ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രോഽയം യമോഽഗ്നിര്വരുണസ്തഥാ । സൂര്യശ്ചന്ദ്രസ്തഥാ ശക്രഃ സര്വേ ദൈവവശാഃ കില
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും യമനും അഗ്നിയും വരുണനും സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഇന്ദ്രനും — ഇവർ എല്ലാവരും വിധിയുടെ കയ്യിലാണ്.
കാ ചിന്താ തര്ഹി മേ മന്ദാ യദ്ഭാവി തദ്ഭവിഷ്യതി । ഉദ്യമസ്താദൃശോ ഭൂയാദ്യാദൃശീ ഭവിതവ്യതാ
അപ്പോൾ എനിക്ക് എന്തിനാണ് ആശങ്ക, അജ്ഞാനികളേ? സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കും; സംഭവിക്കേണ്ടതനുസരിച്ച് ഞാൻ ശ്രമം നടത്തട്ടെ.
സര്വഥൈവ വിചാര്യൈവ ന ശോചന്തി ബുധാഃ ക്വചിത് । സ്വധര്മം ന ത്യജന്തീഹ ജ്ഞാനിനോ മരണാദ്ഭയാത്
എല്ലാം ആലോചിച്ചശേഷം ജ്ഞാനികൾ ഒരിക്കലും ദുഃഖിക്കാറില്ല; മരണം ഭയന്ന് ഇവിടത്തെ സ്വന്തം കർത്തവ്യം അവർ ഉപേക്ഷിക്കാറില്ല.
സുഖം ദുഃഖം തഥൈവായുര്ജീവിതം മരണം നൃണാമ് । കാലേ ഭവതി സമ്പ്രാപ്തേ സര്വഥാ ദൈവനിര്മിതമ്
സുഖവും ദുഃഖവും, ആയുസും, ജീവനും, മരണവും — മനുഷ്യർക്കെല്ലാം നിശ്ചിത സമയത്ത് സംഭവിക്കുന്നതും, എല്ലാം വിധി നിർണ്ണയിച്ചതുമാണ്.
ബ്രഹ്മാ പതതി കാലേ സ്വേ വിഷ്ണുശ്ച പാര്വതീപതിഃ । നാശം ഗച്ഛന്ത്യായുഷോഽന്തേ സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ
ബ്രഹ്മാവും തന്റെ സമയത്ത് വീഴുന്നു, പാർവതീപതിയായ വിഷ്ണുവും അങ്ങനെ തന്നെ; ആയുസ്സിന്റെ അവസാനം എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും നശിക്കുന്നു.
തഥാഹമപി കാലസ്യ വശഗഃ സര്വഥാധുനാ । നാശം ജയം വാ ഗന്താസ്മി സ്വധര്മപരിപാലനാത്
അങ്ങനെ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പോലും സമയത്തിന്റെ പൂർണ്ണ അധീനനാണ്; ഞാൻ നശിച്ചാലും ജയിച്ചാലും, എന്റെ കർത്തവ്യം ഞാൻ പാലിക്കും.
ആഹൂതോഽപ്യനയാ കാമം യുദ്ധായാബലയാ കില । കഥം പലായനപരോ ജീവേയം ശരദാം ശതമ്
ഈ ദേവി എന്നെ യുദ്ധത്തിന് വിളിച്ചിട്ടും, എനിക്ക് ശക്തിയില്ലെങ്കിലും, ഞാൻ ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചാൽ എങ്ങനെ നൂറുവർഷം ജീവിക്കാനാകും?
കരിഷ്യാമ്യദ്യ സംഗ്രാമം യദ്ഭാവി തദ്ഭവത്വിഹ । ജയോ വാ മരണം വാപി സ്വീകരോമി യഥാ തഥാ
ഇന്ന് ഞാൻ ഈ യുദ്ധം നടത്തും; സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കട്ടെ. ജയമോ മരണമോ വന്നാലും ഞാൻ അതിനെ സ്വീകരിക്കും.
ദൈവം മിഥ്യേതി വിദ്വാംസോ വദന്ത്യുദ്യമവാദിനഃ । യുക്തിയുക്തം വചസ്തേഷാം യേ ജാനന്ത്യഭിഭാഷിതമ്
ശ്രമം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന പണ്ഡിതന്മാർ വിധി വ്യർത്ഥമാണെന്ന് പറയുന്നു; അവർ പറയുന്നത് യുക്തിയുള്ളതാണു, കാരണം അവർ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നവരാണ്.
ഉദ്യമേന വിനാ കാമം ന സിധ്യന്തി മനോരഥാഃ । കാതരാ ഏവ ജല്പന്തി യദ്ഭാവ്യം തദ്ഭവിഷ്യതി
ശ്രമം ഇല്ലാതെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഒരിക്കലും സഫലമാവില്ല; ഭയക്കുന്നവരാണ് 'സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കും' എന്ന് പറയുന്നത്.
അദൃഷ്ടം ബലവന്മൂഢാഃ പ്രവദന്തി ന പണ്ഡിതാഃ । പ്രമാണം തസ്യ സത്ത്വേ കിമദൃശ്യം ദൃശ്യതേ കഥമ്
അദൃശ്യമാണ് ശക്തിയെന്ന് മൂഢന്മാർ പറയുന്നു, ജ്ഞാനികൾ അല്ല; അതിന്റെ സത്യത്തിന് എന്താണ് തെളിവ്? കാണാത്തത് എങ്ങനെ കാണാം?
അദൃഷ്ടം ക്ത്വാപി ദൃഷ്ടം സ്യാദേഷാ മൂര്ഖവിഭീഷികാ । അവലമ്ബം വിനൈവൈഷാ ദുഃഖേ ചിത്തസ്യ ധാരണാ
അദൃശ്യമായത് കാണാമെന്നു കരുതിയാലും, അത് അജ്ഞാനികളുടെ ഭയമാണ്; ആശ്രയമില്ലാതെ, ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സ് കുടുങ്ങുന്നതു മാത്രമാണ്.
ചക്രീസമീപേ സംവിഷ്ടാ സംസ്ഥിതാ പിഷ്ടകാരിണീ । ഉദ്യമേന വിനാ പിഷ്ടം ന ഭവത്യേവ സര്വഥാ
ചക്കിരിയുടെ അടുത്ത് ഇരുന്ന്, അരി അരിയുന്നവൾ തയ്യാറായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, പരിശ്രമം ഇല്ലാതെ അരി ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല.
ഉദ്യമേ ച കൃതേ കാര്യം സിദ്ധിം യാത്യേവ സര്വഥാ । കദാചിത്തസ്യ ന്യൂനത്വേ കാര്യം നൈവ ഭവേദപി
ശ്രമം ചെയ്താൽ ജോലി തീർച്ചയായും പൂർത്തിയാകും; പക്ഷേ, ശ്രമത്തിൽ കുറവ് വന്നാൽ ജോലി തീരാതെ പോകും.
ദേശം കാലഞ്ച വിജ്ഞായ സ്വബലം ശത്രുജം ബലമ് । കൃതം കാര്യം ഭവത്യേവ ബൃഹസ്പതിവചോ യഥാ
സ്ഥലം, സമയം, സ്വന്തം ശക്തി, ശത്രുവിന്റെ ശക്തി എന്നിവ മനസ്സിലാക്കി പ്രവർത്തിച്ചാൽ ജോലി തീർച്ചയായും വിജയിക്കും, ബൃഹസ്പതിയുടെ വാക്കുപോലെ.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി നിശ്ചിത്യ ദൈത്യേന്ദ്രോ രക്തബീജം മഹാസുരമ് । പ്രേഷയാമാസ സംഗ്രാമേ സൈന്യേന മഹതാഽഽവൃതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം, അസുരരാജാവ് രക്തബീജനെന്ന മഹാസുരനെ വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി അയച്ചു.
ശുമ്ഭ ഉവാച രക്തബീജ മഹാബാഹോ ഗച്ഛ ത്വം സമരാങ്ഗണേ । കുരു യുദ്ധം മഹാഭാഗ യഥാ തേ ബലമാഹിതമ്
ശുംബൻ പറഞ്ഞു: രക്തബീജാ, മഹാബലശാലിയായ നീ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പോവുക; നിന്റെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യുക.
രക്തബീജ ഉവാച മഹാരാജ ന തേ കാര്യാ ചിന്താ സ്വല്പതരാപി വാ । അഹമേനാം ഹനിഷ്യാമി കരിഷ്യാമി വശേ തവ
രക്തബീജൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, നിനക്ക് ചെറിയതെങ്കിലും ആശങ്ക വേണ്ട; ഞാൻ അവളെ കൊല്ലും, അവളെ നിന്റെ വശത്താക്കും.
പശ്യ മേ യുദ്ധചാതുര്യം ക്വേയം ബാലാ സുരപ്രിയാ । ദാസീം തേഽഹം കരിഷ്യാമി ജിത്വേമാം സമരേ ബലാത്
എന്റെ യുദ്ധകൗശലം നീ കാണുക! ദേവന്മാരുടെ പ്രിയയായ ഈ ബാലയെ ഞാൻ ശക്തിയാൽ ജയിച്ച്, അവളെ നിന്റെ ദാസിയാക്കും.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാഭാഷ്യ കുരുശ്രേഷ്ഠ രക്തബീജോ മഹാസുരഃ । ജഗാമ രഥമാരുഹ്യ സ്വസൈന്യപരിവാരിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, രക്തബീജൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു.
ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതവൃന്ദൈശ്ച പരിവേഷ്ടിതഃ । നിര്ജഗാമ രഥാരൂഢോ ദേവീം ശൈലോപരിസ്ഥിതാമ്
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, പടയാളികൾ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, രഥത്തിൽ കയറി, പർവതശിഖരത്തിൽ നില്ക്കുന്ന ദേവിയിലേക്ക് അവൻ പോയി.
തമാഗതം സമാലോക്യ ദേവീ ശങ്ഖമവാദയത് । ഭയദം സര്വദൈത്യാനാം ദേവാനാം മോദവര്ധനമ്
അവനെ സമീപിക്കുന്നത് കണ്ട ദേവി, ദൈവങ്ങൾക്കു സന്തോഷം കൂട്ടുകയും അസുരന്മാർക്കു ഭയം ഉണർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ശംഖം മുഴക്കി.
ശ്രുത്വാ ശങ്ഖസ്വനം ചോഗ്രം രക്തബീജോഽതിവേഗവാന് । ഗത്വാ സമീപേ ചാമുണ്ഡാം ബഭാഷേ വചനം മൃദു
ശംഖത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ട്, അതിവേഗത്തിൽ രക്തബീജൻ ചാമുണ്ഡയുടെ അടുത്ത് ചെന്നു, മൃദുലമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
രക്തബീജ ഉവാച ബാലേ കിം മാം ഭീഷയസി മത്വാ ത്വം കാതരം കില । ശങ്ഖനാദേന തന്വങ്ഗി വേത്സി കിം ധൂമ്രലോചനമ്
രക്തബീജൻ പറഞ്ഞു: ബാലേ, നീ എന്നെ ഭയപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതെന്തിന്? ഞാൻ ഭയക്കുന്നവനാണെന്ന് വിചാരിച്ചോ? നീ ശംഖം മുഴക്കുന്നതിൽ നിന്നു ധൂമ്രലോചനനെ അറിയാമോ, സുന്ദരിയേ?
രക്തബീജോഽസ്മി നാമ്നാഹം ത്വത്സകാശമിഹാഗതഃ । യുദ്ധേച്ഛാ ചേത്പികാലാപേ സജ്ജാ ഭവ ഭയം ന മേ
ഞാൻ രക്തബീജൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവനാണ്; ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. യുദ്ധം ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ തയ്യാറാവൂ; എനിക്ക് ഭയം ഇല്ല.
പശ്യാദ്യ മേ ബലം കാന്തേ ദൃഷ്ടാ യേ കാതരാസ്ത്വയാ । നാഹം പങ്ക്തിഗതസ്തേഷാം കുരു യുദ്ധം യഥേച്ഛസി
ഇന്ന് എന്റെ ശക്തി നീ കാണുക, സുന്ദരിയേ! നീ ഭയക്കുന്നതായി കണ്ടവരിൽ ഞാൻ ഒരാളുമല്ല. നീ ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ യുദ്ധം ചെയ്യൂ.
വൃദ്ധാശ്ച സേവിതാഃ പൂര്വം നീതിശാസ്ത്രം ശ്രുതം ത്വയാ । പതിതം ചാര്ഥവിജ്ഞാനം വിദ്വദ്ഗോഷ്ഠീ കൃതാഥ വാ
നീ മുതിർന്നവരെ സേവിച്ചിട്ടുണ്ടോ, നീതിശാസ്ത്രം കേട്ടിട്ടുണ്ടോ, ധനസംബന്ധമായ അറിവ് നേടിയിട്ടുണ്ടോ, പണ്ഡിതസഭകളിൽ പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ടോ,
സാഹിത്യതന്ത്രവിജ്ഞാനം ചേദസ്തി തവ സുന്ദരി । ശൃണു മേ വചനം പഥ്യം തഥ്യം പ്രമിതിബൃംഹിതമ്
സാഹിത്യത്തിലും അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങളിലും അറിവ് ഉണ്ടെങ്കിൽ, സുന്ദരിയേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ; അവ നന്മയുള്ളതും സത്യവുമാണ്.
രസാനാഞ്ച നവാനാം വൈ ദ്വാവേവ മുഖ്യതാം ഗതൌ । ശൃങ്ഗാരകഃ ശാന്തിരസോ വിദ്വജ്ജനസഭാസു ച
നവരസങ്ങളിൽ പ്രധാനമായത് രണ്ട് മാത്രമാണ്: പ്രേമവും ശാന്തിയും, പ്രത്യേകിച്ച് പണ്ഡിതസഭകളിൽ.
തയോഃ ശൃങ്ഗാര ഏവാദൌ നൃപഭാവേ പ്രതിഷ്ഠിതഃ । വിഷ്ണുര്ലക്ഷ്മ്യാ സഹാസ്തേ വൈ സാവിത്ര്യാ ചതുരാനനഃ
അവയിൽ ആദ്യം പ്രേമം രാജാക്കന്മാരിൽ ഉറപ്പുള്ളതാണ്; വിഷ്ണു ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം, ബ്രഹ്മാവ് സാവിത്രിയോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു.