ഗത്വാ തം പ്രണിപത്യാഹ രാജാ ഋഷിമനുത്തമമ് । ആസീനം സമ്യഗാസീനഃ ശാംതം ശാംതിമുപാഗതഃ
അവിടെ ചെന്നു, വന്ദനം ചെയ്ത്, രാജാവ് ആ പരമമുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. ആ മുനി ശരിയായി ഇരുന്ന്, ശാന്തനായി, സമാധാനത്തിൽ നിലകൊണ്ടവനായിരുന്നു.
അഥ ത്രയസ്ത്രിംശോഽധ്യായഃ രാജോവാച। മുനേ വൈശ്യോഽയമധുനാ വനേ മേ മിത്രതാം ഗതഃ । പുത്രദാരൈര്നിരസ്തോഽയം പ്രാപ്തോഽത്ര മമ സംഗമമ്
രാജാവു പറഞ്ഞു: മുനിയേ, ഈ വൈശ്യൻ ഇപ്പോൾ ഈ കാട്ടിൽ എന്റെ സുഹൃത്ത് ആയി. പുത്രനും ഭാര്യയും അവനെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു, അതിനാൽ അവൻ ഇവിടെ എത്തി എന്നെ കണ്ടുമുട്ടി.
നിഷ്കാരണം ച മേ ചിംതാ ഹൃദയാന്ന നിവര്തതേ । ഹയാ മേ ദുര്ബലാഃ സ്യുഃ കിം ഗജാഃ ശത്രുവശം ഗതാഃ
എന്തെങ്കിലും കാരണമില്ലാതെ തന്നെ, എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ചിന്ത മാറുന്നില്ല. എന്റെ കുതിരകൾ ദുർബലരാകും എന്നോ, ആനകൾ ശത്രുക്കളുടെ കൈവശം പോകും എന്നോ ഭയം ഉണ്ട്.
ഭൃത്യവര്ഗസ്തഥാ ദുഃഖീ ജാതഃ സ്യാത്തു മയാ വിനാ । കോശക്ഷയം കരിഷ്യംതി രിപവോഽതിബലാത്ക്ഷണാത്
അതു പോലെ തന്നെ, എന്റെ ഭൃത്യവർഗം എനിക്ക് കൂടെ ഇല്ലാതെ ദുഃഖിതരാകും. ശക്തരായ ശത്രുക്കൾ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് എന്റെ ധനശേഖരം നഷ്ടപ്പെടുത്തും.
ഇത്യേവം ചിംതയാനസ്യ ച മേ നിദ്രാ തനൌ സുഖമ് । ജാനാമീദം ജഗന്മിഥ്യാ സ്വപ്നവത്സര്വമേവ ഹി
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ശരീരത്തിൽ മൃദുവായി ഉറക്കം വന്നു. ഈ ലോകം മുഴുവൻ സ്വപ്നംപോലെയുള്ളതാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, എല്ലാം മിഥ്യയാണ്.
ജാനതോഽപി മനോ ഭ്രാംതം ന സ്ഥിരം ഭവതി പ്രഭോ । കോഽഹം കേഽശ്വാ ഗജാഃ കേഽമീ ന തേ മേ ച സഹോദരാഃ ॥ ന പുത്രാ ന ച മിത്രാണി യേഷാം ദുഃഖം ദുനോതി മാമ് । ഭ്രമോഽയമിതി ജാനാമി തഥാപി മമ മാനസഃ
ഇത് അറിയുമ്പോഴും, എന്റെ മനസ്സ് അശാന്തവും ആശയക്കുഴപ്പവും നിറഞ്ഞതുമാണ്, പ്രഭോ. ഞാൻ ആരാണ്, ഇവ കുതിരകളും ആനകളും ആരാണ്, ഇവരാരാണ്—ഇവരൊന്നും എന്റെ സഹോദരന്മാരോ മക്കളോ സുഹൃത്തുക്കളോ അല്ല. അവരുടെ ദു:ഖം എന്നെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് മായയാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു, എങ്കിലും എന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ തന്നെ ഉണ്ട്.
മോഹോ നൈവാപസരതി കിം തത്കാരണമദ്ഭുതമ് । സ്വാമിംസ്ത്വമസി സര്വജ്ഞഃ സര്വസംശയനാശകൃത്
ഈ മായ മാറുന്നില്ല—ഇതിന്റെ അത്ഭുതകരമായ കാരണം എന്താണ്? സ്വാമി, നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കുന്നവനും ആണല്ലോ.
കാരണം ബ്രൂഹി മോഹസ്യ മമാസ്യ ച ദയാനിധേ । വ്യാസ ഉവാച। ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ രാജ്ഞാ സുമേധാ മുനിസത്തമഃ
ദയയുടെ സമുദ്രമേ, എന്റെ ഈ മായയുടെ കാരണം പറയൂ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രഗത്ഭനായ സുമേധാ മুনি ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
തമുവാച പരം ജ്ഞാനം ശോകമോഹവിനാശനമ് । ഋഷിരുവാച। ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി കാരണം ബന്ധമോക്ഷയോഃ
അവൻ ദു:ഖവും മായയും നീക്കുന്ന പരമജ്ഞാനം പറഞ്ഞു. ഋഷി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ, ബന്ധവും മോക്ഷവും ഉണ്ടാകുന്ന കാരണം ഞാൻ വിശദമായി പറയും.
മഹാമായേതി വിഖ്യാതാ സര്വേഷാം പ്രാണിനാമിഹ । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥേശാനസ്തുരാഷാഡ്വരുണോഽനിലഃ
സകല ജീവികളുടെയും മേൽ അധികാരം ഉള്ളവളായി മഹാമായ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നവളാണ് അവൾ. ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഈശാനനും ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരും വരുണനും വായുവും അവളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
സര്വേ ദേവാ മനുഷ്യാശ്ച ഗന്ധര്വോരഗരാക്ഷസാഃ । വൃക്ഷാശ്ച വിവിധാ വല്ല്യഃ പശവോ മൃഗപക്ഷിണഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ഗന്ധർവന്മാരും പാമ്പുകളും രാക്ഷസന്മാരും, പലതരത്തിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും തണ്ടുകളും പശുക്കളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും—
മായാധീനാശ്ച തേ സര്വേ ഭാജനം ബംധമോക്ഷയോഃ । തയാ സൃഷ്ടമിദം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജംഗമമ്
ഇവരൊക്കെയും മായയുടെ അധികാരത്തിലാണ്; ബന്ധവും മോക്ഷവും അവളിൽ നിന്നാണ്. അവളാണ് ഈ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവുമായ ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ചത്.
തദ്വശേ വര്തതേ നൂനം മോഹജാലേന യംത്രിതമ് । ത്വം കിയാന്മാനുഷേഷ്വേകഃ ക്ഷത്രിയോ രജസാഽഽവിലഃ
അവളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ, മായയുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങി എല്ലാവരും ജീവിക്കുന്നു. മനുഷ്യരിൽ ഒരാളായി, ക്ഷത്രിയനായി, കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ടവനാണ് നീ.
ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി മോഹയത്യനിശം ഹി സാ । ബ്രഹ്മേശവാസുദേവാദ്യാ ജ്ഞാനേ സത്യപി ശേഷതഃ
ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും അവൾ നിരന്തരം മനസ്സിൽ മായയുണ്ടാക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവും ഈശനും വാസുദേവനും ജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചവരായിട്ടും അതിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും മോചിതരല്ല.
തേഽപി രാഗവശാല്ലോകേ ഭ്രമതി പരിമോഹിതാഃ । പുരാ സത്യയുഗേ രാജന്വിഷ്ണുര്നാരായണഃ സ്വയമ്
അവരും ആസക്തിയുടെ ബാധയാൽ ലോകത്തിൽ അലയുന്നു, പൂർണ്ണമായും മായയിൽ അകപ്പെട്ടവരായി. പുരാതനകാലത്ത് സത്യയുഗത്തിൽ, വിഷ്ണു നാരായണൻ തന്നെ—
ശ്വേതദ്വീപം സമാസാദ്യ ചകാര വിപുലം തപഃ । വര്ഷാണാമയുതം യാവദ് ബ്രഹ്മവിദ്യാപ്രസക്തയേ
ശ്വേതദ്വീപിൽ ചെന്നു, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിനായി പതിനായിരം വർഷം വലിയ തപസ്സു ചെയ്തു.
അനശ്വരസുഖായാസീ ചിംതയാനസ്തതഃ പരമ് । ഏകസ്മിന്നിര്ജനേ ദേശേ ബ്രഹ്മാഽപി പരമാദ്ഭുതേ
നശിക്കാത്ത സന്തോഷം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ആൾ ആഴമായി ആലോചിച്ചു; അത്ഭുതകരമായ ഒരു നിർജനപ്രദേശത്ത് ബ്രഹ്മാവും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
സ്ഥിതസ്തപസി രാജേന്ദ്ര മോഹസ്യ വിനിവൃത്തയേ । കദാചിദ്വാസുദേവോഽസൌ സ്ഥലാംതരമതിര്ഹരിഃ
രാജേന്ദ്രാ, മായയില്നിന്ന് മോചിതനാകാൻ അവൻ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ഒരിക്കൽ ആ ഹരിയും വാസുദേവനും സ്ഥലം മാറ്റി.
തസ്മാദ്ദേശാത്സമുത്ഥായ ജഗാമാന്യദ്ദിദൃക്ഷയാ । ചതുര്മുഖോഽപി രാജേന്ദ്ര തഥൈവ നിഃസൃതഃ സ്ഥലാത്
അവൻ ആ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു, മറ്റൊരു സ്ഥലം കാണാൻ പോയി; രാജേന്ദ്രാ, അതുപോലെ തന്നെ ചതുരമുഖനായ ബ്രഹ്മാവും തന്റെ സ്ഥലം വിട്ടു.
മിലിതൌ മാര്ഗമധ്യേ തു ചതുര്മുഖചതുര്ഭുജൌ । അന്യോന്യം പൃഷ്ടവംതൌ തൌ കസ്ത്വം കസ്ത്വമിതി സ്മ ഹ
മധ്യവഴിയിൽ ചതുരമുഖനും ചതുര്ബുജനും തമ്മിൽ കണ്ടുമുട്ടി; അവർ തമ്മിൽ ചോദിച്ചു: 'നീ ആര്? നീ ആര്?'
ബ്രഹ്മാ പ്രോവാച തം ദേവം കര്താഽഹം ജഗതഃ കില । വിഷ്ണുസ്തമാഹ ഭോ മൂര്ഖ ജഗത്കര്താഽഹമച്യുതഃ
ബ്രഹ്മാവു ദേവനോടു പറഞ്ഞു: 'ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവാണ് ഞാൻ.' വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'മൂഢനേ, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് ഞാനാണ്, അച്യുതനാണ്.'
ത്വം കിയാന്ബലഹീനോഽസി രജോഗുണസമാശ്രിതഃ । സത്ത്വാശ്രിതം ഹി മാം വിദ്ധി വാസുദേവം സനാതനമ്
'നീ എത്രയും ചെറുതും ശക്തിയില്ലാത്തവനുമാണ്, രാജോഗുണത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ സത്വഗുണത്തിൽ ഉറച്ചവനും ശാശ്വതനായ വാസുദേവനുമാണ് എന്നു അറിയുക.'
മയാ ത്വം രക്ഷിതോഽദ്യൈവ കൃത്വാ യുദ്ധം സുദാരുണമ് । ശരണം മേ സമായാതോ ദാനവാഭ്യാം പ്രപീഡിതഃ
ഇന്ന് ഞാനാണ് നിന്നെ രക്ഷിച്ചത്, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിന് ശേഷം. ആ രണ്ടു അസുരന്മാരാൽ പീഡിക്കപ്പെട്ട് നീ എന്റെ അടുക്കൽ അഭയം തേടിയല്ലോ.
മയാ തൌ നിഹതൌ കാമം ദാനവൌ മധുകൈടഭൌ । കഥം ഗര്വായസേ മംദ മോഹോഽയം ത്യജ സാംപ്രതമ്
എന്റെ ഇച്ഛയാൽ മധുവും കൈടഭനും കൊല്ലപ്പെട്ടു. നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ അഹങ്കരിക്കുന്നത്, ഭ്രമത്തിൽ ആകുന്നവനേ? ഈ മോഹം ഇപ്പോൾ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കു.
ന മത്തോഽപ്യധികഃ കശ്ചിത്സംസാരേഽസ്മിന്പ്രസാരിതേ । ഋഷിരുവാച। ഏവം പ്രവദമാനൌ തൌ ബ്രഹ്മവിഷ്ണൂ പരസ്പരമ്
ഈ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ എന്നെക്കാൾ വലിയവൻ ആരുമില്ല.
സ്ഫുരദോഷ്ഠൌ വേപമാനൌ ലോഹിതാക്ഷൌ ബഭൂവതുഃ । പ്രാദുര്ബഭൂവ സഹസാ തയോര്വിവദമാനയോഃ
മഹർഷി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും തമ്മിൽ വാദിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ അധരങ്ങൾ വിറയച്ചു, ശരീരം നടുങ്ങി, കണ്ണുകൾ ചുവപ്പായി.
മധ്യേ ലിംഗം സുധാശ്വേതം വിപുലം ദീര്ഘമദ്ഭുതമ് । ആകാശേ തരസാ തത്ര വാഗുവാചാശരീരിണീ
അപ്പോൾ അവരുടെ ഇടയിൽ അത്ഭുതകരമായ, വലിയ, തിളങ്ങുന്ന വെള്ള നിറമുള്ള ഒരു ലിംഗം ഉദിച്ചു. ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം വേഗത്തിൽ ഉയർന്നു.
തൌ സംബോധ്യ മഹാഭാഗൌ വിവദന്തൌ പരസ്പരമ് । ബ്രഹ്മന്വിഷ്ണോ വിവാദം മാ കുരുതാം വാം പരസ്പരമ്
ആ മഹാന്മാരായ ഇരുവരെയും ആ ശബ്ദം അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവേ, വിഷ്ണുവേ, നിങ്ങൾ തമ്മിൽ വാദിക്കരുത്.
ലിംഗസ്യാസ്യ പരം പാരമധസ്താദുപരി ധ്രുവമ് । യോ യാതി യുവയോര്മധ്യേ സ ശ്രേഷ്ഠോ വാം സദൈവ ഹി
ഈ ലിംഗത്തിന്റെ മുകളോ താഴോ എത്താൻ നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരിൽ ആരെങ്കിലും കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവനാണ് നിങ്ങൾക്കിടയിൽ എപ്പോഴും ഏറ്റവും വലിയവൻ.
ഏക: പ്രയാതു പാതാലമാകാശമപരോഽധുനാ । പ്രമാണം മേ വചഃ കാര്യം ത്യക്ത്വാ വാദം നിരര്ഥകമ്
നിങ്ങളിൽ ഒരാൾ താഴേക്ക് പാതാളത്തിലേക്കും മറ്റൊരാൾ മുകളിലേക്ക് ആകാശത്തേക്കും പോകട്ടെ. എന്റെ വാക്ക് മാനിച്ച് ഈ നിർഫലമായ വാദം ഉപേക്ഷിക്കൂ.