ഗണാ ഊചുഃ ബലഞ്ച പാതിതം സര്വം നിഹതോ ധൂമ്രലോചനഃ । കൃതം കാലികയാ കര്മ രണഭൂമാവമാനുഷമ്
ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു: "സൈന്യം മുഴുവനും നശിച്ചു, ദൂമ്രലോചനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; കാളി യുദ്ധഭൂമിയിൽ അതിമാനുഷികമായ പ്രവർത്തി നടത്തി."
ശങ്ഖനാദോഽമ്ബികായാസ്തു ഗഗനം വ്യാപ്യ രാജതേ । ഹര്ഷദഃ സുരസങ്ഘാനാം ദാനവാനാഞ്ച ശോകകൃത്
അംബികായുടെ ശംഖനാദം ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ച് പ്രകാശിക്കുന്നു; അത് ദേവന്മാർക്ക് ആനന്ദവും ദാനവന്മാർക്ക് ദുഃഖവും നൽകുന്നു.
യദാ നിപാതിതാഃ സര്വേ തേന കേസരിണാ വിഭോ । രഥാ ഭഗ്നാ ഹയാശ്ചൈവ ബാണപാതൈര്വിനാശിതാഃ
ആ സിംഹം എല്ലാവരെയും വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, രാജാവേ, രഥങ്ങൾ തകർന്ന് കുതിരകൾ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ നശിച്ചു.
ഗഗനസ്ഥാഃ സുരാശ്ചക്രുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിം മുദാന്വിതാഃ । ദൃഷ്ട്വാ ഭഗ്നം ബലം സര്വം പാതിതം ധൂമ്രലോചനമ്
ആകാശത്ത് നിന്നിരുന്ന ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ പൂക്കൾ മഴപോലെ ചിതറിച്ചു; സൈന്യം മുഴുവനും തകർന്ന് ദൂമ്രലോചനൻ വീണതും അവർ കണ്ടു.
നിശ്ചയസ്തു കൃതോഽസ്മാഭിര്ജയോ നൈവ ഭവേദിതി । വിചാരം കുരു രാജേന്ദ്ര മന്ത്രിഭിര്മന്ത്രവിത്തമൈഃ
നമുക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചു. രാജാധിരാജാ, മന്ത്രജ്ഞന്മാരായ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കണം.
വിസ്മയോഽയം മഹാരാജ യദേകാ ജഗദമ്ബികാ । ഭവദ്ഭിഃ സഹ യുദ്ധായ സംസ്ഥിതാ സൈന്യവര്ജിതാ
മഹാരാജാവേ, ലോകമാതാവ് ഒരാളായി, സൈന്യങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ നിങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി നിലകൊള്ളുന്നത് അത്ഭുതകരമാണ്.
നിര്ഭയൈകാകിനീ ബാലാ സിംഹാരൂഢാ മദോത്കടാ । ചിത്രമേതന്മഹാരാജ ഭാസതേഽദ്ഭുതമഞ്ജസാ
ഭയമില്ലാതെ ഒറ്റയ്ക്കു സിംഹത്തിന്മേൽ കയറി, അഭിമാനത്തോടെ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ഒരു ബാലികയെ കാണുന്നത്, മഹാരാജാവേ, അതിവിശേഷവും അത്ഭുതകരവുമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്.
സന്ധിര്വാ വിഗ്രഹോ വാദ്യ സ്ഥാനം നിര്യാണമേവ ച । മന്ത്രയിത്വാ മഹാരാജ കുരു കാര്യം യഥാരുചി
സഖ്യതോ, യുദ്ധമോ, ചർച്ചയോ, അവിടെതന്നെ നിൽക്കലോ, പുറത്ത് പോകലോ—മഹാരാജാവേ, എല്ലാം ആലോചിച്ചശേഷം താങ്കൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.
തത്സന്നിധൌ ബലം നാസ്തി തഥാപി ശത്രുതാപന । പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹാ സുരാഃ സര്വേ ഭവിഷ്യന്തി കിലാപദി
അവളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആര്ക്കും ശക്തിയില്ല; എങ്കിലും, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, കഷ്ടസമയത്തിൽ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും പിന്തുടരുന്നവരായി മാറും.
സമയേ തത്സമീപസ്ഥൌ ജ്ഞാതൌ ച ഹരിശങ്കരൌ । ലോകപാലാഃ സമീപേഽദ്യ വര്തന്തേ ഗഗനേ സ്ഥിതാഃ
ഇപ്പോൾ ഹരിയും ശങ്കരനും അവളുടെ അടുത്ത് ഉണ്ടെന്നു അറിയാം; ഇന്ന് ലോകപാലന്മാർ ആകാശത്ത് അടുത്ത് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
രക്ഷോഗണാശ്ച ഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാ മാനുഷാസ്തഥാ । തത്സഹായാശ്ച മന്തവ്യാഃ സമയേ സുരതാപന
രക്ഷസുകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്നിവരും അവളുടെ കൂട്ടുകാരും—all ഇവരെ ഈ സമയത്ത് പരിഗണിക്കണം, ദേവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
അസ്മാകം മതിമാനേന ജ്ഞായതേ സര്വഥേദൃശമ് । അമ്ബികായാഃ സഹായാശാ തത്കാര്യാശാ ന കാചന
നമ്മുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ എല്ലാം വ്യക്തമാണ്; അംബികയ്ക്ക് തന്റെ കാര്യങ്ങൾക്കായി ആരുടെയും സഹായം ആവശ്യമില്ല.
ഏകാ നാശയിതും ശക്താ ജഗത്സര്വം ചരാചരമ് । കാ കഥാ ദാനവാനാം തു സര്വേഷാമിതി നിശ്ചയഃ
അവൾ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതും—നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; പിന്നെ ദാനവന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതെന്ത്? ഇതു തീർച്ചയാണ്.
ഇതി ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗ യഥാരുചി തഥാ കുരു । ഹിതം സത്യം മിതം വാക്യം വക്തവ്യമനുയായിഭിഃ
ഇതൊക്കെയറിയുമ്പോൾ, മഹാഭാഗവാനേ, താങ്കൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക; അനുയായികൾ ഉപകാരപ്രദവും സത്യവുമായതും അളവുള്ളതുമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തേഷാം ശുമ്ഭഃ പരബലാര്ദനഃ । കനീയാംസം സമാനീയ പപ്രച്ഛ രഹസി സ്ഥിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശുംബൻ—ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ—തന്റെ ഇളയാനെ വിളിച്ചു രഹസ്യമായി ചോദിച്ചു.
ഭ്രാതഃ കാലികയാദ്യൈവ നിഹതോ ധൂമ്രലോചനഃ । ബലഞ്ച ശാതിതം സര്വം ഗണാ ഭഗ്നാഃ സമാഗതാഃ
സഹോദരാ, ഇന്ന് കാളികയാൽ ധൂമ്രലോചനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; നമ്മുടെ സൈന്യം മുഴുവൻ തകർന്ന്, സൈനികർ തോറ്റു മടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അമ്ബികാ ശങ്ഖനാദം വൈ കരോതി മദഗര്വിതാ । ജ്ഞാനിനാം ചൈവ ദുര്ജ്ഞേയാ ഗതിഃ കാലസ്യ സര്വഥാ
അഭിമാനത്തിൽ മുഴുകിയ അംബികാ ശംഖം മുഴക്കുന്നു; കാലത്തിന്റെ ഗതി ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തൃണം വജ്രായതേ നൂനം വജ്രം ചൈവ തൃണായതേ । ബലവാന്ബലഹീനഃ സ്യാദ്ദൈവസ്യ ഗതിരീദൃശീ
കുറഞ്ഞതായ പുല്ല് വജ്രംപോലും വജ്രം പുല്ലുപോലും ആകുന്നു; ശക്തൻ ദുർബലനാകാം—ദൈവത്തിന്റെ ഗതി ഇങ്ങനെയാണ്.
പൃച്ഛാമി ത്വാം മഹാഭാഗ കിം കര്തവ്യമിതഃ പരമ് । അഭോഗ്യാ ചാമ്ബികാ നൂനം കാരണാദത്ര ചാഗതാ
മഹാഭാഗവാനേ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; അംബികയെ നേടാൻ കഴിയില്ല, അവൾ ഒരു കാരണത്താൽ ഇവിടെ വന്നു.
യുക്തം പലായനം വീര യുദ്ധം വാ വദ സത്വരമ് । ലഘും ജ്യേഷ്ഠം വിജാനാമി ത്വാമഹം കാര്യസങ്കടേ
വീരാ, പലയിടുന്നതോ യുദ്ധമോ ചെയ്യുന്നത് ശരിയാണോ എന്ന് വേഗത്തിൽ പറയൂ; ഈ കഠിനസമയത്ത് നീയാണ് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
നിശുമ്ഭ ഉവാച ന വാ പലായനം യുക്തം ന ദുര്ഗഗ്രഹണം തഥാ । യുദ്ധമേവ പരം ശ്രേയഃ സര്വഥൈവാനയാനഘ
നിശുംബൻ പറഞ്ഞു: പലയിടുന്നതും കോട്ട പിടിക്കുന്നതും ശരിയല്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും യുദ്ധം തന്നെ ഏറ്റവും ഉത്തമം, പാപരഹിതനേ.
സസൈന്യോഽഹം ഗമിഷ്യാമി രണേ തു പ്രവരാശ്രിതഃ । ഹത്വാ താമാഗമിഷ്യാമി തരസാ ത്വബലാമിമാമ്
ഞാൻ എന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനുപോകും, മികച്ച യോദ്ധാക്കളെ ആശ്രയിച്ച്; അവളെ തോൽപ്പിച്ചശേഷം വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു വരാം, അവൾ ദുർബലയല്ലേ.
അഥവാ ബലവദ്ദൈവാദന്യഥാ ചേദ്ഭവിഷ്യതി । മൃതേ മയി ത്വയാ കാര്യം വിമൃശ്യ ച പുനഃ പുനഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം മൂലം എങ്കിൽ എതിരായി സംഭവിച്ചാൽ ഞാൻ മരിച്ചാൽ, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശുമ്ഭഃ പ്രോവാച ചാനുജമ് । തിഷ്ഠ ത്വം ചണ്ഡമുണ്ഡൌ ദ്വൌ ഗച്ഛേതാം ബലസംയുതൌ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശുംബൻ തന്റെ ഇളയാനോട് പറഞ്ഞു: നീ ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കൂ, ചണ്ടനും മുന്ഡനും സൈന്യത്തോടെ പുറപ്പെടട്ടെ.
ശശകഗ്രഹണായാത്ര ന യുക്തം ഗജമോചനമ് । ചണ്ഡമുണ്ഡൌ മഹാവീരൌ താം ഹന്തും സര്വഥാ ക്ഷമൌ
മുയലിനെ പിടിക്കാൻ ആനയെ വിട്ടയക്കുന്നത് ശരിയല്ല. ചണ്ഡനും മുന്ഡനും മഹാശക്തിയുള്ള വീരന്മാരാണ്; അവളെ കൊല്ലാൻ ഇവർക്ക് പൂർണമായും കഴിയും.
ഇത്യുക്ത്വാ ഭ്രാതരം ശുമ്ഭഃ സമ്ഭാഷ്യ ച മഹാബലൌ । ഉവാച വചനം രാജാ ചണ്ഡമുണ്ഡൌ പുരഃസ്ഥിതൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ശുംബൻ തന്റെ സഹോദരനോടു സംസാരിച്ചു. ശേഷം, മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന മഹാബലശാലികളായ ചണ്ഡനും മുന്ഡനും രാജാവായ ശുംബൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛതം ചണ്ഡമുണ്ഡൌ ദ്വൌ സ്വസൈന്യപരിവാരിതൌ । ഹന്തും താമബലാം ശീഘ്രം നിര്ലജ്ജാം മദഗര്വിതാമ്
ചണ്ഡനും മുന്ഡനും, നിങ്ങളിരുവരും നിങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി ചേർന്ന് വേഗത്തിൽ പോയി, ആ ലജ്ജയില്ലാത്ത, അഹങ്കാരമുള്ള സ്ത്രീയെ കൊല്ലൂ.
ഗൃഹീത്വാഥ നിഹത്യാജൌ കാലികാം പിങ്ഗലോചനാമ് । ആഗമ്യതാം മഹാഭാഗൌ കൃത്വാ കാര്യം മഹത്തരമ്
യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചു കൊല്ലി, കവിളുകൾ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള കാളിയെ കൊണ്ടുവന്നു, ഈ വലിയ ജോലി പൂർത്തിയാക്കി തിരികെ വരൂ, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ.
സാ നായാതി ഗൃഹീതാപി ഗര്വിതാ ചാമ്ബികാ യദി । തദാ ബാണൈര്മഹാതീക്ഷ്ണൈര്ഹന്തവ്യാഹവമണ്ഡിതാ
അവളെ പിടിച്ചിട്ടും ആ അഹങ്കാരമുള്ള അംബികാ വരില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ അതിവേഗവും കഠിനവുമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവളെ കൊല്ലണം.
ചണ്ഡമുണ്ഡവധേന ദേവ്യാശ്ചാമുണ്ഡേതിനാമവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാജ്ഞപ്തൌ തദാ വീരൌ ചണ്ഡമുണ്ഡൌ മഹാബലൌ । ജഗ്മതുസ്തരസൈവാജൌ സൈന്യേന മഹതാന്വിതൌ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹാശക്തിയുള്ള വീരന്മാരായ ചണ്ഡനും മുന്ഡനും വലിയൊരു സൈന്യവുമായി ഉടൻ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.