ശച്യേന്ദ്രഃ ശൈലസുതയാ ശങ്കരഃ സഹ ശേരതേ । വല്ല്യാ വൃക്ഷോ മൃഗോ മൃഗ്യാ കപോത്യാ ച കപോതകഃ
ഇന്ദ്രൻ ശചിയോടൊപ്പം, ശിവൻ പർവതകുമാരിയോടൊപ്പം, വള്ളി വൃക്ഷത്തോടൊപ്പം, മൃഗം മൃഗിയോടൊപ്പം, കപോതൻ കപോതിയോടൊപ്പം കിടക്കുന്നു.
ഏവം സര്വേ പ്രാണഭൃതഃ സംയോഗരസികാ ഭൃശമ് । അപ്രാപ്തഭോഗവിഭവാ യേ ചാന്യേ കാതരാ നരാഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാ ജീവികളും കൂടിച്ചേരുന്നതിൽ അതിയായി ആസ്വാദനമുണ്ട്. ആനന്ദവും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കാതെ വിഷമിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർ,
ഭവന്തി യതയസ്തേ വൈ മൂഢാ ദൈവേന വഞ്ചിതാഃ । അസംസാരരസജ്ഞാസ്തേ വഞ്ചിതാ വഞ്ചനാപരൈഃ
അവർ യതികളായി മാറുന്നു, പക്ഷേ അവർ ഭ്രമിതരായവരാണ്, വിധിയുടെ കപടത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർ. ലോകസുഖത്തിന്റെ രുചി അറിയാത്തവർ, കപടന്മാരാൽ വഞ്ചിതരാകുന്നു.
മധുരാലാപനിപുണൈ രതാഃ ശാന്തിരസേ ഹി തേ । ക്വ ജ്ഞാനം ക്വ ച വൈരാഗ്യം വര്തമാനേ മനോഭവേ
മധുരമായ സംസാരത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ ശാന്തതയിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നു. എന്നാൽ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും എവിടെയാണ്?
ലോഭേ ക്രോധേ ച ദുര്ധര്ഷേ മോഹേ മതിവിനാശകേ । തസ്മാത്ത്വമപി കല്യാണി കുരു കാന്തം മനോഹരമ്
ലോഭത്തിലും നിയന്ത്രിക്കാനാകാത്ത കോപത്തിലും, വിവേകം നശിപ്പിക്കുന്ന മായയിലും, അതുകൊണ്ട്, ഭദ്രയേ, നീയും നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ശുമ്ഭം സുരാണാം ജേതാരം നിശുമ്ഭം വാ മഹാബലമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ രക്തബീജോഽസൌ വിരരാമ പുരഃസ്ഥിതഃ । ശ്രുത്വാ ജഹാസ ചാമുണ്ഡാ കാലികാ ചാമ്ബികാ തഥാ
ശുംബൻ, ദേവന്മാരെ ജയിച്ചവൻ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാബലശാലിയായ നിശുംബൻ—ഇവരിൽ ഒരാളെ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രക്തബീജൻ അവിടെയിരുന്ന് മൗനം പാലിച്ചു. ഇത് കേട്ട് ചാമുണ്ഡയും കാലിയും അംബികയും ചിരിച്ചു.
രക്തബീജദ്വാരാ ദേവീസമീപേ ശുമ്ഭനിശുമ്ഭസംവാദവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച കൃത്വാ ഹാസ്യം തതോ ദേവീ തമുവാച വിശാംപതേ । മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ യുക്തിയുക്തമിദം വചഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ദേവി ചിരിച്ചു കൊണ്ട്, മനുഷ്യരാജാവേ, മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ, യുക്തിപൂർവ്വമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പൂര്വമേവ മയാ പ്രോക്തം മന്ദാത്മന് കിം വികത്ഥസേ । ദൂതസ്യാഗ്രേ യഥായോഗ്യം വചനം ഹിതസംയുതമ്
നിന്റെ ബുദ്ധി ക്ഷയിച്ചവനേ, ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടില്ലേ? എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പുകഴ്ത്തുന്നത്? ദൂതന്റെ മുന്നിൽ യോജിച്ചും ഉപകാരപ്രദമായും ഞാൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സദൃശോ മമ രൂപേണ ബലേന വിഭവേന ച । ത്രിലോക്യാം യദി കോഽപി സ്യാത്തം പതിം പ്രവൃണോമ്യഹമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും രൂപത്തിലും ശക്തിയിലും ഐശ്വര്യത്തിലും എന്നെപ്പോലെ ഒരാൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ അവനെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുക്കും.
ബ്രൂഹി ശുമ്ഭം നിശുമ്ഭഞ്ച പ്രതിജ്ഞാ മേ പുരാ കൃതാ । തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ജിത്വാ മാം വിവാഹം വിധിവത്കുരു
ശുംബനും നിശുംബനും ഇതു പറയൂ: ഞാൻ മുമ്പേ ഈ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ എന്നെ ജയിച്ച്, വിധിപ്രകാരം വിവാഹം കഴിക്കൂ.
ത്വം വൈ തദാജ്ഞയാ പ്രാപ്തസ്തസ്യ കാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ । സംഗ്രാമം കുരു പാതാലം ഗച്ഛ വാ പതിനാ സഹ
നീ അവരുടെ കല്പനപ്രകാരം ഇവിടെയെത്തിയതല്ലേ? അവരുടെ ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റാൻ. അതിനാൽ യുദ്ധം ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ നായകനോടൊപ്പം പാതാളത്തിലേക്ക് പോകുക.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം ദേവ്യാഃ സ ദൈത്യോഽമര്ഷപൂരിതഃ । മുമോച തരസാ ബാണാന്സിംഹസ്യോപരി ദാരുണാന്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദേവിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ആ അസുരൻ കോപത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, സിംഹത്തിന്മേൽ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ പ്രയോഗിച്ചു.
അമ്ബികാ താച്ഛരാന്വീക്ഷ്യ ഗഗനേ പന്നഗോപമാന് । ചിച്ഛേദ സായകൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ലഘുഹസ്തതയാ ക്ഷണാത്
അംബികാ ആ അമ്പുകൾ ആകാശത്ത് പാമ്പുപോലെയെന്ന് കണ്ടു, ഉടനടി തന്റെ കയ്യിലെ സൂക്ഷ്മമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവയെ വെട്ടി തകർത്തു.
അന്യൈര്ജഘാന വിശിഖൈ രക്തബീജം മഹാസുരമ് । അമ്ബികാചാപനിര്മുക്തൈഃ കര്ണാകൃഷ്ടൈഃ ശിലാശിതൈഃ
മറ്റു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അംബികാ തന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് കാതിലേക്കു വലിച്ചെടുത്ത കല്ലുകൾ ചേർത്ത അമ്പുകൾ കൊണ്ട് രക്തബീജൻ എന്ന മഹാസുരനെ ആക്രമിച്ചു.
ദേവീബാണഹതഃ പാപോ മൂര്ച്ഛാമാപ രഥോപരി । പതിതേ രക്തബീജേ തു ഹാഹാകാരോ മഹാനഭൂത്
ദേവിയുടെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അടിയേറ്റ ദുഷ്ടൻ രഥത്തിൽ തന്നെ ബോധംകെട്ടുവീണു. രക്തബീജൻ വീണപ്പോൾ വലിയ ആഹ്ലാദവും നിലവിളിയും ഉയർന്നു.
സൈനികാശ്ചുക്രുശുഃ സര്വേ ഹതാഃ സ്മ ഇതി ചാബ്രുവന് । തതോ ബുമ്ബാരവം ശ്രുത്വാ ശുമ്ഭഃ പരമദാരുണമ്
എല്ലാ സൈനികരും 'ഞങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്ന് നിലവിളിച്ചു. അതിനുശേഷം ആ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ട് ശുംബൻ—
ഉദ്യോഗം സര്വസൈന്യാനാം ദൈത്യാനാമാദിദേശ ഹ । ശുമ്ഭ ഉവാച നിര്യാന്തു ദാനവാഃ സര്വേ കാമ്ബോജാഃ സ്വബലൈര്വൃതാഃ
എല്ലാ അസുരസൈന്യങ്ങളെയും സജ്ജമാക്കാൻ കല്പിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദാനവരും, കാംബോജന്മാർ തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി പുറപ്പെടട്ടെ.'
അന്യേഽപ്യതിബലാഃ ശൂരാഃ കാലകേയാ വിശേഷതഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാജ്ഞപ്തം ബലം സര്വം ശുമ്ഭേന ച ചതുര്വിധമ്
'മറ്റു അതിവിശേഷ ശക്തരും വീരരുമായ കാലകേയന്മാരും പുറപ്പെടട്ടെ.' വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ശുംബൻ തന്റെ നാലു വിഭാഗങ്ങളിലായുള്ള മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും കല്പിച്ചു.
നിര്ജഗാമ മദാഽഽവിഷ്ടം ദേവീസമരമണ്ഡലേ । തമാഗതം സമാലോക്യ ചണ്ഡികാ ദാനവം ബലമ്
ദേവതകളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ അഹങ്കാരത്തിൽ മുഴുകിയ ദാനവൻ പുറത്ത് വന്നു; അവൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു ചണ്ഡികാ ദാനവസേനയെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി.
ഘണ്ടാനാദം ചകാരാശു ഭീഷണം ഭയദം മുഹുഃ । ജ്യാസ്വനം ശങ്ഖനാദഞ്ച ചകാര ജഗദമ്ബികാ
അമ്മയാകുന്ന ദേവി തന്റെ മണി ഭയങ്കരമായി പലതവണ മുഴക്കി; അവൾ തന്റെ വില്ലിന്റെ നാദവും ശംഖത്തിന്റെ മുഴക്കവും മുഴുവൻ ലോകത്തും പടർന്നു കേൾക്കിച്ചു.
തേന നാദേന സാ ജാതാ കാലീ വിസ്താരിതാനനാ । ശ്രുത്വാ തന്നിനദം ഘോരം സിംഹോ ദേവ്യാശ്ച വാഹനമ്
ആ ശബ്ദം കേട്ടു കാലി ദേഹത്ത് വലിയ വായോടെ പ്രത്യക്ഷമായി; ആ ഭയങ്കരമായ മുഴക്കം കേട്ട് ദേവിയുടെ സിംഹം,
ജഗര്ജ സോഽപി ബലവാഞ്ജനയന്ഭയമദ്ഭുതമ് । തന്നിനാദമുപശ്രുത്യ ദാനവാഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതാഃ
അത് പോലും ശക്തിയായി കർജ്ജിച്ചു, അത്ഭുതകരമായ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; ആ ഗർജ്ജനം കേട്ട് ദാനവർ കോപത്തിൽ കത്തിയുപോയി.
സര്വേ ചിക്ഷിപുരസ്ത്രാണി ദേവീം പ്രതി മഹാബലാഃ । തസ്മിന്നേവായതേ യുദ്ധേ ദാരുണേ ലോമഹര്ഷണേ
അവിടെ ഉണ്ടായ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ ആ മഹാശക്തിമാന്മാർ എല്ലാവരും ദേവിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മാദീനാഞ്ച ദേവാനാം ശക്തയശ്ചണ്ഡികാം യയുഃ । യസ്യ ദേവസ്യ യദ്രൂപം യഥാ ഭൂഷണവാഹനമ്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ദേവന്മാരുടെ ശക്തികൾ ചണ്ഡികയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ഓരോ ദേവിയും തങ്ങളുടെ ദേവതയുടെ രൂപവും അലങ്കാരവും വാഹനവും സ്വീകരിച്ചു.
താദൃഗ്രൂപാസ്തദാ ദേവ്യഃ പ്രയയുഃ സമരാങ്ഗണേ । ബ്രഹ്മാണീ വരടാരൂഢാ സാക്ഷസൂത്രകമണ്ഡലുഃ
അങ്ങനെ ആ രൂപങ്ങളിൽ ആ ദേവികൾ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; ബ്രഹ്മാണി ഹംസയിൽ കയറി, ജപമാലയും കമണ്ഡലും കൈവശം വന്നു.
ആഗതാ ബ്രഹ്മണഃ ശക്തിര്ബ്രഹ്മാണീതി പ്രതിശ്രുതാ । വൈഷ്ണവീ ഗരുഡാരൂഢാ ശങ്ഖചക്രഗദാധരാ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശക്തിയായ ബ്രഹ്മാണി അങ്ങനെ എത്തി; വൈഷ്ണവി കരടുവിൽ കയറി, ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശം വന്നു.
പദ്മഹസ്താ സമായാതാ പീതാമ്ബരവിഭൂഷിതാ । ശാങ്കരീ തു വൃഷാരൂഢാ ത്രിശൂലവരധാരിണീ
അവൾ കയ്യിൽ താമരയും ധരിച്ചിട്ടു, മഞ്ഞ വസ്ത്രം അണിഞ്ഞു; ശാംകരി കാളയിൽ കയറി, ത്രിശൂലവും അനുഗ്രഹഹസ്തവും കൈവശം വന്നു.
അര്ധചന്ദ്രധരാ ദേവീ തഥാഹിവലയാ ശിവാ । കൌമാരീ ശിഖിസംരൂഢാ ശക്തിഹസ്താ വരാനനാ
അർദ്ധചന്ദ്രവും പാമ്പ് വളകളും അണിഞ്ഞ ദേവി, ശിവസ്വഭാവം; കൗമാരി മയിൽവണ്ടിയിൽ കയറി, ശക്തി കൈവശം, മനോഹരമായ മുഖം.
യുദ്ധകാമാ സമായാതാ കാര്തികേയസ്വരൂപിണീ । ഇന്ദ്രാണീ സുഷ്ഠുവദനാ സുശ്വേതഗജവാഹനാ
യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് കാർത്തികേയന്റെ രൂപത്തിൽ അവൾ എത്തി; ഇന്ദ്രാണി മനോഹരമായ മുഖം, വെളുത്തയാനിൽ കയറി,
വജ്രഹസ്താതിരോഷാഢ്യാ സംഗ്രാമാഭിമുഖീ യയൌ । വാരാഹീ ശൂകരാകാരാ പ്രൌഢപ്രേതാസനാ മതാ
വജ്രം കൈവശം, അത്യന്തം കോപത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് നീങ്ങി; വരാഹി പന്നിയുടെ രൂപത്തിൽ, ശക്തമായ പ്രേതത്തിൽ ഇരുന്നു.