു ക്ഷയോ നാഭൂത്കല്പകോടിശതൈരപി
ജീവികളുടെ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച കർമ്മങ്ങൾ, ലക്ഷക്കണക്കിന് കാല്പ്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും, മുഴുവനായി തീരുന്നില്ല.
ക്രിയമാണം ച യത്കര്മ വര്തമാനം തദുച്യതേ । ദേഹം പ്രാപ്യ ശുഭം വാപി ഹ്യശുഭം വാ സമാചരേത്
ഇപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന കർമ്മം വർതമാനം എന്ന് പറയുന്നു; ശരീരം ലഭിച്ചാൽ, നല്ലതോ മോശമോ ആയ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു.
സഞ്ചിതാനാം പുനര്മധ്യാത്സമാഹൃത്യ കിയാന്കില । ദേഹാരമ്ഭേ ച സമയേ കാലഃ പ്രേരയതീവ തത്
സഞ്ചിതകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നു, ഒരു ഭാഗം തിരഞ്ഞെടുത്ത്, ശരീരം ആരംഭിക്കുന്ന സമയത്ത്, കാലം അതിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
പ്രാരബ്ധം കര്മ വിജ്ഞേയം ഭോഗാത്തസ്യ ക്ഷയഃ സ്മൃതഃ । പ്രാണിഭിഃ ഖലു ഭോക്തവ്യം പ്രാരബ്ധം നാത്ര സംശയഃ
ആരംഭിച്ച കർമ്മം പ്രാരബ്ധം എന്ന് അറിയണം; അതിന്റെ ക്ഷയം അനുഭവത്തിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. പ്രാരബ്ധം ജീവികൾ നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പുരാ കൃതാനി രാജേന്ദ്ര ഹ്യശുഭാനി ശുഭാനി ച । അവശ്യമേവ കര്മാണി ഭോക്തവ്യാനീതി നിശ്ചയഃ
രാജേന്ദ്രനേ, മുമ്പ് ചെയ്ത ദുഷ്കർമ്മവും സുകർമ്മവും നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ദേവൈര്മനുഷ്യൈരസുരൈര്യക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരൈഃ । കര്മൈവ ഹി മഹാരാജ ദേഹാരമ്ഭസ്യ കാരണമ്
ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, അസുരർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ—എല്ലാവർക്കും ശരീരം ലഭിക്കുന്നത് കർമ്മം കൊണ്ടു മാത്രമാണ്, മഹാരാജാവേ.