തം പുനഃ സബലം കൃത്വാ ജയായോപദധാതി ഹി । ദാതാരം യാചകം കാലഃ കരോതി സമയേ ക്വചിത്
കാലം വീണ്ടും അവനെ ശക്തനാക്കി ജയത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; ദാനിയും ഭിക്ഷകനും ചിലപ്പോള് കാലം തമ്മില് മാറ്റി വെക്കുന്നു.
ഭിക്ഷുകം ധനദാതാരം കരോതി സമയാന്തരേ । വിഷ്ണുഃ കാലവശേ നൂനം ബ്രഹ്മാ വാ പാര്വതീപതിഃ
മറ്റൊരു സമയത്ത് ഭിക്ഷകനെയും സമ്പത്ത് നല്കുന്നവനാക്കുന്നു; വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും പാര്വ്വതീപതിയും കാലത്തിന്റെ അധീനരാണെന്നത് സത്യമാണ്.
ഇന്ദ്രാദ്യാ നിര്ജരാഃ സര്വേ കാല ഏവ പ്രഭുഃ സ്വയമ് । തസ്മാത്കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ വിപരീതം തവാധുനാ
ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ള അമരന്മാരും എല്ലാവരും കാലത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; അതുകൊണ്ട്, ഇപ്പോള് നിനക്ക് അനുകൂലമല്ലാത്ത കാലത്തെ കാത്തിരിക്കുക.
സമ്മുഖോ ദേവതാനാഞ്ച ദൈത്യാനാം നാശഹേതുകഃ । ഏകൈവ ച ഗതിര്നാസ്തി കാലസ്യ കില ഭൂപതേ
ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും നാശത്തിന് കാരണം നേരില് നില്ക്കുന്ന കാലമാണ്; രാജാവേ, കാലം ഒഴികെ മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല.
നാനാരൂപധരാപ്യസ്തി ജ്ഞാതവ്യം തസ്യ ചേഷ്ടിതമ് । കദാചിത്സമ്ഭവോ നൄണാം കദാചിത്പ്രലയസ്തഥാ
കാലം പല രൂപങ്ങള് സ്വീകരിച്ചാലും അതിന്റെ പ്രവൃത്തികള് മനസ്സിലാക്കണം; ചിലപ്പോള് മനുഷ്യര്ക്ക് സൃഷ്ടിയും ചിലപ്പോള് നാശവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ഉത്പത്തിഹേതുഃ കാലോഽന്യഃ ക്ഷയഹേതുസ്തഥാപരഃ । പ്രത്യക്ഷം തേ മഹാരാജ ദേവാഃ സര്വേ സവാസവാഃ
ഒരു കാലം സൃഷ്ടിക്ക് കാരണമാകുന്നു, മറ്റൊന്ന് നാശത്തിന്; മഹാരാജാവേ, നീ നേരിട്ട് കാണുന്നു, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാരെ.
കരദാസ്തേ കൃതാഃ പൂര്വം കാലേന സമ്മുഖേന ച । തേനൈവ വിമുഖേനാദ്യ ബലിനോഽബലയാസുരാഃ
മുന്പ് ദേവന്മാരെ കാലം കീഴടക്കി കരദാനികളാക്കി; ഇപ്പോഴോ, അതേ കാലം വിരോധമായി, ശക്തരായ അസുരന്മാര് ദുർബലരായി.
നിഹതാ നിതരാം കാലഃ കരോതി ച ശുഭാശുഭമ് । നൈവാത്ര കാരണം കാലീ നൈവ ദേവാഃ സനാതനാഃ
കാലം പൂര്ണമായും നശിപ്പിക്കുകയും നല്ലതും ചീത്തയും ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഇവിടെ കാരണം കാളിയുമല്ല, ശാശ്വതദേവന്മാരുമല്ല.
യഥാ തേ രോചതേ രാജംസ്തഥാ കുരു വിമൃശ്യ ച । കാലോഽയം നാത്ര ഹേതുസ്തേ ദാനവാനാം തഥാ പുനഃ
രാജാവേ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ആലോചിച്ച് ചെയ്യുക; ഇവിടെ കാരണം കാലമല്ല, അസുരന്മാര്ക്കുമല്ല.
ത്വദഗ്രതോ ഗതഃ ശക്രോ ഭഗ്നഃ സംഖ്യേ നിരായുധഃ । തഥാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രോ വരുണോ ധനദോ യമഃ
നിന്റെ മുമ്പില് ഇന്ദ്രന് പോരില് തോറ്റു ആയുധമില്ലാതെ പോയി; അതുപോലെ വിഷ്ണുവും രുദ്രനും വരുണനും കുബേരനും യമനും.
തഥാ ത്വമപി രാജേന്ദ്ര വീക്ഷ്യ കാലവശം ജഗത് । പാതാലം ഗച്ഛ തരസാ ജീവന്ഭദ്രമവാപ്സ്യസി
അതിനാല് രാജാധിരാജാവേ, ലോകം കാലത്തിന്റെ അധീനമാണെന്നു കണ്ടു, നീ വേഗത്തിൽ പാതാളത്തിലേക്ക് പോവുക; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള് നിനക്ക് രക്ഷ ലഭിക്കും.
മൃതേ ത്വയി മഹാരാജ ശത്രവസ്തേ മുദാന്വിതാഃ । മങ്ഗലാനി പ്രഗായന്തോ വിചരിഷ്യന്തി സര്വതഃ
മഹാരാജാവേ, നീ മരിച്ചാല് ശത്രുക്കള് സന്തോഷത്തോടെ മംഗളഗാനങ്ങള് പാടി എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കും.
അഥൈകത്രിംശോഽധ്യായഃ വ്യാസ ഉവാച। ഇതി തേഷാം വചഃ ശ്രുത്വാ ശുമ്ഭോ ദൈത്യപതിസ്തദാ । ഉവാച സൈനികാനാശു കോപാകുലിതലോചനഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, ദാനവാധിപനായ ശുംഭന് കോപം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ തന്റെ സൈനികരോട് പറഞ്ഞു.
ശുമ്ഭ ഉവാച। ജാല്മാ: കിം ബ്രൂത ദുര്വാച്യം കൃത്വാ ജീവിതുമുത്സഹേ । നിഹത്യ സചിവാന്ഭ്രാതൄന്നിര്ലജ്ജോ വിചരാമി കിമ്
ശുംഭന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ നാണക്കേട് വരുത്തിയ കാര്യങ്ങള് ചെയ്ത് എങ്ങനെ ജീവിക്കാനാവും? മന്ത്രിമാരെയും സഹോദരന്മാരെയും കൊന്നു, നാണമില്ലാതെ എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കും?
കാലഃ കര്താ ശുഭാനാം വാഽശുഭാനാം ബലവത്തരഃ । കാ ചിംതാ മമ ദുര്വാരേ തസ്മിന്നീശേഽപ്യരൂപകേ
നല്ലതോ ചീത്തയോ ചെയ്യുന്നതില് ഏറ്റവും ശക്തൻ കാലമാണ്; രൂപമില്ലാത്തതും തടയാനാവാത്തതുമായ അതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് എന്ത് ചിന്ത?
യദ്ഭവതി തദ്ഭവതു യത്കരോതി കരോതു തത് । ന മേ ചിംതാഽസ്തി കുത്രാപി മരണാജ്ജീവനാത്തഥാ
എന്ത് സംഭവിക്കേണ്ടതാണോ അതു സംഭവിക്കട്ടെ; ചെയ്യേണ്ടതായതു ചെയ്യപ്പെടട്ടെ; മരണമോ ജീവൻമോ എവിടെയും എനിക്ക് ആശങ്കയില്ല.
സ കാലോഽപ്യന്യഥാ കര്തും ഭാവിതോ നേശതേ ക്വചിത് । ന വര്ഷതി ച പര്ജന്യഃ ശ്രാവണേ മാസി സര്വദാ
നിശ്ചയിച്ചാലും കാലം എല്ലായ്പ്പോഴും വേറിട്ടു ചെയ്യാനാവില്ല; ശ്രാവണ മാസത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും മേഘം മഴവിടുന്നില്ല.
കദാചിന്മാര്ഗശീര്ഷേ വാ പൌഷേ മാഘേഽഥ ഫാല്ഗുനേ । അകാലേ വര്ഷതീവാശു തസ്മാന്മുഖ്യോ ന ചാസ്ത്യയമ്
ചിലപ്പോള് മാര്ഗശീര്ഷത്തോ, പൗഷത്തോ, മാഘത്തോ, ഫാല്ഗുനത്തോ മഴവിടും; ചിലപ്പോള് കാലമല്ലാതെ മഴവിടും, അതുകൊണ്ട് ഇതാണ് പ്രധാന കാരണം എന്നു പറയാനാവില്ല.
കാലോ നിമിത്തമാത്രം തു ദൈവം ഹി ബലവത്തരമ് । ദൈവേന നിര്മിതം സര്വം നാന്യഥാ ഭവതീത്യദഃ
കാലം വെറും ഒരു കാരണം മാത്രമാണ്; വിധി അതിനേക്കാൾ ശക്തമാണ്. എല്ലാം വിധിയാൽ തന്നെ സംഭവിക്കുന്നു; അതിന് വിപരീതമായി ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല.
ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പോരുഷമനര്ഥകമ് । ജേതാ യഃ സര്വദേവാനാം നിശുമ്ഭോഽപ്യനയാ ഹതഃ
വിധിയെയാണ് ഞാൻ പരമമായതെന്നു കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം ഫലപ്രദമല്ല, അതിന് ലജ്ജയാണ്. എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ജയിച്ച നിശുംബനും അവളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
രക്തബീജോ മഹാശൂരഃ സോഽപി നാശം ഗതോ യദാ । തദാഹം കീര്തിമുത്സൃജ്യ ജീവിതാശാം കരോമി കിമ്
വലിയ വീരനായ രക്തബീജനും നശിച്ചുപോയി. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചപ്പോൾ, എന്റെ പ്രശസ്തി ഉപേക്ഷിച്ച് ജീവൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
പ്രാപ്തേ കാലേ സ്വയം ബ്രഹ്മാ പരാര്ധദ്വയസംമിതേ । നിധനം യാതി തരസാ ജഗത്കര്താ സ്വയം പ്രഭുഃ
സമയമെത്തുമ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിന് പോലും, രണ്ടുപരാർദ്ധം ആയുസ്സുണ്ടെങ്കിലും, അതിവേഗം അന്ത്യം വരും.
ചതുര്യുഗസഹസ്രം തു ബ്രഹ്മണോ ദിവസേ കില । പതംതി ഭവനാത്പംച നവ ചേംദ്രാസ്തഥാ പുനഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം, അഥവാ ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങൾ, അതിൽ അഞ്ചു ഇന്ദ്രന്മാരും പിന്നെ ഒൻപത് ഇന്ദ്രന്മാരും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു.
തഥൈവ ത്രിഗുണേ വിഷ്ണുര്മരണായോപകല്പതേ । തഥൈവ ദ്വിഗുണേ കാലേ ശംകരഃ ശാംതിമേതി ച
അതു പോലെ, മൂന്നു ചക്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ വിഷ്ണുവിനും മരണം സംഭവിക്കും; രണ്ട് ചക്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ ശങ്കരനും ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും.
കാ ചിംതാ മരണേ മൂഢാ നിശ്വലേ ദൈവനിര്മിതേ । മഹീ മഹീധരാണാം ച നാശഃ സൂര്യശശാംകയോഃ
മരണത്തെക്കുറിച്ച് എന്തിനാണ് വിഷമം, ഭ്രമിതനായവളേ, അതെല്ലാം വിധിയാൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭൂമി, പർവതങ്ങൾ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ ഇവയ്ക്കെല്ലാം നാശം വരും.
ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവം മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച । അധ്രുവേഽസ്മിഞ്ഛരീരേ തു രക്ഷണീയം യശഃ സ്ഥിരമ്
ജനിച്ചവർക്കു മരണം ഉറപ്പാണ്; മരിച്ചവർക്കു ജനനം ഉറപ്പാണ്. ഈ നശ്വരമായ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിരമായ പ്രശസ്തി സംരക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
രഥോ മേ കല്പ്യതാം ശീഘ്രം ഗമിഷ്യാമി രണാജിരേ । ജയോ വാ മരണം വാപി ഭവത്വദ്യൈവ ദൈവതഃ
എന്റെ രഥം വേഗത്തിൽ ഒരുക്കൂ; ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇന്ന് വിധിയാൽ ജയമോ മരണമോ എനിക്കു സംഭവിക്കും.
ഇത്യുക്ത്വാ സൈനികാഞ്ഛുംഭോ രഥമാസ്ഥായ സത്വരഃ । പ്രയയാവംബികാ യത്ര സംസ്ഥിതാ തു ഹിമാചലേ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ശുംബൻ ഉടൻ രഥത്തിൽ കയറി, ഹിമാലയത്തിൽ നില്ക്കുന്ന അംബികയുടെ സമീപത്തേക്ക് പോയി.
സൈന്യം പ്രചലിതം തസ്യ സംഗേ തത്ര ചതുര്വിധമ് । ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതിസംയുതം സായുധം ബഹു
അവനോടൊപ്പം, ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, കാൽസേന എന്നിവയടങ്ങിയ നാലു വിഭാഗങ്ങളായ വലിയ ആയുധധാരികൾ നീങ്ങി.
തത്ര ഗത്വാഽചലേ ശുമ്ഭഃ സംസ്ഥിതാം ജഗദമ്ബികാമ് । ത്രൈലോക്യമോഹിനീ കാംതാമപശ്യത്സിംഹവാഹിനീമ്
അവിടെ പർവതത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, ശുംബൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും മയക്കുന്ന, സുന്ദരിയും സിംഹവാഹിനിയുമായ ജഗദംബികയെ കണ്ടു.