തഥാ വേദേഷു സര്വേഷു ഗീതം നാമ്നാ ത്രിയമ്ബകമ് । കപര്ദിനം പഞ്ചവക്ത്രം ഗൌരീദേഹാര്ധധാരിണമ്
അങ്ങനെ എല്ലാ വേദങ്ങളിലും ത്രയാംബകൻ എന്ന പേരിൽ, ജടാമുടിയുള്ളവനായി, അഞ്ചു മുഖങ്ങളോടെ, ഗൗരിയുടെ അർദ്ധശരീരം ധരിച്ചവനായി അവനെ പാടുന്നു.
കൈലാസവാസനിരതം സര്വശക്തിസമന്വിതമ് । ഭൂതവൃന്ദയുതം ദേവം ദക്ഷയജ്ഞവിഘാതകമ്
കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായവൻ, എല്ലാ ശക്തികളും ഉള്ളവൻ, ഭൂതഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഉള്ള ദേവൻ, ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ചവൻ.
തഥാ സൂര്യം വേദവിദഃ സായംപ്രാതര്ദിനേ ദിനേ । മധ്യാഹ്നേ തു മഹാഭാഗാഃ സ്തുവന്തി വിവിധൈഃ സ്തവൈഃ
അങ്ങനെ വേദം അറിയുന്നവർ സൂര്യനെ രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും, ഓരോ ദിവസവും, ഉച്ചക്കാലത്തും വിവിധ സ്തുതികളാൽ പാടുന്നു.
തഥാ വേദേഷു സര്വേഷു സൂര്യോപാസനമുത്തമമ് । പരമാത്മേതി വിഖ്യാതം നാമ തസ്യ മഹാത്മനഃ
അങ്ങനെ എല്ലാ വേദങ്ങളിലും സൂര്യാരാധനയെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതെന്നു പറയുന്നു; ആ മഹാത്മാവിനെ പരമാത്മാവെന്നു പ്രശസ്തിയുണ്ട്.
അഗ്നിഃ സര്വത്ര വേദേഷു സംസ്തുതോ വേദവിത്തമൈഃ । ഇന്ദ്രശ്ചാപി ത്രിലോകേശോ വരുണശ്ച തഥാപരഃ
വേദങ്ങളിൽ എവിടെയും അഗ്നിയെ വേദജ്ഞന്മാർ പുകഴ്ത്തുന്നു. അതുപോലെ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനായ ഇന്ദ്രനും, മറ്റൊരു ദേവനായ വരുണനും മഹത്വത്തോടെ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.
യഥാ ഗങ്ഗാ പ്രവാഹൈശ്ച ബഹുഭിഃ പരിവര്തതേ । തഥൈവ സര്വദേവേഷു വിഷ്ണുഃ പ്രോക്തോ മഹര്ഷിഭിഃ
എങ്ങനെ ഗംഗ നദി അനേകം ശാഖകളായി ഒഴുകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരിലും മഹർഷിമാർ വിഷ്ണുവിനെ മഹത്വത്തോടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
ത്രീണ്യേവ ഹി പ്രമാണാനി പഠിതാനി സുപണ്ഡിതൈഃ । പ്രത്യക്ഷം ചാനുമാനം ച ശാബ്ദം ചൈവ തൃതീയകമ്
സത്യജ്ഞന്മാർ മൂന്നു അറിവിന്റെ മാർഗങ്ങൾ മാത്രം പഠിപ്പിക്കുന്നു: നേരിട്ട് കാണുന്നത്, അനുമാനം, വാക്കിന്റെ സാക്ഷ്യം എന്നിങ്ങനെ.
ചത്വാര്യേവേതരേ പ്രാഹുരുപമാനയുതാനി ച । അര്ഥാപത്തിയുതാന്യന്യേ പഞ്ച പ്രാഹുര്മഹാധിയഃ
മറ്റുള്ളവർ ഉപമയുമായി നാലു മാർഗങ്ങൾ പറയുന്നു; വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവർ അർത്ഥാപത്തി ചേർത്ത് അഞ്ചു മാർഗങ്ങൾ പറയുന്നു.
സപ്ത പൌരാണികാശ്ചൈവ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । ഏതൈഃ പ്രമാണൈര്ദുര്ജ്ഞേയം യദ്ബ്രഹ്മ പരമം ച തത്
പുരാണങ്ങളിൽ പണ്ഡിതന്മാർ ഏഴു മാർഗങ്ങൾ പറയുന്നു; ഈ മാർഗങ്ങൾകൊണ്ട് പരമമായ ബ്രഹ്മത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.
വിതര്കശ്ചാത്ര കര്തവ്യോ ബുദ്ധ്യാ ചൈവാഗമേന ച । നിശ്ചയാത്മികയാ യുക്ത്യാ വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ
ഇവിടെ വിവേകവും ശാസ്ത്രബോധവും ഉപയോഗിച്ച്, ഉറപ്പുള്ള യുക്തിയാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കണം.
പ്രത്യക്ഷതസ്തു വിജ്ഞാനം ചിന്ത്യം മതിമതാ സദാ । ദൃഷ്ടാന്തേനാപി സതതം ശിഷ്ടമാര്ഗാനുസാരിണാ
നേരിട്ട് കാണുന്ന അറിവ് ബുദ്ധിമാന്മാർ എപ്പോഴും ആലോചിക്കണം; നല്ല ഉദാഹരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, പണ്ഡിതരുടെ വഴി പിന്തുടർന്ന് നിരന്തരം പരിശോധിക്കണം.
വിദ്വാംസോഽപി വദന്ത്യേവം പുരാണൈഃ പരിഗീയതേ । ദ്രുഹിണേ സൃഷ്ടിശക്തിശ്ച ഹരൌ പാലനശക്തിതാ
പണ്ഡിതന്മാർ ഇതുപോലെയാണ് പറയുന്നത്, പുരാണങ്ങളിൽ പാടുന്നതുപോലെ: ബ്രഹ്മാവിന് സൃഷ്ടിയുടെ ശക്തിയും, ഹരിക്ക് രക്ഷയുടെ ശക്തിയും ഉണ്ട്.
ഹരേ സംഹാരശക്തിശ്ച സൂര്യേ ശക്തിഃ പ്രകാശികാ । ധരാധരണശക്തിശ്ച ശേഷേ കൂര്മേ തഥൈവ ച
ഹരിക്ക് സംഹാരശക്തിയും, സൂര്യനിൽ പ്രകാശത്തിന്റെ ശക്തിയും, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്ന ശക്തി ശേഷനിലും കൂർമ്മനിലും ഉണ്ട്.
സാദ്യാ ശക്തിഃ പരിണതാ സര്വസ്മിന്യാ പ്രതിഷ്ഠിതാ । ദാഹശക്തിസ്തഥാ വഹ്നൌ സമീരേ പ്രേരണാത്മികാ
ആ ആദിശക്തി രൂപം മാറി എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; അഗ്നിയിൽ ദഹനശക്തിയും, കാറ്റിൽ പ്രേരണാശക്തിയും ഉണ്ട്.
ശിവോഽപി ശവതാം യാതി കുണ്ഡലിന്യാ വിവര്ജിതഃ । ശക്തിഹീനസ്തു യഃ കശ്ചിദസമര്ഥഃ സ്മൃതോ ബുധൈഃ
കുണ്ഡലിനി ഇല്ലാതെ ശിവനും ജീവഹീനനാകും; ശക്തിയില്ലാത്തവൻ ആരായാലും ബുദ്ധിമാന്മാർ അസമർത്ഥനായി കണക്കാക്കുന്നു.
ഏവം സര്വത്ര ഭൂതേഷു സ്ഥാവരേഷു ചരേഷു ച । ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തം ബ്രഹ്മാണ്ഡേഽസ്മിന്മഹാതപാഃ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാ ജീവികളിലും, ചലനമില്ലാത്തതിലും ചലിക്കുന്നതിലും, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ മഹാത്മാക്കളേ,
ശക്തിഹീനം തു നിന്ദ്യം സ്യാദ്വസ്തുമാത്രം ചരാചരമ് । അശക്തഃ ശത്രുവിജയേ ഗമനേ ഭോജനേ തഥാ
ശക്തിയില്ലാത്തത് നിന്ദ്യമാണ്, അതു വെറും വസ്തുവാണ്, ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ ആയാലും; ശത്രുവിനെ ജയിക്കാനും, സഞ്ചരിക്കാനും, ഭക്ഷിക്കാനും അതിന് ശക്തിയില്ല.
ഏവം സര്വഗതാ ശക്തിഃ സാ ബ്രഹ്മേതി വിവിച്യതേ । സോപാസ്യാ വിവിധൈഃ സമ്യഗ്വിചാര്യാ സുധിയാ സദാ
ഇങ്ങനെ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ശക്തിയെ ബ്രഹ്മം എന്നു തിരിച്ചറിയണം; അതിനെ വിവിധ രീതിയിൽ ആരാധിക്കുകയും, സദാ നല്ല ബുദ്ധിയോടെ പരിശോധിക്കുകയും വേണം.
വിഷ്ണൌ ച സാത്ത്വികീ ശക്തിസ്തയാ ഹീനോഽപ്യകര്മകൃത് । ദ്രുഹിണേ രാജസീ ശക്തിര്യയാ ഹീനോ ഹ്യസൃഷ്ടികൃത്
വിഷ്ണുവിൽ സാത്വികശക്തിയുണ്ട്; അതില്ലാതെ അവൻ ഒന്നും ചെയ്യില്ല. ബ്രഹ്മാവിൽ രാജസശക്തി; അതില്ലെങ്കിൽ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ കഴിയില്ല.
ശിവേ ച താമസീ ശക്തിസ്തയാ സംഹാരകാരകഃ । ഇത്യൂഹ്യം മനസാ സര്വം വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ
ശിവനിൽ താമസികശക്തിയുണ്ട്; അതുകൊണ്ടാണ് സംഹാരം നടക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ എല്ലാം മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കണം.
ശക്തിഃ കരോതി ബ്രഹ്മാണ്ഡം സാ വൈ പാലയതേഽഖിലമ് । ഇച്ഛയാ സംഹരത്യേഷാ ജഗദേതച്ചരാചരമ്
ശക്തിയാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്, അതാണ് എല്ലാം സംരക്ഷിക്കുന്നത്; അതിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ ചലനചലജഗത്ത് സംഹരിക്കപ്പെടുന്നു.
ന വിഷ്ണുര്ന ഹരഃ ശക്രോ ന ബ്രഹ്മാ ന ച പാവകഃ । ന സൂര്യോ വരുണഃ ശക്തഃ സ്വേ സ്വേ കാര്യേ കഥഞ്ചന
വിഷ്ണുവും ഹരനും ഇന്ദ്രനും ബ്രഹ്മാവും അഗ്നിയും സൂര്യനും വരുണനും തങ്ങളുടേതായ കാര്യങ്ങൾ ഒന്നും സ്വയം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
തയാ യുക്താ ഹി കുര്വന്തി സ്വാനി കാര്യാണി തേ സുരാഃ । സൈവ കാരണകാര്യേഷു പ്രത്യക്ഷേണാവഗമ്യതേ
അവളാൽ ശക്തിയുള്ളവരായ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. കാരണങ്ങളിലും ഫലങ്ങളിലും അവളെയാണ് നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
സഗുണാ നിര്ഗുണാ സാ തു ദ്വിധാ പ്രോക്താ മനീഷിഭിഃ । സഗുണാ രാഗിഭിഃ സേവ്യാ നിര്ഗുണാ തു വിരാഗിഭിഃ
അവളെ ജ്ഞാനികൾ ഗുണങ്ങളോടെയും ഗുണങ്ങളില്ലാതെയും എന്നു രണ്ടു വിധത്തിൽ പറയുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവർ അവളെ ഗുണങ്ങളോടുകൂടി ആരാധിക്കുന്നു, വിരാഗികൾ ഗുണങ്ങളില്ലാതെ ആരാധിക്കുന്നു.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം സ്വാമിനീ സാ നിരാകുലാ । ദദാതി വാച്ഛിതാന്കാമാന്പൂജിതാ വിധിപൂര്വകമ്
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ യജമാനിയാണ് അവൾ; നിർബന്ധമായി പൂജിച്ചാൽ ആഗ്രഹിച്ച ഇഷ്ടങ്ങൾ അവൾ നൽകുന്നു.
ന ജാനന്തി ജനാ മൂഢാസ്താം സദാ മായയാവൃതാഃ । ജാനന്തോഽപി നരാഃ കേചിന്മോഹയന്തി പരാനപി
അവളുടെ മായയിൽ ആവർത്തരായി ജീവികൾ അവളെ അറിയുന്നില്ല; അറിയുന്നവരിൽ ചിലർ മറ്റുള്ളവരെ വഴിതെറ്റിക്കുന്നു.
പണ്ഡിതാഃ സ്വോദരാര്ഥം വൈ പാഖണ്ഡാനി പൂഥക്പൃഥക് । പ്രവര്തയന്തി കലിനാ പ്രേരിതാ മന്ദചേതസഃ
കലിയുഗത്തിൽ, മനസ്സിൽ മന്ദതയുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ, തങ്ങളുടെ ഉപജീവനത്തിനായി വ്യത്യസ്തമായ കപടമതങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു.
കലാവസ്മിന്മഹാഭാഗാ നാനാഭേദസമുത്ഥിതാഃ । നാന്യേ യുഗേ തഥാ ധര്മാ വേദബാഹ്യാഃ കഥഞ്ചന
കലിയുഗത്തിൽ, ഭാഗ്യവതിയായവളേ, അനേകം ഭിന്നതകളുള്ള മതങ്ങൾ ഉദിച്ചുവരുന്നു; മറ്റു യുഗങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ വേദത്തിന് പുറത്തുള്ള ധർമ്മങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
വിഷ്ണുശ്ചരത്യസാവുഗ്ര തപോ വര്ഷാണ്യനേകശഃ । ബ്രഹ്മാ ഹരസ്ത്രയോ ദേവാ ധ്യായന്തഃ കമപി ധുവമ്
ഉഗ്രനായ വിഷ്ണു അനേകം വർഷങ്ങൾ കഠിനതപസ്സു ചെയ്യുന്നു; ബ്രഹ്മാവും ഹരിയും ഈ മൂന്നു ദേവന്മാരും ഒരേ ശാശ്വതത്വത്തെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു.
കാമയാനാഃ സദാ കാമം തേ ത്രയഃ സര്വദൈവ ഹി । യജന്തി യജ്ഞാന്വിവിധാന്ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും എപ്പോഴും ആഗ്രഹങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച് വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു.