ബഹുവൃക്ഷസമായുക്തം നദീ പുലിന സംശ്രിതമ് । നിര്വൈരശ്വാപദാകീര്ണം കോകിലാരാവമംഡിതമ്
അവിടം അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, നദീതീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും, ശത്രുതയില്ലാത്ത വന്യമൃഗങ്ങൾ മാത്രം ഉള്ളതും, കുയിലുകളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നതുമായിരിന്നു.
ശിഷ്യാധ്യയനശബ്ദാഢ്യം മൃഗയൂഥശതാവൃതമ് । നീവാരാന്നസുപക്വാഢ്യം സുപുഷ്പഫലപാദപമ്
അവിടം ശിഷ്യന്മാർ പഠിക്കുന്ന ശബ്ദം നിറഞ്ഞതും, അനേകം കാട്ടുമാൻ കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റിയതും, നന്നായി വേവിച്ച കാട്ടുഅരി ധാരാളം ലഭ്യമായതും, മനോഹരമായ പൂക്കളും പഴങ്ങളും കായുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായിരിന്നു.
ഹോമധൂമസുഗംധേന പ്രീതിദം പ്രാണിനാം സദാ । വേദധ്വനിസമാക്രാംതം സ്വര്ഗാദപി മനോഹരമ്
യാഗധൂമത്തിന്റെ സുഗന്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രാണികൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നതും, വേദധ്വനി മുഴങ്ങുന്നതും, സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ മനോഹരമായതുമായിരിന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തമാശ്രമം രാജാ ബഭൂവാസൌ മുദാന്വിതഃ । ഭയം ത്യക്ത്വാ മതിം ചക്രേ വിശ്രാമായ ദ്വിജാശ്രമേ
ആ ആശ്രമം കണ്ട രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. ഭയം വിട്ട്, ബ്രാഹ്മണരുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിശ്രമിക്കാമെന്ന് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
ആസജ്യ പാദപേഽശ്വം തു ജഗാമ വിനയാന്വിതഃ । ദൃഷ്ട്വാ തം മുനിമാസീനം സാലച്ഛായാസു സംശ്രിതമ്
കുതിരയെ ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി, വിനയത്തോടെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു. അവിടെ സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ ഇരുന്നിരുന്ന മുനിയെ കണ്ടു.
മൃഗാജിനാസനം ശാംതം തപസാഽതികൃശം ഋജുമ് । അധ്യാപയംതം ശിഷ്യാംശ്ച വേദശാസ്ത്രാര്ഥദര്ശിനമ്
മൃഗചർമ്മത്തിൽ ഇരുന്ന, തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച, നേരായ, ശാന്തനായ, ശിഷ്യന്മാരെ വേദശാസ്ത്രം പഠിപ്പിക്കുന്ന, വേദാർത്ഥം ഗ്രഹിച്ചിരുന്ന മുനിയെ അവൻ കണ്ടു.
രഹിതം ക്രോധലോഭാദ്യൈര്ദ്വംദ്വാതീതം വിമത്സരമ് । ആത്മജ്ഞാനരതം സത്യവാദിനം ശമസംയുതമ്
കോപം, ലോഭം, ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾ, അസൂയ എന്നിവയൊന്നും ഇല്ലാത്ത, ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ ലീനനായ, സത്യവാദിയായ, ശമം ഉള്ള മുനിയെ അവൻ കണ്ടു.
തം വീക്ഷ്യ ഭൂപതിര്ഭൂമൌ പപാത ദണ്ഡവത്തദാ । തദഗ്രേ ഽശ്രുജലാപൂര്ണനയനഃ പ്രേമസംയുതഃ
അവനെ കണ്ട രാജാവ് ഭക്തിപൂർവ്വം നിലത്ത് വീണു. സ്നേഹത്താൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ മുനിയുടെ മുന്നിൽ അർപ്പിച്ചു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ഭദ്രം തേ തമുവാച തദാ മുനിഃ । ശിഷ്യോ ദദൌ ബൃസീം തസ്മൈ ഗുരുണാ നോദിതസ്തദാ
അപ്പോള് ആ മഹര്ഷി അവനോട് പറഞ്ഞു: "എഴുന്നേല്ക്കു, എഴുന്നേല്ക്കു, നിനക്ക് എല്ലാ ആശംസകളും." ശിഷ്യന് ഗുരു പറയാതെ തന്നെ അവന് ഇരിപ്പിടം നല്കി.
ഉത്ഥായ നൃപതിസ്തസ്യാം സമാസീനസ്തദാജ്ഞയാ । അര്ഘ്യപാദ്യാര്ഹണം ചക്രേ സുമേധാ വിധിപൂര്വകമ്
രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ് ആ മഹര്ഷിയുടെ അനുമതിയോടെ അവിടെ ഇരുന്നു; സുമേധന് വിധിപ്രകാരം അര്ഘ്യം, പാദ്യം, മറ്റ് ആദരങ്ങള് എല്ലാം ചെയ്തു.
പപ്രച്ഛാത്ര കുതഃ പ്രാപ്തഃ കസ്ത്വം ചിംതാപരഃ കഥമ് । കഥയസ്വ യഥാകാമം സംവൃത്തം കാരണം ത്വിഹ
അവന് ചോദിച്ചു: "നീ എവിടുനിന്നാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നീ ആരാണ്, ഇങ്ങനെ ആലോചനയില് മുഴുകി ഇരിക്കുന്നത്? നിനക്ക് ഇങ്ങോട്ട് വരാന് കാരണമെന്താണെന്ന് തുറന്ന് പറയൂ."
കിമാഗമനകൃത്യം തേ ബ്രൂഹി കാര്യം മനോഗതമ് । കരിഷ്യേ വാംഛിതം കാമമസാധ്യമപി യത്തവ
"നിന്റെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്താണ്? മനസ്സില് ഉള്ളത് തുറന്ന് പറയൂ. എത്രയും പ്രയാസമുള്ളതായാലും, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ഞാന് ചെയ്യാം."
രാജോവാച। സുരഥോ നാമ രാജാഽഹം ശത്രുഭിശ്ച പരാജിതഃ । ത്യക്ത്വാ രാജ്യം ഗൃഹം ഭാര്യാമഹം തേ ശരണം ഗതഃ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: "ഞാന് സുരഥന് എന്ന രാജാവാണ്. ശത്രുക്കളാല് തോറ്റു, രാജ്യം, വീട്, ഭാര്യ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്നെ ആശ്രയിച്ചാണ് വന്നത്."
യദാജ്ഞാപയസേ ബ്രഹ്മംസ്തദഹം ഭക്തിതത്പരഃ । കരിഷ്യാമി ന മേ ത്രാതാ ത്വദന്യഃ പൃഥിവീതലേ
"നീ എന്ത് കല്പിച്ചാലും, ഭക്തിയോടെ ഞാന് ചെയ്യാം. ഭൂമിയില് നിന്നെക്കാള് എന്നെ രക്ഷിക്കാനാരുമില്ല."
ശത്രുഭ്യോ മേ ഭയം ഘോരം പ്രാപ്തോഽസ്മ്യദ്യ തവാംതികമ് । ത്രായസ്വ മുനിശാര്ദൂല ശരണാഗതവത്സല
"ശത്രുക്കളെ ഭയന്ന് ഞാന് ഇന്ന് നിന്നടുത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു. അഭയാര്ത്ഥികളെ കരുണയോടെ സ്വീകരിക്കുന്ന മഹര്ഷേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണം."
ഋഷിരുവാച। നിര്ഭയം വസ രാജേംദ്ര നാത്ര തേ ശത്രവഃ കില । ആഗമിഷ്യംതി ബലിനോ നിശ്ചയം തപസോ ബലാത്
മഹര്ഷി പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, ഭയമില്ലാതെ ഇവിടെ താമസിക്കൂ; നിന്റെ ശത്രുക്കള് ഇവിടെ ഇല്ല. ശക്തരായവര് തപസ്സിന്റെ ഫലമായി ഇവിടെ വരും."
നാത്ര ഹിംസാ പ്രകര്തവ്യാ വനവൃത്ത്യാ നൃപോത്തമ । കര്തവ്യം ജീവനം ശസ്തൈര്നീവാരഫലമൂലകൈഃ
"ഇവിടെ ആരെയും വേദനിപ്പിക്കരുത്, രാജാവേ; കാടിന്റെ നിയമപ്രകാരം ജീവിക്കണം. നല്ല പഴങ്ങള്, ധാന്യങ്ങള്, കിഴങ്ങുകള് എന്നിവയാല് ജീവനം നയിക്കണം."
വ്യാസ ഉവാച। ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ നിര്ഭയഃ സ നൃപസ്തദാ । ഉവാസാശ്രമ ഏവാസൌ ഫലമൂലാശനഃ ശുചിഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകള് കേട്ട രാജാവ് ഭയമില്ലാതെ, ശുദ്ധനായി, പഴവും കിഴങ്ങും ഭക്ഷിച്ച് ആ ആശ്രമത്തില് തന്നെ താമസിച്ചു.
കദാചിത്സ നൃപസ്തത്ര വൃക്ഷച്ഛായാം സമാശ്രിതഃ । ചിന്തയാമാസ ചിംതാര്തോ ഗൃഹ ഏവ ഗതാശയഃ
ഒരു ദിവസം രാജാവ് ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലില് ഇരുന്നു, മനസ്സില് വലിയ ചിന്തയോടെ, വീട്ടിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം വീണ്ടും തോന്നി.
രാജ്യം മേ ശത്രുഭിഃ പ്രാപ്തം മ്ലേച്ഛൈഃ പാപരതൈഃ സദാ । സംപീഡിതാഃ സ്യുര്ലോകാസ്തൈര്ദുരാചാരൈര്ഗതത്രപൈഃ
"എന്റെ രാജ്യം ശത്രുക്കളായ ദുഷ്ടരും അശുദ്ധരും കൈവശമാക്കി. അവര് ജനങ്ങളെ ദയവില്ലാതെ പീഡിപ്പിക്കും."
ഗജാശ്ച തുരഗാഃ സര്വേ ദുര്ബലാ ഭക്ഷ്യവര്ജിതാഃ । ജാതാഃ സ്യുര്നാത്ര സംദേഹഃ ശത്രുണാ പരിപീഡിതാഃ
"എന്റെ ആനകളും കുതിരകളും ഭക്ഷണം കിട്ടാതെ ദുർബലരാകും; ശത്രുക്കളുടെ പീഡനത്തില് നിന്ന് അവര് രക്ഷപ്പെടില്ലെന്ന് സംശയമില്ല."
സേവകാ മമ സര്വേ തേ ശത്രൂണാം വശവര്തിനഃ । ദുഃഖിതാ ഏവ ജാതാഃ സ്യുഃ പാലിതാ യേ മയാ പുരാ ॥ ധനം മേ സുദുരാചാരൈരസദ്വ്യയപരൈഃ പരൈഃ । ദ്യൂതാസവഭുജിഷ്യാദിസ്ഥാനേ സ്യാത്പ്രാപിതം കില
"എന്റെ എല്ലാ സേവകരും ഇപ്പോള് ശത്രുക്കളുടെ കീഴിലാണ്; മുമ്പ് ഞാന് സംരക്ഷിച്ചവര് ഇനി ദുഃഖിതരാകും. എന്റെ സമ്പത്ത് ദുഷ്ടന്മാരും, ദുർവ്യയത്തിനും, ചൂതാട്ടത്തിനും മദ്യപാനത്തിനും അടിമകളായവരും പാഴാക്കും."
കോശക്ഷയം കരിഷ്യന്തി വ്യസനൈഃ പാപബുദ്ധയഃ । ന പാത്രദാനനിപുണാ മ്ലേച്ഛാസ്തേ മന്ത്രിണോഽപി മേ
"അവരുടെ ദുർവൃത്തികൾകൊണ്ട് ധനശേഖരം തീരുകയും ചെയ്യും; എന്റെ മന്ത്രിമാരും വിദേശികളായതിനാൽ യോഗ്യർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ നിപുണരല്ല."
ഇതി ചിന്താപരോ രാജാ വൃക്ഷമൂലസ്ഥിതോ യദാ । തദാജഗാമ വൈശ്യസ്തു കശ്ചിദാര്തിപരസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ രാജാവ് വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ഇരുന്നു ചിന്തയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരു വ്യാപാരി ദു:ഖത്തോടെ അവിടെ എത്തി.
നൃപേണ പുരതോ ദൃഷ്ടഃ പാര്ശ്വേ തത്രോപവേശിതഃ । പപ്രച്ഛ തം നൃപഃ കോഽസി കുത ഏവാഗതോ വനമ്
രാജാവ് അവനെ കണ്ടു സമീപം ഇരിക്കാൻ പറഞ്ഞു; പിന്നെ ചോദിച്ചു: "നീ ആരാണ്? എവിടുനിന്നാണ് ഈ കാട്ടിലേക്ക് വന്നത്?"
കോഽസി കസ്മാച്ച ദീനോഽസി ഹരിതഃ ശോകപീഡിതഃ । ബ്രൂഹി സത്യം മഹാഭാഗ മൈത്രീ സാപ്തപദീ മതാ
"നീ ആരാണ്, എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ദു:ഖിതനും മങ്ങലുമാണ്? സത്യമായി പറയൂ, ഭാഗ്യവാനേ; ഏഴു പടികൾ കൂടി നടന്നാൽ സൗഹൃദം ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയുന്നു."
വ്യാസ ഉവാച। തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞസ്തമുവാച വിശോത്തമഃ । ഉപവിശ്യ സ്ഥിരോ ഭൂത്വാ മത്വാ സാധുസമാഗമമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അത്യുത്തമനായ ജ്ഞാനി അവനോട് പറഞ്ഞു. ഉറപ്പോടെ ഇരുന്ന്, ഈ സംഗമം നല്ലതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി—
വൈശ്യ ഉവാച। മിത്രാഹം വൈശ്യജാതീയഃ സമാധിര്നാമ വിശ്രുതഃ । ധനവാന്ധര്മനിപുണ: സത്യവാഗനസൂയകഃ
വൈശ്യൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഒരു സുഹൃത്ത്, വൈശ്യജാതിയിൽ ജനിച്ച സമാധി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ. ധനവാനാണ്, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണൻ, സത്യവാദി, വഞ്ചനയില്ലാത്തവൻ.
പുത്രദാരൈര്നിരസ്തോഽഹം ധനലുബ്ധൈരസാധുഭിഃ । “കൃപണേതി മിഷം കൃത്വാ ത്യക്ത്വാ മായാം സുദുസ്ത്യജാമ്” സ്വജനേന ച സംത്യക്തഃ പ്രാപ്തോഽസ്മി വനമാശു വൈ
പുത്രനും ഭാര്യയും ധനലോഭികളും ദുഷ്ടരും എന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. 'ദാരിദ്ര്യവാനാണ്' എന്നതുപോലെ കപടമായി പറഞ്ഞ്, അത്യന്തം ഉപേക്ഷിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മായയോടൊപ്പം എന്നെയും ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾ പോലും എന്നെ വിട്ടു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വേഗത്തിൽ ഈ കാടിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
കോഽസി ത്വം ഭാഗ്യവാന്ഭാസി കഥയസ്വ പ്രിയാധുനാ । രാജോവാച। സുരഥോ നാമ രാജാഽഹം ദസ്യുഭിഃ പീഡിതോഽഭവമ്
നീ ആരാണ്, ഇങ്ങനെ ഭാഗ്യശാലിയായി കാണപ്പെടുന്നത്? ദയവായി ഇപ്പോൾ പറയൂ, പ്രിയനേ. രാജാവു പറഞ്ഞു: ഞാൻ സുരഥ എന്ന രാജാവാണ്, കള്ളന്മാരാൽ പീഡിക്കപ്പെട്ടവൻ.