പപ്രച്ഛാത്ര കുതഃ പ്രാപ്തഃ കസ്ത്വം ചിംതാപരഃ കഥമ് । കഥയസ്വ യഥാകാമം സംവൃത്തം കാരണം ത്വിഹ
അവന് ചോദിച്ചു: "നീ എവിടുനിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നീ ആരാണ്, ഇങ്ങനെ ആലോചനയില് മുഴുകി ഇരിക്കുന്നത്? നിനക്ക് ഇങ്ങോട്ട് വരാന് കാരണമെന്താണെന്ന് തുറന്ന് പറയൂ."
കിമാഗമനകൃത്യം തേ ബ്രൂഹി കാര്യം മനോഗതമ് । കരിഷ്യേ വാംഛിതം കാമമസാധ്യമപി യത്തവ
"നിന്റെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്താണ്? മനസ്സില് ഉള്ളത് തുറന്ന് പറയൂ. എത്രയും പ്രയാസമുള്ളതായാലും, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ഞാന് ചെയ്യാം."
രാജോവാച। സുരഥോ നാമ രാജാഽഹം ശത്രുഭിശ്ച പരാജിതഃ । ത്യക്ത്വാ രാജ്യം ഗൃഹം ഭാര്യാമഹം തേ ശരണം ഗതഃ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: "ഞാന് സുരഥന് എന്ന രാജാവാണ്. ശത്രുക്കളാല് തോറ്റു, രാജ്യം, വീട്, ഭാര്യ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്നെ ആശ്രയിച്ചാണ് വന്നത്."
യദാജ്ഞാപയസേ ബ്രഹ്മംസ്തദഹം ഭക്തിതത്പരഃ । കരിഷ്യാമി ന മേ ത്രാതാ ത്വദന്യഃ പൃഥിവീതലേ
"നീ എന്ത് കല്പിച്ചാലും, ഭക്തിയോടെ ഞാന് ചെയ്യാം. ഭൂമിയില് നിന്നെക്കാള് എന്നെ രക്ഷിക്കാനാരുമില്ല."
ശത്രുഭ്യോ മേ ഭയം ഘോരം പ്രാപ്തോഽസ്മ്യദ്യ തവാംതികമ് । ത്രായസ്വ മുനിശാര്ദൂല ശരണാഗതവത്സല
"ശത്രുക്കളെ ഭയന്ന് ഞാന് ഇന്ന് നിന്നടുത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു. അഭയാര്ത്ഥികളെ കരുണയോടെ സ്വീകരിക്കുന്ന മഹര്ഷേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണം."
ഋഷിരുവാച। നിര്ഭയം വസ രാജേംദ്ര നാത്ര തേ ശത്രവഃ കില । ആഗമിഷ്യംതി ബലിനോ നിശ്ചയം തപസോ ബലാത്
മഹര്ഷി പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, ഭയമില്ലാതെ ഇവിടെ താമസിക്കൂ; നിന്റെ ശത്രുക്കള് ഇവിടെ ഇല്ല. ശക്തരായവര് തപസ്സിന്റെ ഫലമായി ഇവിടെ വരും."
നാത്ര ഹിംസാ പ്രകര്തവ്യാ വനവൃത്ത്യാ നൃപോത്തമ । കര്തവ്യം ജീവനം ശസ്തൈര്നീവാരഫലമൂലകൈഃ
"ഇവിടെ ആരെയും വേദനിപ്പിക്കരുത്, രാജാവേ; കാടിന്റെ നിയമപ്രകാരം ജീവിക്കണം. നല്ല പഴങ്ങള്, ധാന്യങ്ങള്, കിഴങ്ങുകള് എന്നിവയാല് ജീവനം നയിക്കണം."
വ്യാസ ഉവാച। ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ നിര്ഭയഃ സ നൃപസ്തദാ । ഉവാസാശ്രമ ഏവാസൌ ഫലമൂലാശനഃ ശുചിഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകള് കേട്ട രാജാവ് ഭയമില്ലാതെ, ശുദ്ധനായി, പഴവും കിഴങ്ങും ഭക്ഷിച്ച് ആ ആശ്രമത്തില് തന്നെ താമസിച്ചു.
കദാചിത്സ നൃപസ്തത്ര വൃക്ഷച്ഛായാം സമാശ്രിതഃ । ചിന്തയാമാസ ചിംതാര്തോ ഗൃഹ ഏവ ഗതാശയഃ
ഒരു ദിവസം രാജാവ് ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലില് ഇരുന്നു, മനസ്സില് വലിയ ചിന്തയോടെ, വീട്ടിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം വീണ്ടും തോന്നി.
രാജ്യം മേ ശത്രുഭിഃ പ്രാപ്തം മ്ലേച്ഛൈഃ പാപരതൈഃ സദാ । സംപീഡിതാഃ സ്യുര്ലോകാസ്തൈര്ദുരാചാരൈര്ഗതത്രപൈഃ
"എന്റെ രാജ്യം ശത്രുക്കളായ ദുഷ്ടരും അശുദ്ധരും കൈവശമാക്കി. അവര് ജനങ്ങളെ ദയവില്ലാതെ പീഡിപ്പിക്കും."
ഗജാശ്ച തുരഗാഃ സര്വേ ദുര്ബലാ ഭക്ഷ്യവര്ജിതാഃ । ജാതാഃ സ്യുര്നാത്ര സംദേഹഃ ശത്രുണാ പരിപീഡിതാഃ
"എന്റെ ആനകളും കുതിരകളും ഭക്ഷണം കിട്ടാതെ ദുർബലരാകും; ശത്രുക്കളുടെ പീഡനത്തില് നിന്ന് അവര് രക്ഷപ്പെടില്ലെന്ന് സംശയമില്ല."
സേവകാ മമ സര്വേ തേ ശത്രൂണാം വശവര്തിനഃ । ദുഃഖിതാ ഏവ ജാതാഃ സ്യുഃ പാലിതാ യേ മയാ പുരാ ॥ ധനം മേ സുദുരാചാരൈരസദ്വ്യയപരൈഃ പരൈഃ । ദ്യൂതാസവഭുജിഷ്യാദിസ്ഥാനേ സ്യാത്പ്രാപിതം കില
"എന്റെ എല്ലാ സേവകരും ഇപ്പോള് ശത്രുക്കളുടെ കീഴിലാണ്; മുമ്പ് ഞാന് സംരക്ഷിച്ചവര് ഇനി ദുഃഖിതരാകും. എന്റെ സമ്പത്ത് ദുഷ്ടന്മാരും, ദുർവ്യയത്തിനും, ചൂതാട്ടത്തിനും മദ്യപാനത്തിനും അടിമകളായവരും പാഴാക്കും."
കോശക്ഷയം കരിഷ്യന്തി വ്യസനൈഃ പാപബുദ്ധയഃ । ന പാത്രദാനനിപുണാ മ്ലേച്ഛാസ്തേ മന്ത്രിണോഽപി മേ
"അവരുടെ ദുർവൃത്തികൾകൊണ്ട് ധനശേഖരം തീരുകയും ചെയ്യും; എന്റെ മന്ത്രിമാരും വിദേശികളായതിനാൽ യോഗ്യർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ നിപുണരല്ല."
ഇതി ചിന്താപരോ രാജാ വൃക്ഷമൂലസ്ഥിതോ യദാ । തദാജഗാമ വൈശ്യസ്തു കശ്ചിദാര്തിപരസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ രാജാവ് വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ഇരുന്നു ചിന്തയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരു വ്യാപാരി ദു:ഖത്തോടെ അവിടെ എത്തി.
നൃപേണ പുരതോ ദൃഷ്ടഃ പാര്ശ്വേ തത്രോപവേശിതഃ । പപ്രച്ഛ തം നൃപഃ കോഽസി കുത ഏവാഗതോ വനമ്
രാജാവ് അവനെ കണ്ടു സമീപം ഇരിക്കാൻ പറഞ്ഞു; പിന്നെ ചോദിച്ചു: "നീ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് ഈ കാട്ടിലേക്ക് വന്നത്?"
കോഽസി കസ്മാച്ച ദീനോഽസി ഹരിതഃ ശോകപീഡിതഃ । ബ്രൂഹി സത്യം മഹാഭാഗ മൈത്രീ സാപ്തപദീ മതാ
"നീ ആരാണ്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ദു:ഖിതനും മങ്ങലുമാണ്? സത്യമായി പറയൂ, ഭാഗ്യവാനേ; ഏഴു പടികൾ കൂടി നടന്നാൽ സൗഹൃദം ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയുന്നു."
വ്യാസ ഉവാച। തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞസ്തമുവാച വിശോത്തമഃ । ഉപവിശ്യ സ്ഥിരോ ഭൂത്വാ മത്വാ സാധുസമാഗമമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അത്യുത്തമനായ ജ്ഞാനി അവനോട് പറഞ്ഞു. ഉറപ്പോടെ ഇരുന്ന്, ഈ സംഗമം നല്ലതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി—
വൈശ്യ ഉവാച। മിത്രാഹം വൈശ്യജാതീയഃ സമാധിര്നാമ വിശ്രുതഃ । ധനവാന്ധര്മനിപുണ: സത്യവാഗനസൂയകഃ
വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഒരു സുഹൃത്ത്, വൈശ്യജാതിയിൽ ജനിച്ച സമാധി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ. ധനവാനാണ്, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണൻ, സത്യവാദി, വഞ്ചനയില്ലാത്തവൻ.
പുത്രദാരൈര്നിരസ്തോഽഹം ധനലുബ്ധൈരസാധുഭിഃ । “കൃപണേതി മിഷം കൃത്വാ ത്യക്ത്വാ മായാം സുദുസ്ത്യജാമ്” സ്വജനേന ച സംത്യക്തഃ പ്രാപ്തോഽസ്മി വനമാശു വൈ
പുത്രനും ഭാര്യയും ധനലോഭികളും ദുഷ്ടരും എന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. 'ദാരിദ്ര്യവാനാണ്' എന്നതുപോലെ കപടമായി പറഞ്ഞ്, അത്യന്തം ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മായയോടൊപ്പം എന്നെയും ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾ പോലും എന്നെ വിട്ടു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഈ കാടിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
കോഽസി ത്വം ഭാഗ്യവാന്ഭാസി കഥയസ്വ പ്രിയാധുനാ । രാജോവാച। സുരഥോ നാമ രാജാഽഹം ദസ്യുഭിഃ പീഡിതോഽഭവമ്
നീ ആരാണ്, ഇങ്ങനെ ഭാഗ്യശാലിയായി കാണപ്പെടുന്നത്? ദയവായി ഇപ്പോൾ പറയൂ, പ്രിയനേ. രാജാവു പറഞ്ഞു: ഞാൻ സുരഥ എന്ന രാജാവാണ്, കള്ളന്മാരാൽ പീഡിക്കപ്പെട്ടവൻ.
പ്രാപ്തോഽസ്മി ഗതരാജ്യോഽത്ര മംത്രിഭിഃ പരിവംചിതഃ । ദിഷ്ട്യാ ത്വമത്ര മിത്രം മേ മിലിതോഽസി വിശോത്തമ
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട്, മന്ത്രിമാർ വഞ്ചിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇവിടെ എത്തി. ഭാഗ്യവശാൽ, ജ്ഞാനികളിൽ ഉത്തമനായ നീ എന്റെ സുഹൃത്ത് ആയി ഇവിടെ കൂടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
സുഖേന വിഹരിഷ്യാവോ വനേഽത്ര ശുഭപാദപേ । ശോകം ത്യജ മഹാബുദ്ധേ സ്വസ്ഥോ ഭവ വിശോത്തമ
നമുക്ക് ഈ കാട്ടിൽ, ഈ പുണ്യവൃക്ഷങ്ങളുടെ കീഴിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം. മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ, മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി ഇരിക്കൂ, ജ്ഞാനികളിൽ ഉത്തമനായവനേ.
"അത്രൈവ ച യഥാകാമം സുഖം തിഷ്ഠ മയാ സഹ । " വൈശ്യ ഉവാച। കുടുമ്ബം മേ നിരാലംബം മയാ ഹീനം സുദുഃഖിതമ് । ഭവിഷ്യതി ച ചിന്താര്തം വ്യാധിശോകോപതാപിതമ്
ഇവിടെ, നിനക്കിഷ്ടം പോലെ, എനിക്ക് കൂടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കൂ. വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ കുടുംബം എനിക്ക് കൂടെ ഇല്ലാതെ, ആരും നോക്കാൻ ഇല്ലാതെ, വളരെ ദുഃഖിതരാകും. അവർ ചിന്തയിലും രോഗത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പെടുന്നവരാകും.
ഭാര്യാദേഹേ സുഖം നോ വാ പുത്രദേഹേ ന വാ സുഖമ് । ഇതി ചിന്താതുരം ചേതോ ന മേ ശാമ്യതി ഭൂമിപ
ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും പുത്രന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും എനിക്ക് സന്തോഷമില്ല. ഇങ്ങനെ ചിന്തയിൽ പെടുന്ന എന്റെ മനസ്സ്, രാജാവേ, ഒരിക്കലും ശാന്തിയാകുന്നില്ല.
കദാ ദ്രക്ഷ്യേ സുതം ഭാര്യാം ഗൃഹം സ്വജനമേവ ച । സ്വസ്ഥം ന മന്മനോ രാജന്ഗൃഹചിന്താകുലം ഭൃശമ്
എപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ മകനെയും ഭാര്യയെയും വീട്ടിനെയും സ്വന്തം ആളുകളെയും കാണും? രാജാവേ, വീട്ടിനേക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത കൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് വളരെ അലമുറയോടെ ശാന്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
രാജോവാച। യൈര്നിരസ്തോഽസി പുത്രാദ്യൈരസദ്വൃത്തൈഃ സുബാലിശൈഃ । താന്ദൃഷ്ട്വാ കിം സുഖം തേഽദ്യ ഭവിഷ്യതി മഹാമതേ
രാജാവു പറഞ്ഞു: ദുഷ്ടപ്രവർത്തികളാൽ, അജ്ഞതയാൽ നിന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞ ആ പുത്രന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും വീണ്ടും കണ്ടാൽ, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഇന്ന് നിനക്ക് എന്ത് സന്തോഷം ഉണ്ടാകും?
ഹിതകാരീ വരഃ ശത്രുര്ദുഃഖദാഃ സുഹൃദഃ കുതഃ । തസ്മാത്സ്ഥിരം മനഃ കൃത്വാ വിഹരസ്വ മയാ സഹ
നന്മ ചെയ്യുന്ന ശത്രു പോലും നല്ലവനാണ്; ദുഃഖം നൽകുന്ന സുഹൃത്തുക്കൾ എവിടെയാണ്? അതിനാൽ മനസ്സ് ഉറപ്പാക്കി എനിക്ക് കൂടെ ഇവിടെ താമസിക്കൂ.
വൈശ്യ ഉവാച। മനോ മേ ന സ്ഥിരം രാജന്ഭവത്യദ്യ സുദുഃഖിതമ് । ചിന്തയാഽത്ര കുടുമ്ബസ്യ ദുസ്ത്യജസ്യ ദുരാത്മഭിഃ
വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എന്റെ മനസ്സ് ഇപ്പോൾ ഉറപ്പില്ലാതെ, വളരെ ദുഃഖിതമായിരിക്കുന്നു. ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള, ദുഷ്ടപ്രവർത്തികളുള്ള എന്റെ കുടുംബത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചാണ് ഇങ്ങനെ.
രാജോവാച। മമാപി രാജ്യജം ദുഃഖം ദുനോതി കില മാനസമ് । പൃച്ഛാവോഽദ്യ മുനിം ശാംതം ശോകനാശനമൌഷധമ്
രാജാവു പറഞ്ഞു: എനിക്ക് രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ ദുഃഖവും എന്റെ മനസ്സിനെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് നമുക്ക് ആ ശാന്തനായ മുനിയെ ചോദിക്കാം, ദുഃഖം മാറ്റാനുള്ള ഔഷധം എന്താണെന്ന്.
വ്യാസ ഉവാച। ഇതി കൃത്വാ മതിം തൌ തു രാജാ വൈശ്യശ്ച ജഗ്മതുഃ । മുനിം തൌ വിനയോപേതൌ പ്രഷ്ടും ശോകസ്യ കാരണമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് രാജാവും വൈശ്യനും പുറപ്പെട്ടു. വിനയത്തോടെ മുനിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ദുഃഖത്തിന്റെ കാര്യം ചോദിക്കാൻ.