ഏവം പരസ്പരം യുദ്ധേ സന്ദീപ്തേ ഭയദേ ഭൃശമ് । ആകൂതം ദേവതാഃ പ്രാപുര്ദൈത്യാശ്ച പരമാം മുദമ്
ഇങ്ങനെ, ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം അത്യന്തം ഉഗ്രവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഭയത്താൽ വിഷമിച്ചു; ദൈത്യന്മാർക്ക് അതിയായ സന്തോഷം ലഭിച്ചു.
തോമരൈര്ഭിന്ദിപാലൈശ്ച ഖഡ്ഗൈഃ പരശുപട്ടിശൈഃ । ജഘ്നുഃ പരസ്പരം ദേവദൈത്യാ സ്വസ്വവരായുധൈഃ
കുന്തം, ഭിണ്ഡിപാലം, വാൾ, പരശു, പട്ടിശ് തുടങ്ങിയ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
ഏവം യുദ്ധേ വര്തമാനേ ദാരുണേ ലോമഹര്ഷണേ । ശക്രം ജഗ്രാഹ സഹസാ വൃത്രഃ ക്രോധസമന്വിതഃ
അങ്ങനെയുള്ള ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, കോപം നിറഞ്ഞ വൃത്രൻ അപ്രത്യക്ഷമായി ഇന്ദ്രനെ പിടിച്ചു.
അപാവൃത്യ മുഖേ ക്ഷിപ്ത്വാ സ്ഥിതോ വൃത്രഃ ശതക്രതുമ് । മുദിതോഽഭൂന്മഹാരാജ പൂര്വവൈരമനുസ്മരന്
വൃത്രൻ വായ് തുറന്ന് ശതക്രതുവിനെ അകത്തേക്ക് എറിഞ്ഞ്, അവിടെ തന്നെ നിന്നു. രാജാവേ, പഴയ വൈരം ഓർത്ത് സന്തോഷത്തോടെ നിന്നു.
ശക്രേ ഗ്രസ്തേഽഥ വൃത്രേണ സംഭ്രാന്താ നിര്ജരാസ്തദാ । ചുക്രുശഃ പരമാര്താസ്തേ ഹാ ശക്രേതി മുഹുര്മുഹുഃ
ഇന്ദ്രൻ വൃത്രന്റെ വായിൽ കുടുങ്ങിയപ്പോൾ, അമരന്മാർ ഭയത്തിലും വേദനയിലും ആകുലരായി വീണ്ടും വീണ്ടും 'അയ്യോ, ഇന്ദ്രാ!' എന്ന് വിളിച്ചു.
അപാവൃതം മുഖേ ശക്രം ജ്ഞാത്വാ സര്വേ ദിവൌകസഃ । ബൃഹസ്പതിം പ്രണമ്യോചുര്ദീനാ വ്യഥിതചേതസഃ
വായിൽ ഇന്ദ്രനെ കണ്ട ദിവ്യവാസികൾ എല്ലാവരും ബൃഹസ്പതിയെ വണങ്ങി, മനസ്സിൽ ദുഃഖവും ആശങ്കയും നിറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തോടു പറഞ്ഞു.
കിം കര്തവ്യം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ത്വമസ്മാകം ഗുരുഃ പരഃ । ശക്രോ ഗ്രസ്തസ്തു വൃത്രേണ രക്ഷിതോ ദേവതാന്തരൈഃ
എന്ത് ചെയ്യണം, മഹാനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ? നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ ഗുരു. ഇന്ദ്രൻ വൃത്രന്റെ വായിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു, മറ്റു ദേവന്മാർ സംരക്ഷിച്ചിട്ടും.
വിനാ ശക്രേണ കിം കുര്മഃ സര്വേ ഹീനപരാക്രമാഃ । അഭിചാരം കുരു വിഭോ സത്വരഃ ശക്രമുക്തയേ
ഇന്ദ്രനെ ഇല്ലാതെ ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും? എല്ലാവരും ശക്തി കുറഞ്ഞവരാണ്. പ്രഭോ, ദയവായി ഉടൻ ഇന്ദ്രന്റെ മോചനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള കർമ്മം ചെയ്യൂ.
ബൃഹസ്പതിരുവാച കിം കര്തവ്യം സുരാഃ ക്ഷിപ്തോ മുഖമധ്യേഽസ്തി വാസവഃ । വൃത്രേണോത്സാദിതോ ജീവന്നസ്തി കോഷ്ഠാന്തരേ രിപോഃ
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരേ, എന്ത് ചെയ്യണം? വാസവൻ ഇപ്പോൾ വൃത്രന്റെ വായിൽ ജീവനോടെ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു, ശത്രുവിന്റെ വയറിനകത്താണ്.
വ്യാസ ഉവാച ദേവാശ്ചിന്താതുരാഃ സര്വേ തുരാസാഹം തഥാകൃതമ് । ദൃഷ്ട്വാ വിമൃശ്യ തരസാ ചക്രുര്യത്നം വിമുക്തയേ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരും വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകി, തുരാസാഹന്റെ അവസ്ഥ കണ്ടു വിചാരിച്ച് ഉടൻ തന്നെ ഇന്ദ്രന്റെ മോചനത്തിനായി ശ്രമിച്ചു.
അസൃജന്ത മഹാസത്ത്വാം ജൃമ്ഭികാം രിപുനാശിനീമ് । തതോ വിജൃമ്ഭമാണഃ സ വ്യാവൃതാസ്യോ ബഭൂവ ഹ
അവർ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശക്തിയുള്ള ഒരു ജൃംഭികയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതിനുശേഷം വൃത്രൻ ജൃംഭിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ വായ് വലുതായി തുറന്നു.
വിജൃമ്ഭമാണസ്യ തതോ വൃത്രസ്യാസ്യാദവാപതത് । സ്വാന്യങ്ഗാന്യപി സംക്ഷിപ്യ നിഷ്ക്രാന്തോ ബലസൂദനഃ
വൃത്രൻ ജൃംഭിക്കുമ്പോൾ, ബാലനെ സംഹരിച്ചവൻ തന്റെ അവയവങ്ങൾ ഒതുക്കി ശത്രുവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു.
തതഃ പ്രഭൃതി ലോകേഷു ജൃമ്ഭികാ പ്രാണിസംസ്ഥിതാ । ജഹൃഷുശ്ച സുരാഃ സര്വേ ശക്രം ദൃഷ്ട്വാ വിനിര്ഗതമ്
അന്ന് മുതൽ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളിലും ജൃംഭിക നിലനിൽക്കുന്നു; ഇന്ദ്രൻ പുറത്തു വന്നതോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും സന്തോഷിച്ചു.
തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തയോര്ലോകഭയപ്രദമ് । വര്ഷാണാമയുതം യാവദ്ദാരുണം ലോമഹര്ഷണമ്
അതിനുശേഷം ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന, ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചകരവുമായ ഒരു യുദ്ധം പത്തു ആയിരം വർഷം നീണ്ടു.
ഏകതശ്ച സുരാഃ സര്വേ യുദ്ധായ സമുപസ്ഥിതാഃ । ഏകതോ ബലവാംസ്ത്വാഷ്ട്രഃ സംഗ്രാമേ സമവര്തത
ഒരു വശത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധത്തിനായി ഒരുമിച്ചു; മറുവശത്ത് ശക്തനായ ത്വഷ്ടാവിന്റെ പുത്രൻ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി നിന്നു.
യദാ വ്യവര്ധത രണേ വൃത്രോ വരമദാവൃതഃ । പരാജിതസ്തദാ ശക്രസ്തേജസാ തസ്യ ധര്ഷിതഃ
വൃത്രൻ വരദാനത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട് യുദ്ധത്തിൽ ശക്തി വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ തോറ്റു, അവന്റെ തേജസ് വൃത്രന്റെ ശക്തിയാൽ മങ്ങിപ്പോയി.
വിവ്യഥേ മഘവാ യുദ്ധേ തതഃ പ്രാപ്യ പരാജയമ് । വിഷാദമഗമന്ദേവാ ദൃഷ്ട്വാ ശക്രം പരാജിതമ്
മഘവാൻ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റതോടെ വിഷാദത്തിലായി; ഇന്ദ്രൻ പരാജയപ്പെട്ടത് കണ്ട ദേവന്മാർ നിരാശയിൽ ആകി.
ജഗ്മുസ്ത്യക്ത്വാ രണം സര്വേ ദേവാ ഇന്ദ്രപുരോഗമാഃ । ഗൃഹീതം ദേവസദനം വൃത്രേണാഗത്യ രംഹസാ
ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരും യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്മാറി; വൃത്രൻ വേഗത്തിൽ ദേവലോകം പിടിച്ചെടുത്തു.
ദേവോദ്യാനാനിസര്വാണി ഭുങ്ക്തേഽസൌ ദാനവോ ബലാത് । ഐരാവതോഽപി ദൈത്യേന ഗൃഹീതോഽസൌ ഗജോത്തമഃ
അവൻ ശക്തിയോടെ ദേവതകളുടെ എല്ലാ ഉദ്യാനങ്ങളും ആസ്വദിച്ചു; ദാനവൻ എയർാവതം എന്ന ഗജശ്രേഷ്ഠനെയും പിടിച്ചു.
വിമാനാനി ച സര്വാണി ഗൃഹീതാനി വിശാമ്പതേ । ഉച്ചൈഃശ്രവാ ഹയവരോ ജാതസ്തസ്യ വശേ തദാ
സകല ദേവവിമാനങ്ങളും അവൻ കൈവശമാക്കി, മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ; ഉച്ചൈശ്രവസ് എന്ന അശ്വശ്രേഷ്ഠനും അവന്റെ അധികാരത്തിൽ എത്തി.
കാമധേനുഃ പാരിജാതോ ഗണശ്ചാപ്സരസാം തഥാ । ഗൃഹീതം രത്നമാത്രം തു തേന ത്വഷ്ട്ടസുതേന ഹ
കാമധേനുവും പാർിജാതവൃക്ഷവും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടവും, അങ്ങനെ എല്ലാ വിലയേറിയ നിധികളും ത്വഷ്ടാവിന്റെ മകനാൽ പിടിച്ചെടുത്തു.
സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാഃ സുരാഃ സര്വേ ഗിരിദുര്ഗേഷു സംസ്ഥിതാഃ । ദുഃഖമാപുഃ പരിഭ്രഷ്ടാ യജ്ഞഭാഗാത്സുരാലയാത്
തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും മലകളിലെ ദുർഗങ്ങളിൽ അഭയം തേടി. യജ്ഞങ്ങളിൽ ലഭിക്കേണ്ട ഭാഗവും സ്വർഗ്ഗലോകവും നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അവർ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
വൃത്രഃ സുരപദം പ്രാപ്യ ബഭൂവ മദഗര്വിതഃ । ത്വഷ്ടാതീവ സുഖം പ്രാപ്യ മുമോദ സുതസംയുതഃ
വൃത്രൻ ദേവന്മാരുടെ സ്ഥാനം നേടിയപ്പോൾ അതിവിശേഷമായ അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങി. ത്വഷ്ടാവിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വലിയ സന്തോഷം പുത്രനോടൊപ്പം ആസ്വദിച്ചു.
അമന്ത്രയന്ഹിതം ദേവാ മുനിഭിഃ സഹ ഭാരത । കിം കര്തവ്യമിതി പ്രാപ്തേ വിചിന്ത്യ ഭയമോഹിതാഃ
ഭാരതാ, ദേവന്മാരും മുനിമാരും ചേർന്ന് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആശങ്കയോടെ ആലോചിച്ചു; ഭയത്തിൽ അകപ്പെട്ടവരായി പരസ്പരം ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
ജഗ്മുഃ കൈലാസമചലം സുരാഃ ശക്രസമന്വിതാഃ । മഹാദേവം പ്രണമ്യോചുഃ പ്രഹ്വാഃ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൃശമ്
ശക്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാർ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. അവർ മഹാദേവനോട് ദീർഘമായി നമസ്കരിച്ചു, കൈകൾ ചേർത്ത് വിനയപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം നടത്തി.
ദേവദേവ മഹാദേവ കൃപാസിന്ധോ മഹേശ്വര । രക്ഷാസ്മാന്ഭയഭീതാംസ്തു വൃത്രേണാതിപരാജിതാന്
ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരാ, മഹേശ്വരാ, വൃത്രനാൽ ഭയപ്പെട്ട് തോറ്റിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
ഗൃഹീതം ദേവസദനം തേന ദേവ ബലീയസാ । കിം കര്തവ്യമതഃ ശമ്ഭോ ബ്രൂഹി സത്യം ശിവാദ്യ നഃ
ആ ശക്തനായവൻ ദേവലോകം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ശംഭോ, ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് സത്യമായി പറയണമേ, ശിവാ.
കിം കുര്മഃ ക്വ ച ഗച്ഛാമഃ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ മഹേശ്വര । ദുഃഖസ്യ നാധിഗച്ഛാമോ വിനാശോപായമീശ്വര
മഹേശ്വരാ, സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? ഈ ദുഃഖത്തിന് നാശം ഒഴികെ മറ്റൊരു പരിഹാരവും കാണുന്നില്ല, ഈശ്വരാ.
സാഹായ്യം കുരു ഭൂതേശ വ്യഥിതാഃ സ്മ കൃപാനിധേ । വൃത്രം ജഹി മദോത്സിക്തം വരദാനബലാദ്വിഭോ
ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥാ, കരുണാനിധേ, ഞങ്ങൾ വിഷമത്തിലാണ്; വരദാനശക്തിയിൽ അഹങ്കാരമുള്ള വൃത്രനെ നശിപ്പിക്കണമേ, മഹാബലശാലിയായവാ.
ശിവ ഉവാച ബ്രഹ്മാണം പുരതഃ കൃത്വാ വയം സര്വേ ഹരേഃ ക്ഷയമ് । ഗത്വാ സമേത്യ തം വിഷ്ണും ചിന്തയാമോ വധോദ്യമമ്
ശിവൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച് നമ്മൾ എല്ലാവരും ഹരിയുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു വധത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗം ആലോചിക്കാം.