ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതവൃന്ദൈശ്ച പരിവേഷ്ടിതഃ । നിര്ജഗാമ രഥാരൂഢോ ദേവീം ശൈലോപരിസ്ഥിതാമ്
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, പടയാളികൾ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, രഥത്തിൽ കയറി, പർവതശിഖരത്തിൽ നില്ക്കുന്ന ദേവിയിലേക്ക് അവൻ പോയി.
തമാഗതം സമാലോക്യ ദേവീ ശങ്ഖമവാദയത് । ഭയദം സര്വദൈത്യാനാം ദേവാനാം മോദവര്ധനമ്
അവനെ സമീപിക്കുന്നത് കണ്ട ദേവി, ദൈവങ്ങൾക്കു സന്തോഷം കൂട്ടുകയും അസുരന്മാർക്കു ഭയം ഉണർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ശംഖം മുഴക്കി.
ശ്രുത്വാ ശങ്ഖസ്വനം ചോഗ്രം രക്തബീജോഽതിവേഗവാന് । ഗത്വാ സമീപേ ചാമുണ്ഡാം ബഭാഷേ വചനം മൃദു
ശംഖത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ട്, അതിവേഗത്തിൽ രക്തബീജൻ ചാമുണ്ഡയുടെ അടുത്ത് ചെന്നു, മൃദുലമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
രക്തബീജ ഉവാച ബാലേ കിം മാം ഭീഷയസി മത്വാ ത്വം കാതരം കില । ശങ്ഖനാദേന തന്വങ്ഗി വേത്സി കിം ധൂമ്രലോചനമ്
രക്തബീജൻ പറഞ്ഞു: ബാലേ, നീ എന്നെ ഭയപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതെന്തിന്? ഞാൻ ഭയക്കുന്നവനാണെന്ന് വിചാരിച്ചോ? നീ ശംഖം മുഴക്കുന്നതിൽ നിന്നു ധൂമ്രലോചനനെ അറിയാമോ, സുന്ദരിയേ?
രക്തബീജോഽസ്മി നാമ്നാഹം ത്വത്സകാശമിഹാഗതഃ । യുദ്ധേച്ഛാ ചേത്പികാലാപേ സജ്ജാ ഭവ ഭയം ന മേ
ഞാൻ രക്തബീജൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്; ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. യുദ്ധം ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ തയ്യാറാവൂ; എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല.
പശ്യാദ്യ മേ ബലം കാന്തേ ദൃഷ്ടാ യേ കാതരാസ്ത്വയാ । നാഹം പങ്ക്തിഗതസ്തേഷാം കുരു യുദ്ധം യഥേച്ഛസി
ഇന്ന് എന്റെ ശക്തി നീ കാണുക, സുന്ദരിയേ! നീ ഭയക്കുന്നതായി കണ്ടവരിൽ ഞാൻ ഒരാളുമല്ല. നീ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ യുദ്ധം ചെയ്യൂ.
വൃദ്ധാശ്ച സേവിതാഃ പൂര്വം നീതിശാസ്ത്രം ശ്രുതം ത്വയാ । പതിതം ചാര്ഥവിജ്ഞാനം വിദ്വദ്ഗോഷ്ഠീ കൃതാഥ വാ
നീ മുതിർന്നവരെ സേവിച്ചിട്ടുണ്ടോ, നീതിശാസ്ത്രം കേട്ടിട്ടുണ്ടോ, ധനസംബന്ധമായ അറിവ് നേടിയിട്ടുണ്ടോ, പണ്ഡിതസഭകളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ടോ,
സാഹിത്യതന്ത്രവിജ്ഞാനം ചേദസ്തി തവ സുന്ദരി । ശൃണു മേ വചനം പഥ്യം തഥ്യം പ്രമിതിബൃംഹിതമ്
സാഹിത്യത്തിലും അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങളിലും അറിവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ, സുന്ദരിയേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ; അവ നന്മയുള്ളതും സത്യവുമാണ്.
രസാനാഞ്ച നവാനാം വൈ ദ്വാവേവ മുഖ്യതാം ഗതൌ । ശൃങ്ഗാരകഃ ശാന്തിരസോ വിദ്വജ്ജനസഭാസു ച
നവരസങ്ങളിൽ പ്രധാനമായത് രണ്ട് മാത്രമാണ്: പ്രേമവും ശാന്തിയും, പ്രത്യേകിച്ച് പണ്ഡിതസഭകളിൽ.
തയോഃ ശൃങ്ഗാര ഏവാദൌ നൃപഭാവേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ । വിഷ്ണുര്ലക്ഷ്മ്യാ സഹാസ്തേ വൈ സാവിത്ര്യാ ചതുരാനനഃ
അവയിൽ ആദ്യം പ്രേമം രാജാക്കന്മാരിൽ ഉറപ്പുള്ളതാണ്; വിഷ്ണു ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം, ബ്രഹ്മാവ് സാവിത്രിയോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു.
ശച്യേന്ദ്രഃ ശൈലസുതയാ ശങ്കരഃ സഹ ശേരതേ । വല്ല്യാ വൃക്ഷോ മൃഗോ മൃഗ്യാ കപോത്യാ ച കപോതകഃ
ഇന്ദ്രൻ ശചിയോടൊപ്പം, ശിവൻ പർവതകുമാരിയോടൊപ്പം, വള്ളി വൃക്ഷത്തോടൊപ്പം, മൃഗം മൃഗിയോടൊപ്പം, കപോതൻ കപോതിയോടൊപ്പം കിടക്കുന്നു.
ഏവം സര്വേ പ്രാണഭൃതഃ സംയോഗരസികാ ഭൃശമ് । അപ്രാപ്തഭോഗവിഭവാ യേ ചാന്യേ കാതരാ നരാഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാ ജീവികളും കൂടിച്ചേരുന്നതിൽ അതിയായി ആസ്വാദനമുണ്ട്. ആനന്ദവും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കാതെ വിഷമിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവർ,
ഭവന്തി യതയസ്തേ വൈ മൂഢാ ദൈവേന വഞ്ചിതാഃ । അസംസാരരസജ്ഞാസ്തേ വഞ്ചിതാ വഞ്ചനാപരൈഃ
അവർ യതികളായി മാറുന്നു, പക്ഷേ അവർ ഭ്രമിതരായവരാണ്, വിധിയുടെ കപടത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർ. ലോകസുഖത്തിന്റെ രുചി അറിയാത്തവർ, കപടന്മാരാൽ വഞ്ചിതരാകുന്നു.
മധുരാലാപനിപുണൈ രതാഃ ശാന്തിരസേ ഹി തേ । ക്വ ജ്ഞാനം ക്വ ച വൈരാഗ്യം വര്തമാനേ മനോഭവേ
മധുരമായ സംസാരത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ ശാന്തതയിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നു. എന്നാൽ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും എവിടെയാണ്?
ലോഭേ ക്രോധേ ച ദുര്ധര്ഷേ മോഹേ മതിവിനാശകേ । തസ്മാത്ത്വമപി കല്യാണി കുരു കാന്തം മനോഹരമ്
ലോഭത്തിലും നിയന്ത്രിക്കാനാകാത്ത കോപത്തിലും, വിവേകം നശിപ്പിക്കുന്ന മായയിലും, അതുകൊണ്ട്, ഭദ്രയേ, നീയും നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ശുമ്ഭം സുരാണാം ജേതാരം നിശുമ്ഭം വാ മഹാബലമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ രക്തബീജോഽസൌ വിരരാമ പുരഃസ്ഥിതഃ । ശ്രുത്വാ ജഹാസ ചാമുണ്ഡാ കാലികാ ചാമ്ബികാ തഥാ
ശുംബൻ, ദേവന്മാരെ ജയിച്ചവൻ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാബലശാലിയായ നിശുംബൻ—ഇവരിൽ ഒരാളെ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രക്തബീജൻ അവിടെയിരുന്ന് മൗനം പാലിച്ചു. ഇത് കേട്ട് ചാമുണ്ഡയും കാലിയും അംബികയും ചിരിച്ചു.
രക്തബീജദ്വാരാ ദേവീസമീപേ ശുമ്ഭനിശുമ്ഭസംവാദവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച കൃത്വാ ഹാസ്യം തതോ ദേവീ തമുവാച വിശാംപതേ । മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ യുക്തിയുക്തമിദം വചഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ദേവി ചിരിച്ചു കൊണ്ട്, മനുഷ്യരാജാവേ, മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ, യുക്തിപൂർവ്വമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പൂര്വമേവ മയാ പ്രോക്തം മന്ദാത്മന് കിം വികത്ഥസേ । ദൂതസ്യാഗ്രേ യഥായോഗ്യം വചനം ഹിതസംയുതമ്
നിന്റെ ബുദ്ധി ക്ഷയിച്ചവനേ, ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടില്ലേ? എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പുകഴ്ത്തുന്നത്? ദൂതന്റെ മുന്നിൽ യോജിച്ചും ഉപകാരപ്രദമായും ഞാൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സദൃശോ മമ രൂപേണ ബലേന വിഭവേന ച । ത്രിലോക്യാം യദി കോഽപി സ്യാത്തം പതിം പ്രവൃണോമ്യഹമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും രൂപത്തിലും ശക്തിയിലും ഐശ്വര്യത്തിലും എന്നെപ്പോലെ ഒരാൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ അവനെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുക്കും.
ബ്രൂഹി ശുമ്ഭം നിശുമ്ഭഞ്ച പ്രതിജ്ഞാ മേ പുരാ കൃതാ । തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ജിത്വാ മാം വിവാഹം വിധിവത്കുരു
ശുംബനും നിശുംബനും ഇതു പറയൂ: ഞാൻ മുമ്പേ ഈ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ എന്നെ ജയിച്ച്, വിധിപ്രകാരം വിവാഹം കഴിക്കൂ.
ത്വം വൈ തദാജ്ഞയാ പ്രാപ്തസ്തസ്യ കാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ । സംഗ്രാമം കുരു പാതാലം ഗച്ഛ വാ പതിനാ സഹ
നീ അവരുടെ കല്പനപ്രകാരം ഇവിടെയെത്തിയതല്ലേ? അവരുടെ ലക്ഷ്യം നിറവേറ്റാൻ. അതിനാൽ യുദ്ധം ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ നായകനോടൊപ്പം പാതാളത്തിലേക്ക് പോകുക.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം ദേവ്യാഃ സ ദൈത്യോഽമര്ഷപൂരിതഃ । മുമോച തരസാ ബാണാന്സിംഹസ്യോപരി ദാരുണാന്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദേവിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ആ അസുരൻ കോപത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, സിംഹത്തിന്മേൽ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ പ്രയോഗിച്ചു.
അമ്ബികാ താച്ഛരാന്വീക്ഷ്യ ഗഗനേ പന്നഗോപമാന് । ചിച്ഛേദ സായകൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ലഘുഹസ്തതയാ ക്ഷണാത്
അംബികാ ആ അമ്പുകൾ ആകാശത്ത് പാമ്പുപോലെയെന്ന് കണ്ടു, ഉടനടി തന്റെ കയ്യിലെ സൂക്ഷ്മമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവയെ വെട്ടി തകർത്തു.
അന്യൈര്ജഘാന വിശിഖൈ രക്തബീജം മഹാസുരമ് । അമ്ബികാചാപനിര്മുക്തൈഃ കര്ണാകൃഷ്ടൈഃ ശിലാശിതൈഃ
മറ്റു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അംബികാ തന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് കാതിലേക്കു വലിച്ചെടുത്ത കല്ലുകൾ ചേർത്ത അമ്പുകൾ കൊണ്ട് രക്തബീജൻ എന്ന മഹാസുരനെ ആക്രമിച്ചു.
ദേവീബാണഹതഃ പാപോ മൂര്ച്ഛാമാപ രഥോപരി । പതിതേ രക്തബീജേ തു ഹാഹാകാരോ മഹാനഭൂത്
ദേവിയുടെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അടിയേറ്റ ദുഷ്ടൻ രഥത്തിൽ തന്നെ ബോധംകെട്ടുവീണു. രക്തബീജൻ വീണപ്പോൾ വലിയ ആഹ്ലാദവും നിലവിളിയും ഉയർന്നു.
സൈനികാശ്ചുക്രുശുഃ സര്വേ ഹതാഃ സ്മ ഇതി ചാബ്രുവന് । തതോ ബുമ്ബാരവം ശ്രുത്വാ ശുമ്ഭഃ പരമദാരുണമ്
എല്ലാ സൈനികരും 'ഞങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്ന് നിലവിളിച്ചു. അതിനുശേഷം ആ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ട് ശുംബൻ—
ഉദ്യോഗം സര്വസൈന്യാനാം ദൈത്യാനാമാദിദേശ ഹ । ശുമ്ഭ ഉവാച നിര്യാന്തു ദാനവാഃ സര്വേ കാമ്ബോജാഃ സ്വബലൈര്വൃതാഃ
എല്ലാ അസുരസൈന്യങ്ങളെയും സജ്ജമാക്കാൻ കല്പിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദാനവരും, കാംബോജന്മാർ തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി പുറപ്പെടട്ടെ.'
അന്യേഽപ്യതിബലാഃ ശൂരാഃ കാലകേയാ വിശേഷതഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാജ്ഞപ്തം ബലം സര്വം ശുമ്ഭേന ച ചതുര്വിധമ്
'മറ്റു അതിവിശേഷ ശക്തരും വീരരുമായ കാലകേയന്മാരും പുറപ്പെടട്ടെ.' വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ശുംബൻ തന്റെ നാലു വിഭാഗങ്ങളിലായുള്ള മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും കല്പിച്ചു.
നിര്ജഗാമ മദാഽഽവിഷ്ടം ദേവീസമരമണ്ഡലേ । തമാഗതം സമാലോക്യ ചണ്ഡികാ ദാനവം ബലമ്
ദേവതകളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ അഹങ്കാരത്തിൽ മുഴുകിയ ദാനവൻ പുറത്ത് വന്നു; അവൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു ചണ്ഡികാ ദാനവസേനയെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി.
ഘണ്ടാനാദം ചകാരാശു ഭീഷണം ഭയദം മുഹുഃ । ജ്യാസ്വനം ശങ്ഖനാദഞ്ച ചകാര ജഗദമ്ബികാ
അമ്മയാകുന്ന ദേവി തന്റെ മണി ഭയങ്കരമായി പലതവണ മുഴക്കി; അവൾ തന്റെ വില്ലിന്റെ നാദവും ശംഖത്തിന്റെ മുഴക്കവും മുഴുവൻ ലോകത്തും പടർന്നു കേൾക്കിച്ചു.