ആയുധാനി ച സര്വാണി വജ്രതുല്യാനി വാസവ । ത്വഷ്ട്രാ ദത്താനി ദിവ്യാനി ഗൃഹീത്വാ സമുപസ്ഥിതഃ
വാസവനേ, ത്വഷ്ടാവ് നൽകിയ എല്ലാ ദിവ്യായുധങ്ങളും, വജ്രം പോലെയുള്ളവയും, അവൻ കൈവശം വെച്ച് ഇപ്പോൾ എത്തി.
സമാഗച്ഛതി ദുര്ധര്ഷോ രഥാരൂഢഃ പ്രതാപവാന് । ദേവേന്ദ്ര പ്രലയം കുര്വന്നാസ്യ മൃത്യുര്ഭവിഷ്യതി
അവൻ ഭയങ്കരനും ശക്തിയുള്ളവനും, രഥത്തിൽ കയറി മുന്നോട്ട് വരുന്നു. ദേവേന്ദ്രനേ, അവൻ വിനാശം വരുത്തും, മരണവും അവനെ തൊടില്ല.
കോലാഹലസ്തദാ ജാതസ്തഥാ ബ്രുവതി വാക്പതൌ । ഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാ യക്ഷാ മുനയശ്ച തപോധനാഃ
വാക്പതിയും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വലിയ ഒരു കലഹം ഉണ്ടായി. ഗാന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, തപസ്സിൽ മികവുള്ള മുനിമാർ—
സദനാനി വിഹായൈവാമരാഃ സര്വേ പലായിതാഃ । തദ്ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം ശക്രശ്ചിന്താപരായണഃ
—അമരന്മാർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ആ അത്ഭുതം കണ്ടശേഷം ശക്രൻ വലിയ ചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു.
ആജ്ഞാപയാമാസ തദാ സേനോദ്യോഗായ സേവകാന് । ആനയധ്വം വസൂന് രുദ്രാനശ്വിനൌ ച ദിവാകരാന്
അപ്പോൾ ശക്രൻ തന്റെ സേവകരോട് യുദ്ധത്തിനായി ഒരുക്കം ചെയ്യാൻ കല്പിച്ചു: 'വസുക്കളെയും, രുദ്രന്മാരെയും, അശ്വിനീദേവന്മാരെയും, ആദിത്യന്മാരെയും കൊണ്ടുവരിക.'
പൂഷണം ച ഭഗം വായും കുബേരം വരുണം യമമ് । വിമാനേഷു സമാരുഹ്യ സായുധാഃ സുരസത്തമാഃ
'പൂഷൻ, ഭഗൻ, വായു, കുബേരൻ, വരുണൻ, യമൻ ഇവരെയും കൊണ്ടുവരിക. ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വെച്ച് വിമാനങ്ങളിൽ കയറണം.'
സമാഗച്ഛന്തു തരസാ ശത്രുരായാതി സാമ്പ്രതമ് । ഇത്യാജ്ഞാപ്യ സുരപതിഃ സമാരുഹ്യ ഗജോത്തമമ്
'എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ വരണം, കാരണം ശത്രു ഇപ്പോൾ സമീപിക്കുന്നു.' ഇങ്ങനെ കല്പിച്ചശേഷം ദേവരാജാവ് തന്റെ മഹാഗജത്തിൽ കയറി.
ബൃഹസ്പതിം പുരോധായ നിര്ഗതോ നിജമന്ദിരാത് । തഥൈവ ത്രിദശാഃ സര്വേ സ്വം സ്വം വാഹനമാസ്ഥിതാഃ
ബൃഹസ്പതിയെ പുരോഹിതനാക്കി, ശക്രൻ തന്റെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. അതുപോലെ ദേവന്മാർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളിൽ കയറി.
യുദ്ധായ കൃതസംകല്പാ നിര്യയുഃ ശസ്ത്രപാണയഃ । വൃത്രോഽഥ ദാനവൈര്യുക്തഃ സമ്പ്രാപ്തോ മാനസോത്തരമ്
യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ച്, ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വെച്ച് അവർ പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ വൃത്രനും ദാനവന്മാരോടൊപ്പം മാനസസരസ്സിൽ എത്തി.
പര്വതം ദേവതാവാസം രമ്യം പാദപശോഭിതമ് । ഇന്ദ്രോഽപ്യാഗത്യ സംഗ്രാമം ചകാര മാനസോത്തരേ
പർവ്വതം ദേവതകളുടെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലമായിരുന്നു, മരങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്. അവിടെ തന്നെ ഇന്ദ്രനും എത്തി, മാനസസരസ്സിന്റെ സമീപത്ത് യുദ്ധം നടത്തി.
പര്വതേ ദേവതായുക്തോ വാചസ്പതിപുരഃസരഃ । തത്രാഭൂദ്ദാരുണം യുദ്ധം വൃത്രവാസവയോസ്തദാ
പർവതത്തിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ബൃഹസ്പതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വൃത്രനും ഇന്ദ്രനും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
ഗദാസിപരിഘൈഃ പാശൈര്ബാണൈഃ ശക്തിപരശ്വധൈഃ । മാനുഷേണ പ്രമാണേന സംഗ്രാമഃ ശരദാം ശതമ്
ഗദ, വാൾ, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡം, പാശം, അമ്പ്, കുന്തം, കത്തിയൊക്കെ മനുഷ്യർക്ക് അനുയോജ്യമായ വലിപ്പത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച് ആ യുദ്ധം നൂറ് വർഷം നീണ്ടു.
ബഭൂവ ഭയദോ നൄണാമൃഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ് । വരുണഃ പ്രഥമം ഭഗ്നസ്തതോ വായുഗണഃ കില
ആ യുദ്ധം മനുഷ്യർക്കും മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ള ഋഷിമാർക്കും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. ആദ്യം വരുൺ തോറ്റു, അതിനുശേഷം വായുവിന്റെ സംഘവും പരാജയപ്പെട്ടു.
യമോ വിഭാവസുഃ ശക്രഃ സര്വേ തേ നിര്ഗതാ രണാത് । പലായനപരാന് ദൃഷ്ട്വാ ദേവാനിന്ദ്രപുരോഗമാന്
യമനും അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും എല്ലാവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി; ഇന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാർ ഓടിപ്പോവുന്നത് കണ്ടു, അവർ രക്ഷപ്പെടാൻ മാത്രം ഉദ്ദേശിച്ചു.
വൃത്രോഽപി പിതരം പ്രാഗാദാശ്രമസ്ഥം മുദാന്വിതമ് । പ്രണമ്യ പ്രാഹ ത്വഷ്ടാരം പിതഃ കാര്യം മയാ കൃതമ്
വൃത്രനും സന്തോഷത്തോടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന തന്റെ അച്ഛനോടു ചേർന്ന് ചെന്നു. വന്ദനം ചെയ്ത്, ത്വഷ്ടാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'അച്ഛാ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ നിർദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കി.'
ദേവാ വിനിര്ജിതാഃ സര്വേ സേന്ദ്രാഃ സമരസംസ്ഥിതാഃ । വിദ്രുതാസ്തേ ഗതാഃ സ്ഥാനം യഥാ സിംഹാന്മൃഗാ ഗജാഃ
'യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നിരുന്ന ഇന്ദ്രനും എല്ലാ ദേവന്മാരും തോറ്റു; അവർ സിംഹത്തെ കണ്ടു ഓടുന്ന മൃഗങ്ങളെയും ആനകളെയും പോലെ തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പാഞ്ഞു.'
ഇന്ദ്രഃ പദാതിരഗമന്മയാനീതോ ഗജോത്തമഃ । ഐരാവതോഽയം ഭഗവന് ഗൃഹാണ ദ്വിരദോത്തമമ്
'ഇന്ദ്രൻ കാലിൽ നടന്നു രക്ഷപ്പെട്ടു. ഞാൻ ഈ ഉത്തമമായ ആനയെ കൊണ്ടുവന്നു. ഭഗവനെ, ഇതാണ് ഐരാവതം, ഈ മികച്ച ആന സ്വീകരിക്കൂ.'
ന ഹതാസ്തേ മയാ യസ്മാദയുക്തം ഭീതമാരണമ് । ആജ്ഞാപയ പുനസ്താത കിം കരോമി തവേപ്സിതമ്
'ഞാൻ അവരെ കൊല്ലാത്തതിനാൽ യുദ്ധഭൂമി ശവങ്ങളാൽ നിറയില്ലായിരുന്നു. അച്ഛാ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് നിങ്ങൾ കല്പിക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടം ഉള്ളത് ഞാൻ ചെയ്യും.'
നിര്ജരാ നിര്ഗതാഃ സര്വേ ഭയഭീതാ ശ്രമാതുരാഃ । ഇന്ദ്രോഽപ്യൈരാവതം ത്യക്ത്വാ ഭയഭീതഃ പലായിതഃ
'അമരന്മാർ എല്ലാവരും ഭയത്തിലും ക്ഷീണത്തിലും ആകുലരായി പുറപ്പെട്ടു; ഇന്ദ്രനും ഐരാവതത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയത്താൽ ഓടി.'
വ്യാസ ഉവാച ഇതി പുത്രവചഃ ശ്രുത്വാ ത്വഷ്ടാ പ്രാഹ മുദാന്വിതഃ । പുത്രവാനദ്യ ജാതോഽസ്മി സഫലം മമ ജീവിതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ത്വഷ്ടാവ് സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു അച്ഛനായി; എന്റെ ജീവിതം ഫലപ്രദമായി.'
ത്വയാഹം പാവിതഃ പുത്ര ഗതോ മേ മാനസോ ജ്വരഃ । നിശ്ചലം മേ മനോ ജാതം ദൃഷ്ട്വാ വീര്യം തവാദ്ഭുതമ്
'മകനേ, നീ എന്നെ ശുദ്ധിയാക്കി; എന്റെ മനസ്സിലെ വേദന മാറി. നിന്റെ അത്ഭുതകരമായ വീര്യം കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് ഉറപ്പായി.'
ശൃണു വക്ഷ്യാമ്യഹം പുത്ര ഹിതം തേഽദ്യ നിശാമയ । തപഃ കുരു മഹാഭാഗ സാവധാനഃ സ്ഥിരാസനഃ
'മകനേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്ക് ഉപകാരപ്രദമായത് പറയും, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. മഹാഭാഗവ, നീ ദൃഢമായിരിക്കുകയും ശ്രദ്ധയോടെ തപസ്സ് ചെയ്യുകയും ചെയ്യണം.'
വിശ്വാസോ നൈവ കര്തവ്യഃ കേഷാഞ്ചിത്പാകശാസനഃ । ശത്രുസ്തേ ഛലകര്താസ്തി നാനാഭേദവിശാരദഃ
'കൊല്ലുന്നവരിൽ ചിലരിൽ ഒരിക്കലും വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്, ശത്രു പലവിധ ചതികളിലും വിദഗ്ധനാണ്.'
തപസാ പ്രാപ്യതേ ലക്ഷ്മീസ്തപസാ രാജ്യമുത്തമമ് । തപസാ ബലവൃദ്ധിഃ സ്യാത്സംഗ്രാമേ വിജയസ്തഥാ
'തപസ്സിലൂടെ സമ്പത്തും, ഉന്നത രാജ്യവും ലഭിക്കും; തപസ്സിലൂടെ ശക്തി വർദ്ധിക്കും, യുദ്ധത്തിൽ വിജയവും നേടാം.'
ആരാധ്യ ദ്രുഹിണം ദേവം ലബ്ധ്വാ വരമനുത്തമമ് । ജഹി ശക്രം ദുരാചാരം ബ്രഹ്മഹത്യാസമാവൃതമ്
'ബ്രഹ്മാവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച് അതുല്യമായ വരം ലഭിച്ചാൽ, ദുഷ്ടനും ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ പാപം ചെയ്തവനുമായ ഇന്ദ്രനെ സംഹരിക്കൂ.'
സാവധാനഃ സ്ഥിരോ ഭൂത്വാ ദാതാരം ഭജ ശങ്കരമ് । വാഞ്ഛിതം സ വരം ദദ്യാത്സന്തുഷ്ടശ്ചതുരാനനഃ
'ശ്രദ്ധയോടെ ഉറച്ചുനിൽക്കൂ; ദാനശീലനായ ശങ്കരനെ ആരാധിക്കൂ. സംതൃപ്തനാകുമ്പോൾ നാലുമുഖനായവൻ നിന്റെ ആഗ്രഹിച്ച വരം നൽകും.'
തോഷയിത്വാ വിശ്വയോനിം ബ്രഹ്മാണമമിതൌജസമ് । അവിനാശിത്വമാസാദ്യ ജഹി ശക്രം കൃതാഗസമ്
'സകലലോകത്തിന്റെയും ഉറവിടമായ, അതുല്യശക്തിയുള്ള ബ്രഹ്മാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, അവിനാശിത്വം നേടുക; പാപം ചെയ്ത ഇന്ദ്രനെ സംഹരിക്കൂ.'
വൈരം മനസി മേ പുത്ര വര്തതേ സുതഘാതജമ് । ന ശാന്തിമനുഗച്ഛാമി ന സ്വപാമി സുഖേന ഹ
'മകനേ, എന്റെ മനസ്സിൽ മകനെ കൊന്നതിൽ നിന്നുള്ള വൈരം ഇപ്പോഴും ഉണ്ട്; എനിക്ക് സമാധാനമില്ല, സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങാനും കഴിയുന്നില്ല.'
താപസോ മേ ഹതഃ പുത്രോ നിരാഗാഃ പാപ്മനാ യതഃ । ന വിന്ദാമി സുഖം വൃത്ര ത്വം മാമുദ്ധര ദുഃഖിതമ്
എന്റെ തപസ്സുകാരനായ മകൻ പാപം ചെയ്യാത്തവനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഞാൻ സന്തോഷം കാണുന്നില്ല, വൃത്രാ, ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു, എന്നെ രക്ഷിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച തദാകര്ണ്യ പിതുര്വാക്യം വൃത്രഃ ക്രോധയുതസ്തദാ । ആജ്ഞാമാദായ ച പിതുര്ജഗാമ തപസേ മുദാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വൃത്രന് കോപം നിറഞ്ഞു; അപ്പന്റെ കല്പന സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് തപസ്സിനായി പുറപ്പെട്ടു.