വചനം പ്രാഹ തരസാ ശാര്ങ്ഗിണം പ്രത്യബോധയത് । ശിവമൂര്ധ്നി സ്ഥിതാം ബ്രഹ്മാ ഗൃഹീത്വാ മാം സമാഗതഃ
അവൾ വേഗത്തിൽ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, ശാർംഗം കൈവശമുള്ളവനെ ഉണർത്തി പറഞ്ഞു: 'ശിവന്റെ തലയിൽ ഇരുന്നിരുന്ന എന്നെ ബ്രഹ്മാവ് എടുത്തു കൊണ്ടു ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
സന്ദേഹോഽത്ര ന കര്തവ്യസ്ത്വയാ വിഷ്ണോ കദാചന । മമ വാക്യം പ്രമാണം ഹി ബ്രഹ്മാ പാരങ്ഗതോഽസ്യ ഹ
വിഷ്ണുവേ, ഇവിടെ നീ ഒരിക്കലും സംശയം പുലർത്തേണ്ടതില്ല; എന്റെ വാക്ക് തന്നെയാണ് സത്യമായ തെളിവ്, ബ്രഹ്മാവ് ഇതിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഗൃഹീത്വാ മാം സമായാതഃ ശിവഭക്തൈഃ സമര്പിതാമ് । കേതക്യാ വചനം ശ്രുത്വാ ഹരിരാഹ സ്മയനിവ
ശിവഭക്തർ സമർപ്പിച്ച എന്നെ ബ്രഹ്മാവ് എടുത്തു കൊണ്ടു എത്തി; കേതകിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരി നേരിയ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു.
മഹാദേവഃ പ്രമാണം മേ യദ്യസൌ വചനം വദേത് । ഋഷിരുവാച। തദാകര്ണ്യ ഹരേര്വാക്യം മഹാദേവ: സനാതനഃ
'മഹാദേവൻ തന്നെ ഈ വാക്ക് ശരിയാണെന്ന് സമ്മതിച്ചാൽ എനിക്ക് അതാണ് തെളിവ്.' കവി പറഞ്ഞു: ഹരിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശാശ്വതനായ മഹാദേവൻ—
കുപിതഃ കേതകീം പ്രാഹ മിഥ്യാവാദിനി മാ വദ । ഗച്ഛതോ മധ്യതഃ പ്രാപ്താ പതിതാ മസ്തകാന്മമ
—കോപത്തോടെ കേതകിയെ പറഞ്ഞു: 'കള്ളം പറയുന്നവളേ, നീ സംസാരിക്കേണ്ട! ബ്രഹ്മാവ് നടന്നു പോകുമ്പോൾ നീ എന്റെ തലയിൽ നിന്ന് വീണുവല്ലോ.'
മിഥ്യാഭിഭാഷിണീ ത്യക്താ മയാ ത്വം സര്വദേവ ഹി । ബ്രഹ്മാ ലജ്ജാപരോ ഭൂത്വാ നനാമ മധുസൂദനമ്
'കള്ളം പറയുന്നവളെ, ഞാൻ മാത്രമല്ല എല്ലാ ദേവന്മാരും നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു.' ബ്രഹ്മാവ് ലജ്ജയിൽ ആകൃമതനായി മധുസൂദനനെ നമസ്കരിച്ചു.
ശിവേന കേതകീ ത്യക്താ തദ്ദിനാത്കുസുമേഷു വൈ । ഏവം മായാബലം വിദ്ധി ജ്ഞാനിനാമപി മോഹദമ്
അന്ന് മുതൽ ശിവൻ കേതകിയെ ഉപേക്ഷിച്ചു, പുഷ്പങ്ങളിൽ നിന്നും അവളെ ഒഴിവാക്കി. ഇതുപോലെയാണ് മായയുടെ ശക്തി, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും ഭ്രമം വരുത്താൻ കഴിയുന്നത്.
അന്യേഷാം പ്രാണിനാം രാജന്കാ വാര്താ വിഭ്രമം പ്രതി । ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥം സര്വദേവ രമാപതിഃ
രാജാവേ, മറ്റ് ജീവികൾക്ക് ഭ്രമം വരുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ? ദേവന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കാൻ പോലും ലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവ്—
ദൈത്യാന്വഞ്ചയതേ ചാശു ത്യക്ത്വാ പാപഭയം ഹരിഃ । അവതാരകരോ ദേവോ നാനായോനിഷു മാധവഃ
—പാപഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരി ദാനവരെ വഞ്ചിക്കുന്നു; മാധവൻ ദൈവം വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ അവതരിക്കുന്നു.
ത്യക്ത്വാഽഽനന്ദസുഖം ദൈത്യൈര്യുദ്ധം ചൈവാകരോദ്വിഭുഃ । നൂനം മായാബലം ചൈതന്മാധവേഽപി ജഗദ്ഗുരൌ
ആനന്ദവും സുഖവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭഗവാൻ ദാനവരുമായി യുദ്ധം നടത്തി; ഇതെല്ലാം മാധവനിൽ പോലും മായയുടെ ശക്തിയാണ്, ലോകഗുരുവിൽ പോലും.
സര്വജ്ഞേ ദേവകാര്യാംശേ കാ വാര്താഽന്യസ്യ ഭൂപതേ । ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി പരമാ പ്രകൃതിഃ കില
രാജാവേ, സർവ്വജ്ഞന്മാർക്കും ദൈവകാര്യങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ? പരമപ്രകൃതി ജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സിനേയും കീഴടക്കുന്നു.
ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ പ്രയച്ഛതി മഹീപതേ । യയാ വ്യാപ്തമിദം സര്വം ഭഗവത്യാ ചരാചരമ്
അവൾ ബലമായി ഭ്രമത്തിലേക്ക് ആകർഷിച്ച് വിടുന്നു, രാജാവേ; ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും നിലനിൽക്കുന്നതും—ഭഗവതിയുടെ ശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മോഹദാ ജ്ഞാനദാ സൈവ ബന്ധമോക്ഷപ്രദാ സദാ । രാജോവാച। ഭഗവന്ബ്രൂഹി മേ തസ്യാഃ സ്വരൂപം ബലമുത്തമമ്
അവളാണ് ഭ്രമവും ജ്ഞാനവും നൽകുന്നത്, എപ്പോഴും ബന്ധവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവളും ആകുന്നു.
ഉത്പത്തികാരണം ചാപി സ്ഥാനം പരമകം ച യത് । ഋഷിരുവാച। ന ചോത്പത്തിരനാദിത്വാന്നൃപ തസ്യാഃ കദാചന
രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'ഭഗവാനേ, അവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപവും പരമശക്തിയും, ഉത്ഭവകാരണമെന്താണെന്നും പരമസ്ഥാനവും പറയൂ.' കവി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, അവൾക്ക് ഒരിക്കലും ഉത്ഭവമില്ല, കാരണം അവൾ ആദിയില്ലാത്തവളാണ്.'
നിത്യൈവ സാ പരാ ദേവീ കാരണാനാം ച കാരണമ് । വര്തതേ സര്വഭൂതേഷു ശക്തിഃ സര്വാത്മനാ നൃപ
അവൾ ശാശ്വതമായ പരാദേവിയാണ്, എല്ലാ കാരണങ്ങൾക്കും കാരണമായവളാണ്; എല്ലാ ജീവികളിലും അവളുടെ ശക്തി സർവ്വാത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നു, രാജാവേ.
ശവവച്ഛക്തിഹീനസ്തു പ്രാണീ ഭവതി സര്വഥാ । ചിച്ഛക്തിഃ സര്വഭൂതേഷു രൂപം തസ്യാസ്തദേവ ഹി
ശക്തിയില്ലാത്ത ജീവി എല്ലാതരത്തിലും ശവംപോലെയാണ്; എല്ലാ ജീവികളിലും ഉള്ള ചൈതന്യശക്തിയാണ് അവളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവൌ ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധയേ । യദാ സ്തുവംതി താം ദേവാ മനുജാശ്ച വിശാംപതേ
ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കാൻ അവളുടെ അവതാരവും മറയലും ഉണ്ടാകുന്നു, രാജാവേ, ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും അവളെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ.
പ്രാദുര്ഭവതി ഭൂതാനാം ദുഃഖനാശായ ചാമ്ബികാ । നാനാരൂപധരാ ദേവീ നാനാശക്തിസമന്വിതാ
അമ്പികാ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, അനേകം ശക്തികൾ കൊണ്ട്, ജീവികളുടെ ദു:ഖം മാറ്റാൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ആവിര്ഭവതി കാര്യാര്ഥം സ്വേച്ഛയാ പരമേശ്വരീ । ദൈവാധീനാ ന സാ ദേവീ യഥാ സര്വേ സുരാ നൃപ
പരമേശ്വരി തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, തന്റെ കര്മ്മത്തിനായി സാക്ഷാല് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; രാജാവേ, അവള് മറ്റു ദേവന്മാരെപ്പോലെ വിധിയുടെ അധീനയല്ല.
ന കാലവശഗാ നിത്യം പുരുഷാര്ഥപ്രവര്തിനീ । അകര്താ പുരുഷോ ദ്രഷ്ടാ ദൃശ്യം സര്വമിദം ജഗത്
അവള് ഒരിക്കലും കാലത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തില് കഴിയുന്നില്ല, എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യരുടെ ലക്ഷ്യങ്ങള്ക്കായി പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു; മനുഷ്യന് കര്ത്താവല്ല, കാണുന്നവനാണ്, ഈ ലോകം മുഴുവന് കാണപ്പെടുന്നവയാണ്.
ദൃശ്യസ്യ ജനനീ സൈവ ദേവീ സദസദാത്മികാ । പുരുഷം രംജയത്യേകാ കൃത്വാ ബ്രഹ്മാണ്ഡനാടകമ്
കാണപ്പെടുന്നവയുടെ മാതാവാണ് ദേവി, സതും അസതും ഒരുമിച്ചുള്ളവളാണ് അവള്; ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡ നാടകം സൃഷ്ടിച്ച് അവള് മനുഷ്യനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.
രംജിതേ പുരുഷേ സര്വം സംഹരത്യതിരംഹസാ । തയാ നിമിത്തഭൂതാസ്തേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
മനുഷ്യന് ആനന്ദം പ്രാപിച്ചാല്, അവള് അതിവേഗം എല്ലാം പിന്വലിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരന്മാര് അവളുടെ ഉപകരണങ്ങളാണ്.
കല്പിതാഃ സ്വസ്വകാര്യേഷു പ്രേരിതാ ലീലയാ ത്വമീ । സ്വാംശം തേഷു സമാരോപ്യ കൃതാസ്തേ ബലവത്തരാഃ
തങ്ങളുടെ തത്വ്യമായ കര്മ്മങ്ങള്ക്കായി ഇവരെ ദേവി സൃഷ്ടിച്ചു, തന്റെ ലീലയില് അവരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; അവരില് തന്റെ ഭാഗം നിക്ഷേപിച്ച് അവരെ ശക്തരാക്കി.
ദത്താശ്വ ശക്തയസ്തേഭ്യോ ഗീര്ലക്ഷ്മീര്ഗിരിജാ തഥാ । തേ താം ധ്യായംതി ദേവേശാഃ പൂജയംതി പരാം മുദാ
വാക്ക്, ലക്ഷ്മി, ഗിരിജ എന്നിവയെ അവള് അവര്ക്ക് ശക്തിയായി നല്കി; ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുക്കള് അവളെ ധ്യാനിച്ച് പരമാനന്ദത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നു.
ജ്ഞാത്വാ സര്വേശ്വരീം ശക്തിം സൃഷ്ടിസ്ഥിതിവിനാശിനീമ് । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ദേവീമാഹാത്മ്യമുത്തമമ്
സൃഷ്ടി, നില, നാശം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണം ആയ സര്വ്വേശ്വരിയായ ശക്തിയെ അറിഞ്ഞ്, ഈ ദേവിയുടെ പരമോന്നത മഹിമ മുഴുവന് നിന്നോട് പറഞ്ഞുതന്നു.
അഥ ചതുസ്ത്രിംശോഽധ്യായഃ രാജോവാച। ഭഗവന്ബ്രൂഹി മേ സമ്യക്തസ്യാ ആരാധനേ വിധിമ് । പൂജാവിധിം ച മന്ത്രാംശ്ച തഥാ ഹോമവിധിം വദ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഭഗവനേ, അവളുടെ ആരാധനയുടെ വിധിയും, പൂജാവിധിയും, മന്ത്രങ്ങളും, ഹോമം ചെയ്യാനുള്ള ക്രമവും എനിക്ക് ശരിയായി പറഞ്ഞുതരണമേ.
ഋഷിരുവാച। ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി തസ്യാഃ പൂജാവിധിം ശുഭമ് । കാമദം മോക്ഷദം നൄണാം ജ്ഞാനദം ദുഃഖനാശനമ്
ഋഷി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേള്ക്കൂ, ആ ദേവിയുടെ പൂജാവിധി ഞാന് വിശദമായി പറയുന്നു; ആ കര്മ്മം മനുഷ്യന് ആഗ്രഹിക്കുന്നതും മോക്ഷവും ജ്ഞാനവും നല്കുകയും ദുഃഖം നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആദൌ സ്നാനവിധിം കൃത്വാ ശുചിഃ ശുക്ലാംബരോ നരഃ । ആചമ്യ പ്രയതഃ കൃത്വാ ശുഭമായതനം നിജമ്
ആദ്യം സ്നാനവിധി അനുസരിച്ച്, ശുദ്ധമായും വെള്ളയുടുപ്പും ധരിച്ച്, ആചമനം ചെയ്ത് മനസ്സു ശുദ്ധമാക്കി, സ്വന്തം ശുഭമായ സ്ഥലം ഒരുക്കണം.
തതോഽവലിപ്തഭൂമ്യാം തു സംസ്ഥാപ്യാസനമുത്തമമ് । തത്രോപവിശ്യ വിധിവത്ത്രിരാചമ്യ മുദാന്വിതഃ
ശുദ്ധിയുള്ള നിലത്ത് ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടം സ്ഥാപിച്ച്, അവിടെ വിധിപ്രകാരം ഇരുന്നു, മൂന്നു പ്രാവശ്യം ആചമനം ചെയ്ത് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കണം.
പൂജാദ്രവ്യം സുസംസ്ഥാപ്യ യഥാശക്ത്യനുസാരതഃ । പ്രാണായാമം തതഃ കൃത്വാ ഭൂതശുദ്ധിം വിധായ ച
തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് പൂജാസാമഗ്രികള് ക്രമീകരിച്ച്, പ്രാണായാമം ചെയ്തു, ഭൂതശുദ്ധി നടത്തണം.