കാമധേനുഃ പാരിജാതോ ഗണശ്ചാപ്സരസാം തഥാ । ഗൃഹീതം രത്നമാത്രം തു തേന ത്വഷ്ട്ടസുതേന ഹ
കാമധേനുവും പാർിജാതവൃക്ഷവും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടവും, അങ്ങനെ എല്ലാ വിലയേറിയ നിധികളും ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകനാൽ പിടിച്ചെടുത്തു.
സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാഃ സുരാഃ സര്വേ ഗിരിദുര്ഗേഷു സംസ്ഥിതാഃ । ദുഃഖമാപുഃ പരിഭ്രഷ്ടാ യജ്ഞഭാഗാത്സുരാലയാത്
തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും മലകളിലെ ദുർഗങ്ങളിൽ അഭയം തേടി. യജ്ഞങ്ങളിൽ ലഭിക്കേണ്ട ഭാഗവും സ്വർഗ്ഗലോകവും നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അവർ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
വൃത്രഃ സുരപദം പ്രാപ്യ ബഭൂവ മദഗര്വിതഃ । ത്വഷ്ടാതീവ സുഖം പ്രാപ്യ മുമോദ സുതസംയുതഃ
വൃത്രൻ ദേവന്മാരുടെ സ്ഥാനം നേടിയപ്പോൾ അതിവിശേഷമായ അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങി. ത്വഷ്ടാവിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വലിയ സന്തോഷം പുത്രനോടൊപ്പം ആസ്വദിച്ചു.
അമന്ത്രയന്ഹിതം ദേവാ മുനിഭിഃ സഹ ഭാരത । കിം കര്തവ്യമിതി പ്രാപ്തേ വിചിന്ത്യ ഭയമോഹിതാഃ
ഭാരതാ, ദേവന്മാരും മുനിമാരും ചേർന്ന് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആശങ്കയോടെ ആലോചിച്ചു; ഭയത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരായി പരസ്പരം ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
ജഗ്മുഃ കൈലാസമചലം സുരാഃ ശക്രസമന്വിതാഃ । മഹാദേവം പ്രണമ്യോചുഃ പ്രഹ്വാഃ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൃശമ്
ശക്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാർ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. അവർ മഹാദേവനോട് ദീർഘമായി നമസ്കരിച്ചു, കൈകൾ ചേർത്ത് വിനയപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം നടത്തി.
ദേവദേവ മഹാദേവ കൃപാസിന്ധോ മഹേശ്വര । രക്ഷാസ്മാന്ഭയഭീതാംസ്തു വൃത്രേണാതിപരാജിതാന്
ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരാ, മഹേശ്വരാ, വൃത്രനാൽ ഭയപ്പെട്ട് തോറ്റിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
ഗൃഹീതം ദേവസദനം തേന ദേവ ബലീയസാ । കിം കര്തവ്യമതഃ ശമ്ഭോ ബ്രൂഹി സത്യം ശിവാദ്യ നഃ
ആ ശക്തനായവൻ ദേവലോകം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ശംഭോ, ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് സത്യമായി പറയണമേ, ശിവാ.
കിം കുര്മഃ ക്വ ച ഗച്ഛാമഃ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ മഹേശ്വര । ദുഃഖസ്യ നാധിഗച്ഛാമോ വിനാശോപായമീശ്വര
മഹേശ്വരാ, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? ഈ ദുഃഖത്തിന് നാശം ഒഴികെ മറ്റൊരു പരിഹാരവും കാണുന്നില്ല, ഈശ്വരാ.
സാഹായ്യം കുരു ഭൂതേശ വ്യഥിതാഃ സ്മ കൃപാനിധേ । വൃത്രം ജഹി മദോത്സിക്തം വരദാനബലാദ്വിഭോ
ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥാ, കരുണാനിധേ, ഞങ്ങൾ വിഷമത്തിലാണ്; വരദാനശക്തിയിൽ അഹങ്കാരമുള്ള വൃത്രനെ നശിപ്പിക്കണമേ, മഹാബലശാലിയായവാ.
ശിവ ഉവാച ബ്രഹ്മാണം പുരതഃ കൃത്വാ വയം സര്വേ ഹരേഃ ക്ഷയമ് । ഗത്വാ സമേത്യ തം വിഷ്ണും ചിന്തയാമോ വധോദ്യമമ്
ശിവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച് നമ്മൾ എല്ലാവരും ഹരിയുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു വധത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗം ആലോചിക്കാം.
സ ശക്തശ്ച ഛലജ്ഞശ്ച ബലവാന്ബുദ്ധിമത്തരഃ । ശരണ്യശ്ച ദയാബ്ധിശ്ച വാസുദേവോ ജനാര്ദനഃ
വാസുദേവനും ജനാർദ്ദനനും കഴിവുള്ളവൻ, തന്ത്രജ്ഞനും ശക്തനും അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനുമാണ്; അവൻ അഭയം നൽകുന്നവനും കരുണാസാഗരനുമാണ്.
വിനാ തം ദേവദേവേശം നാര്ഥസിദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി । തസ്മാത്തത്ര ച ഗന്തവ്യം സര്വകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
ദേവദേവനായ അവനെ കൂടാതെ ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമാകില്ല; അതിനാൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പാൻ അവിടേക്ക് പോകേണ്ടതാണു.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ തേ സര്വേ ബ്രഹ്മാ ശക്രഃ സശങ്കരഃ । ജഗ്മുര്വിഷ്ണോഃ ക്ഷയം ദേവാഃ ശരണ്യം ഭക്തവത്സലമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവും ശക്രനും ശങ്കരനും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഭക്തജനങ്ങളുടെ അഭയം ആയ വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
ഗത്വാ വിഷ്ണുപദം ദേവാസ്തുഷ്ടുവുഃ പരമേശ്വരമ് । ഹരിം പുരുഷസൂക്തേന വേദോക്തേന ജഗദ്ഗുരുമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് എത്തി, ദേവന്മാർ ലോകഗുരുവായ പരമേശ്വരനായ ഹരിയെ, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പുരുഷസൂക്തം ഉപയോഗിച്ച് സ്തുതിച്ചു.
പ്രത്യക്ഷോഽഭൂജ്ജഗന്നാഥസ്തേഷാം സ കമലാപതിഃ । സമ്മാന്യ ച സുരാന്സര്വാനിത്യുവാച പുരഃസ്ഥിതഃ
ലക്ഷ്മീപതിയായ ജഗന്നാഥൻ അവർക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി; ദേവന്മാരെ ആദരിച്ചു, അവർക്ക് മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.
കിമാഗതാഃ സ്മ ലോകേശാ ഹരബ്രഹ്മസമന്വിതാഃ । കാരണം കഥയധ്വം വഃ സര്വേഷാം സുരസത്തമാഃ
ഹരയും ബ്രഹ്മാവും കൂടെവരുമ്പോൾ ലോകനാഥന്മാരേ, നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് വന്നത്? ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വന്ന കാരണമെന്തെന്ന് പറയൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി ശ്രുത്വാ ഹരേര്വാക്യം നോചുര്ദേവാ രമാപതിമ് । ചിന്താവിഷ്ടാഃ സ്ഥിതാഃ പ്രായഃ സര്വേപ്രാഞ്ജലയസ്തഥാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും ദേവികൾ ലക്ഷ്മീപതിയോട് ഒന്നും ഉത്തരം പറഞ്ഞില്ല; ഭയത്തിലും ചിന്തയിലും മുഴുകി, കൈകൾ ചേർത്തു നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
ദേവീസമാരാധനായ ദേവകൃതസ്തുതിവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച തഥാ ചിന്താതുരാന്വീക്ഷ്യ സര്വാന്മര്വാര്ഥതത്ത്വവിത് । പ്രാഹ പ്രേമഭരോദ്ഭ്രാന്താന്മാധവോ മേദിനീപതേ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ആകുലരായതായി കണ്ടു, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സത്യം അറിയുന്ന മാധവൻ, ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ് അവരോട് പറഞ്ഞു, രാജാവേ.
വിഷ്ണുരുവാച കിം മൌനമാശ്രിതാ യൂയം ബ്രുവന്തു കാരണം സുരാഃ । സദസദ്വാപി യച്ഛ്രുത്വാ യതിഷ്യേ തന്നിവാരണേ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മൗനം ആധാരമാക്കി നിൽക്കുന്നു? ദേവന്മാർ കാര്യം പറയട്ടെ; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും ഞാൻ അതു പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും.
ദേവാ ഊചുഃ കിമജ്ഞാതം തവ വിഭോ ത്രിഷു ലോകേഷു വര്തതേ । സര്വം വേദ ഭവാന്കാര്യം കിം പൃച്ഛസി പുനഃ പുനഃ
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ഭോ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്നു നിങ്ങൾക്ക് അറിയാത്തത് എന്താണ്? ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം നിങ്ങൾ അറിയുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?
ത്വയാ പൂര്വം ബലിര്ബദ്ധഃ ശക്രോ ദേവാധിപഃ കൃതഃ । വാമനം വപുരാസ്ഥായ ക്രാന്തം ത്രിഭുവനം പദൈഃ
നീ മുമ്പ് ബാലിയെ കീഴ്പ്പെടുത്തി, ഇന്ദ്രനെ ദേവന്മാരുടെ രാജാവായി വീണ്ടും സ്ഥാപിച്ചു. വാമനന്റെ രൂപം ധരിച്ച് മൂന്നു പടികളിൽ മൂന്നു ലോകവും നീ കടന്നു.
അമൃതം ത്വാഹൃതം വിഷ്ണോ ദൈത്യാശ്ച വിനിപാതിതാഃ । ത്വം പ്രഭുഃ സര്വദേവാനാം സര്വാപദ്വിനിവാരണേ
നീ അമൃതം കൊണ്ടുവന്നു, വിഷ്ണുവേ, അസുരന്മാരെ നശിപ്പിച്ചു. നീ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പ്രഭുവാണ്, എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും നീ അകറ്റുന്നവളാണ്.
വിഷ്ണുരുവാച ന ഭേതവ്യം സുരവരാ വേദ്മ്യുപായം സുസമ്മതമ് । തദ്വധായ പ്രവക്ഷ്യാമി യേന സൌഖ്യം ഭവിഷ്യതി
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; എനിക്ക് നല്ലൊരു മാർഗം അറിയാം. അവനെ കൊല്ലാനുള്ള വഴി ഞാൻ പറയും, അതിലൂടെ എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം ലഭിക്കും.
അവശ്യം കരണീയം മേ ഭവതാം ഹിതമാത്മനാ । ബുദ്ധ്യാ ബലേന ചാര്ഥേന യേന കേനച്ഛലേന വാ
നിങ്ങളുടെ ഭാവി നന്മക്കായി ഞാൻ നിർബന്ധമായും പ്രവർത്തിക്കണം. ബുദ്ധിയാലോ, ശക്തിയാലോ, സമ്പത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും തന്ത്രം ഉപയോഗിച്ചോ, എങ്കിലും.
ഉപായാഃ ഖലു ചത്വാരഃ കഥിതാസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ । സാമാദയഃ സുഹൃത്സ്വേവ ദുര്ഹൃദേഷു വിശേഷതഃ
സത്യദർശികൾ നാലു മാർഗങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്—സാമം മുതലായവ. ഇവ ദുഷ്ടന്മാരോടും, ചിലപ്പോൾ സുഹൃത്തുക്കളോടും പോലും ഉപയോഗിക്കേണ്ടതാണ്.
ബ്രഹ്മണാസ്യ വരോ ദത്തസ്തപസാഽഽരാധിതേന ച । ദുര്ജയത്വം ച സമ്പ്രാപ്തം വരദാനപ്രഭാവതഃ
ബ്രഹ്മാവിനെ കഠിനതപസ്സുകൊണ്ട് ആരാധിച്ച് അവനു ഒരു വരം ലഭിച്ചു. ആ വരത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൻ ജയിക്കാനാവാത്തവനായി.
അജേയഃ സര്വഭൂതാനാം ത്വഷ്ട്രാ സമുപപാദിതഃ । തതോ ബലേന വൃദ്ധിം സ പ്രാപ്തഃ പരപുരഞ്ജയഃ
ത്വഷ്ടാവ് അവനെ എല്ലാ ജീവികളിലും ജയിക്കാനാവാത്തവനാക്കി. അതിനാൽ, ശത്രു നഗരങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ അവൻ കൂടുതൽ ശക്തനായി.
ദുഃസാധ്യോഽസൌ സുരാഃ ശത്രുര്വിനാ സാമപ്രതാരണമ് । പ്രലോഭ്യ വശമാനേയോ ഹന്തവ്യസ്തു തതഃ പരമ്
ദേവന്മാരേ, ആ ശത്രുവിനെ സാമം കൊണ്ടുള്ള വഞ്ചനയില്ലാതെ കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല; അവനെ പ്രലോഭിപ്പിച്ച് വശീകരിച്ച്, പിന്നെ കൊല്ലണം.
ഗച്ഛധ്വം സര്വഗന്ധര്വാ യത്രാസ്തി ബലവത്തരഃ । സാമ തസ്യ പ്രയുഞ്ജധ്വം തത ഏനം വിജേഷ്യഥ
എല്ലാ ഗന്ധർവന്മാരും, അവൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ പോകൂ; അവനോടു സാമം ഉപയോഗിച്ചാൽ, പിന്നെ നിങ്ങൾ അവനെ ജയിക്കും.
സങ്ഗമ്യ ശപഥാത്കൃത്വാ വിശ്വാസ്യ സമയേന ഹി । മിത്രത്വം ച സമാധായ ഹന്തവ്യഃ പ്രബലോ രിപുഃ
അവനുമായി കൂടിച്ചേർന്ന്, വാഗ്ദാനം ചെയ്ത് വിശ്വാസം നേടുക; സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചശേഷം, ആ ശക്തനായ ശത്രുവിനെ കൊല്ലണം.