പ്രസന്നാ കസ്യ വരദാ കേന പ്രാപ്തം ഫലം മഹത് । ആരാധ്യ കാമദാം ദേവീം കഥയസ്വ കൃപാനിധേ
ആ ദയാമയിയായ, എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും നല്കുന്ന ദേവി ആരോടാണ് വലിയ വരം നൽകിയതും, ആരാണ് അവളെ ആരാധിച്ച് പരമഫലം നേടിയതും? ദയാസാഗരാ, ദയവായി പറയൂ.
ഉപാസനാവിധിം ബ്രഹ്മസ്തഥാ പൂജാവിധിം വദ । വിസ്തരേണ മഹാഭാഗ ഹോമസ്യ ച വിധിം പുനഃ
ആ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്ന വിധിയും പൂജാവിധിയും, ഹോമത്തിന്റെ ക്രമവും നീ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച। ഇതി ഭൂപവചഃ ശ്രുത്വാ പ്രീതഃ സത്യവതീസുതഃ । പ്രത്യുവാച നൃപം കൃഷ്ണോ മഹാമായാപ്രപൂജനമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു സത്യവതിയുടെ മകൻ സന്തോഷിച്ചു; കൃഷ്ണൻ രാജാവിനോട് മഹാമായയുടെ ആരാധനയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച। സ്വാരോചിഷേഽന്തരേ പൂര്വം സുരഥോ നാമ പാര്ഥിവഃ । ബഭൂവ പരമോദാരഃ പ്രജാപാലനതത്പരഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: സ്വാരോചിഷമന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പ് സുരഥൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അത്യന്തം ഉദാരനും ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ എപ്പോഴും താൽപര്യവാനുമായവൻ.
സത്യവാദീ കര്മപരോ ബ്രാഹ്മണാനാം ച പൂജകഃ । ഗുരുഭക്തിരതോ നിത്യം സ്വദാരഗമനേ രതഃ
സത്യവാദിയും കര്മനിഷ്ഠനും ബ്രാഹ്മണാരാധകനും ഗുരുഭക്തനും സതീഭാര്യയോടു പ്രേമവും ഉള്ളവനുമായിരുന്നു.
ദാനശീലോsവിരോധീ ച ധനുര്വേദൈകപാരഗഃ । ഏവം പാലയതോ രാജ്യം മ്ലേച്ഛാഃ പര്വതവാസിനഃ
ദാനശീലനും വൈരമില്ലാത്തവനും വില്ലിന്പഠനത്തിൽ പാടവമുള്ളവനും ആയിരുന്നു; ഇങ്ങനെ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ, പർവതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന മ്ലേഛന്മാർ
ബലാച്ഛത്രുത്വമാപന്നാഃ സൈന്യം കൃത്വാ ചതുര്വിധമ് । ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതിസഹിതാസ്തേ മദോത്കടാഃ
ശക്തിയുപയോഗിച്ച് ശത്രുത്വം സ്വീകരിച്ചു, ആന, കുതിര, രഥം, കാൽസേന എന്നിവയോടെ നാലുവിധ സൈന്യം ഒരുക്കി, അഹങ്കാരത്തിൽ മുഴകി,
കോലാവിധ്വംസിനഃ പ്രാപ്താഃ പൃഥ്വീഗ്രഹണതത്പരാഃ । സുരഥഃ സൈന്യമാദായ സംമുഖഃ സമപദ്യത
ഗ്രാമങ്ങൾ നശിപ്പിച്ച് ഭൂമി പിടിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് അവിടേക്ക് എത്തി; സുരഥൻ തന്റെ സൈന്യവുമായി നേരിട്ട് അവരെ നേരിട്ടു.
യുദ്ധം സമഭവദ്ഘോരം തസ്യ തൈരതിദാരുണൈഃ । മ്ലേച്ഛാനാം തു ബലം സ്വല്പം രാജ്ഞസ്തദ്ബലമദ്ഭുതമ്
അവനും ആ മ്ലേഛന്മാരും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം നടന്നു; മ്ലേഛന്മാരുടെ സൈന്യം ചെറുതായിരുന്നുവെങ്കിലും രാജാവിന്റെ സൈന്യം അത്ഭുതകരമായിരുന്നു.
തഥാപി തൈര്ജിതോ യുദ്ധേ ദൈവാദ്രാജാ പരാജിതഃ । ഭഗ്നശ്ച സ്വപുരം പ്രാപ്തഃ സുരക്ഷം ദുര്ഗമംഡിതമ്
എങ്കിലും, വിധിയുടെ ഫലമായി രാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ അവരാൽ തോറ്റു; പരാജയപ്പെട്ട്, സുരക്ഷിതവും കോട്ടകളാൽ സംരക്ഷിതവുമായ നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
ചിംതയാമാസ മേധാവീ രാജാ നീതിവിചക്ഷണഃ । പ്രധാനാന്വിമനാ ദൃഷ്ട്വാ ശത്രുപക്ഷസമാശ്രിതാന്
രാജാവ്, നയത്തിൽ നിപുണനും ബുദ്ധിമാനുമായിരുന്നു. പ്രധാനികൾ ശത്രുവിന്റെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർന്ന് മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സ്ഥാനം ഗൃഹീത്വാ വിപുലം പരിഖാദുര്ഗമംഡിതമ് । കാലപ്രതീക്ഷാ കര്തവ്യാ കിം വാ യുദ്ധം വരം മതമ്
വലിയ കിണറുകളും കനാലുകളും ചുറ്റിയ ഉറപ്പുള്ള സ്ഥലം പിടിച്ചുകഴിഞ്ഞു, ഞാൻ സമയത്തിന് കാത്തിരിക്കണോ, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധം തന്നെ നല്ലതാണോ എന്ന് രാജാവ് ചിന്തിച്ചു.
മംത്രിണഃ ശത്രുവശഗാ മംത്രയോഗ്യാ ന തേ കില । കിം കരോമീതി മനസാ ഭൂപതിഃ സമചിംതയത്
മന്ത്രിമാർ ഇനി ശത്രുവിന്റെ പിടിയിലായതിനാൽ, അവർക്ക് ഇനി ഉപദേശം നൽകാൻ യോഗ്യതയില്ല. 'ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന ചിന്ത രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ ഉയർന്നു.
കദാചിത്തേ ഗൃഹീത്വാ മാം പാപാചാരാഃ പരാശ്രിതാഃ । ശത്രുഭ്യോഽഥ പ്രദാസ്യംതി തദാ കിം വാ ഭവിഷ്യതി
ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർ എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും എന്നെ പിടിച്ച് ശത്രുക്കൾക്ക് ഏൽപ്പിച്ചാൽ, അപ്പോൾ എന്ത് സംഭവിക്കും എന്നതായിരുന്നു രാജാവിന്റെ ആശങ്ക.
പാപബുദ്ധിഷു വിശ്വാസോ ന കര്തവ്യഃ കദാചന । കിം തേ വൈ പ്രകുര്വന്തി യേ ലോഭവശഗാ നരാഃ
ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവരെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്. ആഗ്രഹത്താൽ ആകൃഷ്ടരായ മനുഷ്യർ എന്താണ് സത്യത്തിൽ ചെയ്യുന്നത്?
ഭ്രാതരം പിതരം മിത്രം സുഹൃദം ബാംധവം തഥാ । ഗുരും പൂജ്യം ദ്വിജം ദ്വേഷ്ടി ലോഭാവിഷ്ടഃ സദാ നരഃ
ലാഭലോഭം ഉള്ളവൻ തന്റെ സഹോദരനെയും പിതാവിനെയും സുഹൃത്തിനെയും കൂട്ടുകാരനെയും ബന്ധുവിനെയും ഗുരുവിനെയും ബ്രാഹ്മണനെയുമെല്ലാം എപ്പോഴും വെറുക്കുന്നു.
തസ്മാന്മയാ ന കര്തവ്യോ വിശ്വാസഃ സര്വഥാഽധുനാ । മംത്രിവര്ഗേഽതിപാപിഷ്ഠേ ശത്രുപക്ഷസമാശ്രിതേ
അതുകൊണ്ട്, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ അത്യന്തം ദുഷ്ടരും ശത്രുവിന്റെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്ന മന്ത്രിസഭയെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുതെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ഇതി സംചിംത്യ മനസാ രാജാ പരമദുര്മനാഃ । ഏകാകീ ഹയമാരുഹ്യ നിര്ജഗാമ പുരാത്തത്തഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച രാജാവ്, അതീവ ദുഃഖിതനായി, ഒറ്റയ്ക്കു കുതിര കയറി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടുപോയി.
അസഹായോഽഥ നിര്ഗത്യ ഗഹനം വനമാശ്രിതഃ । ചിന്തയാമാസ മേധാവീ ക്വ ഗംതവ്യം മയാ പുനഃ
ആരും കൂടെ ഇല്ലാതെ, രാജാവ് കാട്ടിൽ കടന്നു പോയി. 'ഇനി ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകണം?' എന്ന ചിന്ത ബുദ്ധിമാനായ രാജാവിനെ അലമുറയാക്കി.
യോജനത്രയമാത്രേ തു മുനേരാശ്രമമുത്തമമ് । ജ്ഞാത്വാ ജഗാമ ഭൂപാലസ്താപസസ്യ സുമേധസഃ
മൂന്നു യോജന ദൂരത്തിൽ സുമേധസെന്ന തപസ്സിയുടെ ഉത്തമമായ ആശ്രമം ഉണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞ രാജാവ് അവിടെത്താൻ യാത്രയായി.
ബഹുവൃക്ഷസമായുക്തം നദീ പുലിന സംശ്രിതമ് । നിര്വൈരശ്വാപദാകീര്ണം കോകിലാരാവമംഡിതമ്
അവിടം അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, നദീതീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും, ശത്രുതയില്ലാത്ത വന്യമൃഗങ്ങൾ മാത്രം ഉള്ളതും, കുയിലുകളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നതുമായിരിന്നു.
ശിഷ്യാധ്യയനശബ്ദാഢ്യം മൃഗയൂഥശതാവൃതമ് । നീവാരാന്നസുപക്വാഢ്യം സുപുഷ്പഫലപാദപമ്
അവിടം ശിഷ്യന്മാർ പഠിക്കുന്ന ശബ്ദം നിറഞ്ഞതും, അനേകം കാട്ടുമാൻ കൂട്ടങ്ങൾ ചുറ്റിയതും, നന്നായി വേവിച്ച കാട്ടുഅരി ധാരാളം ലഭ്യമായതും, മനോഹരമായ പൂക്കളും പഴങ്ങളും കായുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായിരിന്നു.
ഹോമധൂമസുഗംധേന പ്രീതിദം പ്രാണിനാം സദാ । വേദധ്വനിസമാക്രാംതം സ്വര്ഗാദപി മനോഹരമ്
യാഗധൂമത്തിന്റെ സുഗന്ധം എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രാണികൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നതും, വേദധ്വനി മുഴങ്ങുന്നതും, സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ മനോഹരമായതുമായിരിന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തമാശ്രമം രാജാ ബഭൂവാസൌ മുദാന്വിതഃ । ഭയം ത്യക്ത്വാ മതിം ചക്രേ വിശ്രാമായ ദ്വിജാശ്രമേ
ആ ആശ്രമം കണ്ട രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. ഭയം വിട്ട്, ബ്രാഹ്മണരുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിശ്രമിക്കാമെന്ന് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
ആസജ്യ പാദപേഽശ്വം തു ജഗാമ വിനയാന്വിതഃ । ദൃഷ്ട്വാ തം മുനിമാസീനം സാലച്ഛായാസു സംശ്രിതമ്
കുതിരയെ ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി, വിനയത്തോടെ മുന്നോട്ട് ചെന്നു. അവിടെ സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ ഇരുന്നിരുന്ന മുനിയെ കണ്ടു.
മൃഗാജിനാസനം ശാംതം തപസാഽതികൃശം ഋജുമ് । അധ്യാപയംതം ശിഷ്യാംശ്ച വേദശാസ്ത്രാര്ഥദര്ശിനമ്
മൃഗചർമ്മത്തിൽ ഇരുന്ന, തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച, നേരായ, ശാന്തനായ, ശിഷ്യന്മാരെ വേദശാസ്ത്രം പഠിപ്പിക്കുന്ന, വേദാർത്ഥം ഗ്രഹിച്ചിരുന്ന മുനിയെ അവൻ കണ്ടു.
രഹിതം ക്രോധലോഭാദ്യൈര്ദ്വംദ്വാതീതം വിമത്സരമ് । ആത്മജ്ഞാനരതം സത്യവാദിനം ശമസംയുതമ്
കോപം, ലോഭം, ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾ, അസൂയ എന്നിവയൊന്നും ഇല്ലാത്ത, ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ ലീനനായ, സത്യവാദിയായ, ശമം ഉള്ള മുനിയെ അവൻ കണ്ടു.
തം വീക്ഷ്യ ഭൂപതിര്ഭൂമൌ പപാത ദണ്ഡവത്തദാ । തദഗ്രേ ഽശ്രുജലാപൂര്ണനയനഃ പ്രേമസംയുതഃ
അവനെ കണ്ട രാജാവ് ഭക്തിപൂർവ്വം നിലത്ത് വീണു. സ്നേഹത്താൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ മുനിയുടെ മുന്നിൽ അർപ്പിച്ചു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ഭദ്രം തേ തമുവാച തദാ മുനിഃ । ശിഷ്യോ ദദൌ ബൃസീം തസ്മൈ ഗുരുണാ നോദിതസ്തദാ
അപ്പോള് ആ മഹര്ഷി അവനോട് പറഞ്ഞു: "എഴുന്നേല്ക്കു, എഴുന്നേല്ക്കു, നിനക്ക് എല്ലാ ആശംസകളും." ശിഷ്യന് ഗുരു പറയാതെ തന്നെ അവന് ഇരിപ്പിടം നല്കി.
ഉത്ഥായ നൃപതിസ്തസ്യാം സമാസീനസ്തദാജ്ഞയാ । അര്ഘ്യപാദ്യാര്ഹണം ചക്രേ സുമേധാ വിധിപൂര്വകമ്
രാജാവ് എഴുന്നേറ്റ് ആ മഹര്ഷിയുടെ അനുമതിയോടെ അവിടെ ഇരുന്നു; സുമേധന് വിധിപ്രകാരം അര്ഘ്യം, പാദ്യം, മറ്റ് ആദരങ്ങള് എല്ലാം ചെയ്തു.