അസൃജന്ത മഹാസത്ത്വാം ജൃമ്ഭികാം രിപുനാശിനീമ് । തതോ വിജൃമ്ഭമാണഃ സ വ്യാവൃതാസ്യോ ബഭൂവ ഹ
അവർ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശക്തിയുള്ള ഒരു ജൃംഭികയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതിനുശേഷം വൃത്രൻ ജൃംഭിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ വായ് വലുതായി തുറന്നു.
വിജൃമ്ഭമാണസ്യ തതോ വൃത്രസ്യാസ്യാദവാപതത് । സ്വാന്യങ്ഗാന്യപി സംക്ഷിപ്യ നിഷ്ക്രാന്തോ ബലസൂദനഃ
വൃത്രൻ ജൃംഭിക്കുമ്പോൾ, ബാലനെ സംഹരിച്ചവൻ തന്റെ അവയവങ്ങൾ ഒതുക്കി ശത്രുവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു.
തതഃ പ്രഭൃതി ലോകേഷു ജൃമ്ഭികാ പ്രാണിസംസ്ഥിതാ । ജഹൃഷുശ്ച സുരാഃ സര്വേ ശക്രം ദൃഷ്ട്വാ വിനിര്ഗതമ്
അന്ന് മുതൽ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളിലും ജൃംഭിക നിലനിൽക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ പുറത്തു വന്നതോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും സന്തോഷിച്ചു.
തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തയോര്ലോകഭയപ്രദമ് । വര്ഷാണാമയുതം യാവദ്ദാരുണം ലോമഹര്ഷണമ്
അതിനുശേഷം ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന, ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചകരവുമായ ഒരു യുദ്ധം പത്തു ആയിരം വർഷം നീണ്ടു.
ഏകതശ്ച സുരാഃ സര്വേ യുദ്ധായ സമുപസ്ഥിതാഃ । ഏകതോ ബലവാംസ്ത്വാഷ്ട്രഃ സംഗ്രാമേ സമവര്തത
ഒരു വശത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധത്തിനായി ഒരുമിച്ചു; മറുവശത്ത് ശക്തനായ ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രൻ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി നിന്നു.
യദാ വ്യവര്ധത രണേ വൃത്രോ വരമദാവൃതഃ । പരാജിതസ്തദാ ശക്രസ്തേജസാ തസ്യ ധര്ഷിതഃ
വൃത്രൻ വരദാനത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട് യുദ്ധത്തിൽ ശക്തി വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ തോറ്റു, അവന്റെ തേജസ് വൃത്രന്റെ ശക്തിയാൽ മങ്ങിപ്പോയി.
വിവ്യഥേ മഘവാ യുദ്ധേ തതഃ പ്രാപ്യ പരാജയമ് । വിഷാദമഗമന്ദേവാ ദൃഷ്ട്വാ ശക്രം പരാജിതമ്
മഘവാൻ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റതോടെ വിഷാദത്തിലായി; ഇന്ദ്രൻ പരാജയപ്പെട്ടത് കണ്ട ദേവന്മാർ നിരാശയിൽ ആകി.
ജഗ്മുസ്ത്യക്ത്വാ രണം സര്വേ ദേവാ ഇന്ദ്രപുരോഗമാഃ । ഗൃഹീതം ദേവസദനം വൃത്രേണാഗത്യ രംഹസാ
ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്മാറി; വൃത്രൻ വേഗത്തിൽ ദേവലോകം പിടിച്ചെടുത്തു.
ദേവോദ്യാനാനിസര്വാണി ഭുങ്ക്തേഽസൌ ദാനവോ ബലാത് । ഐരാവതോഽപി ദൈത്യേന ഗൃഹീതോഽസൌ ഗജോത്തമഃ
അവൻ ശക്തിയോടെ ദേവതകളുടെ എല്ലാ ഉദ്യാനങ്ങളും ആസ്വദിച്ചു; ദാനവൻ എയർാവതം എന്ന ഗജശ്രേഷ്ഠനെയും പിടിച്ചു.
വിമാനാനി ച സര്വാണി ഗൃഹീതാനി വിശാമ്പതേ । ഉച്ചൈഃശ്രവാ ഹയവരോ ജാതസ്തസ്യ വശേ തദാ
സകല ദേവവിമാനങ്ങളും അവൻ കൈവശമാക്കി, മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ; ഉച്ചൈശ്രവസ് എന്ന അശ്വശ്രേഷ്ഠനും അവന്റെ അധികാരത്തിൽ എത്തി.
കാമധേനുഃ പാരിജാതോ ഗണശ്ചാപ്സരസാം തഥാ । ഗൃഹീതം രത്നമാത്രം തു തേന ത്വഷ്ട്ടസുതേന ഹ
കാമധേനുവും പാർിജാതവൃക്ഷവും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടവും, അങ്ങനെ എല്ലാ വിലയേറിയ നിധികളും ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകനാൽ പിടിച്ചെടുത്തു.
സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാഃ സുരാഃ സര്വേ ഗിരിദുര്ഗേഷു സംസ്ഥിതാഃ । ദുഃഖമാപുഃ പരിഭ്രഷ്ടാ യജ്ഞഭാഗാത്സുരാലയാത്
തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും മലകളിലെ ദുർഗങ്ങളിൽ അഭയം തേടി. യജ്ഞങ്ങളിൽ ലഭിക്കേണ്ട ഭാഗവും സ്വർഗ്ഗലോകവും നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അവർ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
വൃത്രഃ സുരപദം പ്രാപ്യ ബഭൂവ മദഗര്വിതഃ । ത്വഷ്ടാതീവ സുഖം പ്രാപ്യ മുമോദ സുതസംയുതഃ
വൃത്രൻ ദേവന്മാരുടെ സ്ഥാനം നേടിയപ്പോൾ അതിവിശേഷമായ അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങി. ത്വഷ്ടാവിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വലിയ സന്തോഷം പുത്രനോടൊപ്പം ആസ്വദിച്ചു.
അമന്ത്രയന്ഹിതം ദേവാ മുനിഭിഃ സഹ ഭാരത । കിം കര്തവ്യമിതി പ്രാപ്തേ വിചിന്ത്യ ഭയമോഹിതാഃ
ഭാരതാ, ദേവന്മാരും മുനിമാരും ചേർന്ന് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആശങ്കയോടെ ആലോചിച്ചു; ഭയത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരായി പരസ്പരം ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
ജഗ്മുഃ കൈലാസമചലം സുരാഃ ശക്രസമന്വിതാഃ । മഹാദേവം പ്രണമ്യോചുഃ പ്രഹ്വാഃ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൃശമ്
ശക്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാർ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. അവർ മഹാദേവനോട് ദീർഘമായി നമസ്കരിച്ചു, കൈകൾ ചേർത്ത് വിനയപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം നടത്തി.
ദേവദേവ മഹാദേവ കൃപാസിന്ധോ മഹേശ്വര । രക്ഷാസ്മാന്ഭയഭീതാംസ്തു വൃത്രേണാതിപരാജിതാന്
ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരാ, മഹേശ്വരാ, വൃത്രനാൽ ഭയപ്പെട്ട് തോറ്റിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
ഗൃഹീതം ദേവസദനം തേന ദേവ ബലീയസാ । കിം കര്തവ്യമതഃ ശമ്ഭോ ബ്രൂഹി സത്യം ശിവാദ്യ നഃ
ആ ശക്തനായവൻ ദേവലോകം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ശംഭോ, ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് സത്യമായി പറയണമേ, ശിവാ.
കിം കുര്മഃ ക്വ ച ഗച്ഛാമഃ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ മഹേശ്വര । ദുഃഖസ്യ നാധിഗച്ഛാമോ വിനാശോപായമീശ്വര
മഹേശ്വരാ, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? ഈ ദുഃഖത്തിന് നാശം ഒഴികെ മറ്റൊരു പരിഹാരവും കാണുന്നില്ല, ഈശ്വരാ.
സാഹായ്യം കുരു ഭൂതേശ വ്യഥിതാഃ സ്മ കൃപാനിധേ । വൃത്രം ജഹി മദോത്സിക്തം വരദാനബലാദ്വിഭോ
ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥാ, കരുണാനിധേ, ഞങ്ങൾ വിഷമത്തിലാണ്; വരദാനശക്തിയിൽ അഹങ്കാരമുള്ള വൃത്രനെ നശിപ്പിക്കണമേ, മഹാബലശാലിയായവാ.
ശിവ ഉവാച ബ്രഹ്മാണം പുരതഃ കൃത്വാ വയം സര്വേ ഹരേഃ ക്ഷയമ് । ഗത്വാ സമേത്യ തം വിഷ്ണും ചിന്തയാമോ വധോദ്യമമ്
ശിവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച് നമ്മൾ എല്ലാവരും ഹരിയുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു വധത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗം ആലോചിക്കാം.
സ ശക്തശ്ച ഛലജ്ഞശ്ച ബലവാന്ബുദ്ധിമത്തരഃ । ശരണ്യശ്ച ദയാബ്ധിശ്ച വാസുദേവോ ജനാര്ദനഃ
വാസുദേവനും ജനാർദ്ദനനും കഴിവുള്ളവൻ, തന്ത്രജ്ഞനും ശക്തനും അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനുമാണ്; അവൻ അഭയം നൽകുന്നവനും കരുണാസാഗരനുമാണ്.
വിനാ തം ദേവദേവേശം നാര്ഥസിദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി । തസ്മാത്തത്ര ച ഗന്തവ്യം സര്വകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
ദേവദേവനായ അവനെ കൂടാതെ ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമാകില്ല; അതിനാൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പാൻ അവിടേക്ക് പോകേണ്ടതാണു.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ തേ സര്വേ ബ്രഹ്മാ ശക്രഃ സശങ്കരഃ । ജഗ്മുര്വിഷ്ണോഃ ക്ഷയം ദേവാഃ ശരണ്യം ഭക്തവത്സലമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവും ശക്രനും ശങ്കരനും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഭക്തജനങ്ങളുടെ അഭയം ആയ വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
ഗത്വാ വിഷ്ണുപദം ദേവാസ്തുഷ്ടുവുഃ പരമേശ്വരമ് । ഹരിം പുരുഷസൂക്തേന വേദോക്തേന ജഗദ്ഗുരുമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് എത്തി, ദേവന്മാർ ലോകഗുരുവായ പരമേശ്വരനായ ഹരിയെ, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പുരുഷസൂക്തം ഉപയോഗിച്ച് സ്തുതിച്ചു.
പ്രത്യക്ഷോഽഭൂജ്ജഗന്നാഥസ്തേഷാം സ കമലാപതിഃ । സമ്മാന്യ ച സുരാന്സര്വാനിത്യുവാച പുരഃസ്ഥിതഃ
ലക്ഷ്മീപതിയായ ജഗന്നാഥൻ അവർക്കു മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി; ദേവന്മാരെ ആദരിച്ചു, അവർക്ക് മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.
കിമാഗതാഃ സ്മ ലോകേശാ ഹരബ്രഹ്മസമന്വിതാഃ । കാരണം കഥയധ്വം വഃ സര്വേഷാം സുരസത്തമാഃ
ഹരയും ബ്രഹ്മാവും കൂടെവരുമ്പോൾ ലോകനാഥന്മാരേ, നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് വന്നത്? ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വന്ന കാരണമെന്തെന്ന് പറയൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി ശ്രുത്വാ ഹരേര്വാക്യം നോചുര്ദേവാ രമാപതിമ് । ചിന്താവിഷ്ടാഃ സ്ഥിതാഃ പ്രായഃ സര്വേപ്രാഞ്ജലയസ്തഥാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും ദേവികൾ ലക്ഷ്മീപതിയോട് ഒന്നും ഉത്തരം പറഞ്ഞില്ല; ഭയത്തിലും ചിന്തയിലും മുഴുകി, കൈകൾ ചേർത്തു നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
ദേവീസമാരാധനായ ദേവകൃതസ്തുതിവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച തഥാ ചിന്താതുരാന്വീക്ഷ്യ സര്വാന്മര്വാര്ഥതത്ത്വവിത് । പ്രാഹ പ്രേമഭരോദ്ഭ്രാന്താന്മാധവോ മേദിനീപതേ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ആകുലരായതായി കണ്ടു, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സത്യം അറിയുന്ന മാധവൻ, ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ് അവരോട് പറഞ്ഞു, രാജാവേ.
വിഷ്ണുരുവാച കിം മൌനമാശ്രിതാ യൂയം ബ്രുവന്തു കാരണം സുരാഃ । സദസദ്വാപി യച്ഛ്രുത്വാ യതിഷ്യേ തന്നിവാരണേ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾക്ക് എന്തുകൊണ്ട് മൗനം ആധാരമാക്കി നിൽക്കുന്നു? ദേവന്മാർ കാര്യം പറയട്ടെ; നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും ഞാൻ അതു പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും.
ദേവാ ഊചുഃ കിമജ്ഞാതം തവ വിഭോ ത്രിഷു ലോകേഷു വര്തതേ । സര്വം വേദ ഭവാന്കാര്യം കിം പൃച്ഛസി പുനഃ പുനഃ
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ഭോ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്നു നിങ്ങൾക്ക് അറിയാത്തത് എന്താണ്? ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം നിങ്ങൾ അറിയുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?