ഇത്യുക്ത്വാ സഹസാഽഽഗത്യ പരിഘം ക്ഷിപതേ യദാ । ഹുങ്കാരേണൈവ തം ഭസ്മ ചകാര തരസാമ്ബികാ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ പെട്ടെന്ന് മുന്നോട്ട് ഓടി ദണ്ഡം എറിഞ്ഞപ്പോൾ, അംബികാ ഒരു ഉച്ചത്തിലുള്ള ഹൂങ്കാരത്തിൽ അവനെ ഉടൻ ചാരമാക്കി.
ദൃഷ്ട്വാ ഭസ്മീകൃതം ദൈത്യം സൈനികാ ഭയവിഹ്വലാഃ । ചക്രുഃ പലായനം സദ്യോ ഹാ താതേത്യബ്രുവന്പഥി
ദൈത്യൻ ചാരമായത് കണ്ട സൈനികർ ഭയത്താൽ വിറച്ച്, "അയ്യോ അച്ഛാ!" എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് ഉടൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ദേവാസ്തം നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ ദാനവം ധൂമ്രലോചനമ് । മുമുചുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിം തേ മുദിതാ ഗഗനേ സ്ഥിതാഃ
ദൂമ്രലോചനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ട ദേവന്മാർ ആകാശത്ത് നിന്നു സന്തോഷത്തോടെ പൂക്കളെ മഴപോലെ ചിതറിച്ചു.
രണഭൂമിസ്തദാ രാജന് ദാരുണാ സമപദ്യത । നിഹതൈര്ദാനവൈരശ്വൈഃ ഖരൈശ്ച വാരണൈസ്തഥാ
അപ്പോൾ, രാജാവേ, യുദ്ധഭൂമി ഭയാനകമായി മാറി; കൊല്ലപ്പെട്ട ദാനവന്മാരും കുതിരകളും കഴുതകളും ആനകളും എല്ലാം അവിടെ കിടന്നു.
ഗൃധ്രാഃ കാകാ വടാഃ ശ്യേനാ വരഫാ ജമ്ബുകാസ്തഥാ । നനൃതുശ്ചുക്രുശുഃ പ്രേതാന്പതിതാന് രണഭൂമിഷു
ഗിധുകൾ, കാക്കകൾ, വവ്വാലുകൾ, പരുന്തുകൾ, നരി, കാട്ടുനായ്ക്കൾ എന്നിവ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണ മരിച്ചവരുടെ മേൽ ചാടിയും കുരച്ചും ആഘോഷിച്ചു.
അമ്ബികാ തദ്രണസ്ഥാനം ത്യക്ത്വാ ദൂരം സ്ഥലാന്തരേ । ഗത്വാ ചകാര ചാപ്യുഗ്രം ശങ്ഖനാദം ഭയപ്രദമ്
അംബികാ ആ യുദ്ധഭൂമി വിട്ട് ദൂരെയുള്ള മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് ചെന്നു, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ ശംഖനാദം മുഴക്കി.
തം ശ്രുത്വാ ദരശബ്ദം തു ശുമ്ഭഃ സദ്മനി സംസ്ഥിതഃ । ദൃഷ്ട്വാഥ ദാനവാന്ഭഗ്നാനാഗതാന് രുധിരോക്ഷിതാന്
ആ ഭയകരമായ ശബ്ദം കേട്ട്, ശുംബൻ തന്റെ അരമനയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, രക്തത്തിൽ കുളിച്ചും തോറ്റും മടങ്ങുന്ന ദാനവന്മാരെ കണ്ടു.
ഛിന്നപാദകരാക്ഷാംശ്ച മഞ്ചകാരോപിതാനപി । ഭഗ്നപൃഷ്ഠകടിഗ്രീവാന്ക്രന്ദമാനാനനേകശഃ
കൈയും കാലും മുറിഞ്ഞവരും കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്നവരും, പുറം, കടി, കഴുത്ത് ഒടിഞ്ഞവരും, പലരും വേദനയിൽ കരയുന്നവരുമായ ദാനവന്മാരെ അവൻ കണ്ടു.
വീക്ഷ്യ ശുമ്ഭോ നിശുമ്ഭശ്ച ക്വ ഗതോ ധൂമ്രലോചനഃ । കഥം ഭഗ്നാഃ സമായാതാ നാനീതാ കിം വരാനനാ
ശുംബനും നിശുംബനും ചോദിച്ചു: "ദൂമ്രലോചനൻ എവിടേയ്ക്ക് പോയി? നിങ്ങൾ എങ്ങനെ തോറ്റു മടങ്ങി? ആ സുന്ദരിയെ കൊണ്ടുവരാതിരുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?"
സൈന്യം കുത്ര ഗതം മന്ദാഃ കഥയന്തു യഥോചിതമ് । കസ്യായം ശങ്ഖനാദോഽദ്യ ശ്രൂയതേ ഭയവര്ധനഃ
"സൈന്യം എവിടേയ്ക്ക് പോയി, മന്ദന്മാരേ? ശരിയായി പറയൂ. ഇന്ന് ഈ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശംഖനാദം ആരുടേതാണ് കേൾക്കുന്നത്?"
ഗണാ ഊചുഃ ബലഞ്ച പാതിതം സര്വം നിഹതോ ധൂമ്രലോചനഃ । കൃതം കാലികയാ കര്മ രണഭൂമാവമാനുഷമ്
ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു: "സൈന്യം മുഴുവനും നശിച്ചു, ദൂമ്രലോചനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; കാളി യുദ്ധഭൂമിയിൽ അതിമാനുഷികമായ പ്രവർത്തി നടത്തി."
ശങ്ഖനാദോഽമ്ബികായാസ്തു ഗഗനം വ്യാപ്യ രാജതേ । ഹര്ഷദഃ സുരസങ്ഘാനാം ദാനവാനാഞ്ച ശോകകൃത്
അംബികായുടെ ശംഖനാദം ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ച് പ്രകാശിക്കുന്നു; അത് ദേവന്മാർക്ക് ആനന്ദവും ദാനവന്മാർക്ക് ദുഃഖവും നൽകുന്നു.
യദാ നിപാതിതാഃ സര്വേ തേന കേസരിണാ വിഭോ । രഥാ ഭഗ്നാ ഹയാശ്ചൈവ ബാണപാതൈര്വിനാശിതാഃ
ആ സിംഹം എല്ലാവരെയും വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, രാജാവേ, രഥങ്ങൾ തകർന്ന് കുതിരകൾ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ നശിച്ചു.
ഗഗനസ്ഥാഃ സുരാശ്ചക്രുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിം മുദാന്വിതാഃ । ദൃഷ്ട്വാ ഭഗ്നം ബലം സര്വം പാതിതം ധൂമ്രലോചനമ്
ആകാശത്ത് നിന്നിരുന്ന ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ പൂക്കൾ മഴപോലെ ചിതറിച്ചു; സൈന്യം മുഴുവനും തകർന്ന് ദൂമ്രലോചനൻ വീണതും അവർ കണ്ടു.
നിശ്ചയസ്തു കൃതോഽസ്മാഭിര്ജയോ നൈവ ഭവേദിതി । വിചാരം കുരു രാജേന്ദ്ര മന്ത്രിഭിര്മന്ത്രവിത്തമൈഃ
നമുക്ക് വിജയം ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചു. രാജാധിരാജാ, മന്ത്രജ്ഞന്മാരായ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിക്കണം.
വിസ്മയോഽയം മഹാരാജ യദേകാ ജഗദമ്ബികാ । ഭവദ്ഭിഃ സഹ യുദ്ധായ സംസ്ഥിതാ സൈന്യവര്ജിതാ
മഹാരാജാവേ, ലോകമാതാവ് ഒരാളായി, സൈന്യങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ നിങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി നിലകൊള്ളുന്നത് അത്ഭുതകരമാണ്.
നിര്ഭയൈകാകിനീ ബാലാ സിംഹാരൂഢാ മദോത്കടാ । ചിത്രമേതന്മഹാരാജ ഭാസതേഽദ്ഭുതമഞ്ജസാ
ഭയമില്ലാതെ ഒറ്റയ്ക്കു സിംഹത്തിന്മേൽ കയറി, അഭിമാനത്തോടെ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ഒരു ബാലികയെ കാണുന്നത്, മഹാരാജാവേ, അതിവിശേഷവും അത്ഭുതകരവുമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്.
സന്ധിര്വാ വിഗ്രഹോ വാദ്യ സ്ഥാനം നിര്യാണമേവ ച । മന്ത്രയിത്വാ മഹാരാജ കുരു കാര്യം യഥാരുചി
സഖ്യതോ, യുദ്ധമോ, ചർച്ചയോ, അവിടെതന്നെ നിൽക്കലോ, പുറത്ത് പോകലോ—മഹാരാജാവേ, എല്ലാം ആലോചിച്ചശേഷം താങ്കൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.
തത്സന്നിധൌ ബലം നാസ്തി തഥാപി ശത്രുതാപന । പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹാ സുരാഃ സര്വേ ഭവിഷ്യന്തി കിലാപദി
അവളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആര്ക്കും ശക്തിയില്ല; എങ്കിലും, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, കഷ്ടസമയത്തിൽ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും പിന്തുടരുന്നവരായി മാറും.
സമയേ തത്സമീപസ്ഥൌ ജ്ഞാതൌ ച ഹരിശങ്കരൌ । ലോകപാലാഃ സമീപേഽദ്യ വര്തന്തേ ഗഗനേ സ്ഥിതാഃ
ഇപ്പോൾ ഹരിയും ശങ്കരനും അവളുടെ അടുത്ത് ഉണ്ടെന്നു അറിയാം; ഇന്ന് ലോകപാലന്മാർ ആകാശത്ത് അടുത്ത് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
രക്ഷോഗണാശ്ച ഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാ മാനുഷാസ്തഥാ । തത്സഹായാശ്ച മന്തവ്യാഃ സമയേ സുരതാപന
രക്ഷസുകൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്നിവരും അവളുടെ കൂട്ടുകാരും—all ഇവരെ ഈ സമയത്ത് പരിഗണിക്കണം, ദേവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
അസ്മാകം മതിമാനേന ജ്ഞായതേ സര്വഥേദൃശമ് । അമ്ബികായാഃ സഹായാശാ തത്കാര്യാശാ ന കാചന
നമ്മുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ എല്ലാം വ്യക്തമാണ്; അംബികയ്ക്ക് തന്റെ കാര്യങ്ങൾക്കായി ആരുടെയും സഹായം ആവശ്യമില്ല.
ഏകാ നാശയിതും ശക്താ ജഗത്സര്വം ചരാചരമ് । കാ കഥാ ദാനവാനാം തു സര്വേഷാമിതി നിശ്ചയഃ
അവൾ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ—ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതും—നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; പിന്നെ ദാനവന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതെന്ത്? ഇതു തീർച്ചയാണ്.
ഇതി ജ്ഞാത്വാ മഹാഭാഗ യഥാരുചി തഥാ കുരു । ഹിതം സത്യം മിതം വാക്യം വക്തവ്യമനുയായിഭിഃ
ഇതൊക്കെയറിയുമ്പോൾ, മഹാഭാഗവാനേ, താങ്കൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക; അനുയായികൾ ഉപകാരപ്രദവും സത്യവുമായതും അളവുള്ളതുമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തേഷാം ശുമ്ഭഃ പരബലാര്ദനഃ । കനീയാംസം സമാനീയ പപ്രച്ഛ രഹസി സ്ഥിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശുംബൻ—ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ—തന്റെ ഇളയാനെ വിളിച്ചു രഹസ്യമായി ചോദിച്ചു.
ഭ്രാതഃ കാലികയാദ്യൈവ നിഹതോ ധൂമ്രലോചനഃ । ബലഞ്ച ശാതിതം സര്വം ഗണാ ഭഗ്നാഃ സമാഗതാഃ
സഹോദരാ, ഇന്ന് കാളികയാൽ ധൂമ്രലോചനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; നമ്മുടെ സൈന്യം മുഴുവൻ തകർന്ന്, സൈനികർ തോറ്റു മടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അമ്ബികാ ശങ്ഖനാദം വൈ കരോതി മദഗര്വിതാ । ജ്ഞാനിനാം ചൈവ ദുര്ജ്ഞേയാ ഗതിഃ കാലസ്യ സര്വഥാ
അഭിമാനത്തിൽ മുഴുകിയ അംബികാ ശംഖം മുഴക്കുന്നു; കാലത്തിന്റെ ഗതി ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തൃണം വജ്രായതേ നൂനം വജ്രം ചൈവ തൃണായതേ । ബലവാന്ബലഹീനഃ സ്യാദ്ദൈവസ്യ ഗതിരീദൃശീ
കുറഞ്ഞതായ പുല്ല് വജ്രംപോലും വജ്രം പുല്ലുപോലും ആകുന്നു; ശക്തൻ ദുർബലനാകാം—ദൈവത്തിന്റെ ഗതി ഇങ്ങനെയാണ്.
പൃച്ഛാമി ത്വാം മഹാഭാഗ കിം കര്തവ്യമിതഃ പരമ് । അഭോഗ്യാ ചാമ്ബികാ നൂനം കാരണാദത്ര ചാഗതാ
മഹാഭാഗവാനേ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; അംബികയെ നേടാൻ കഴിയില്ല, അവൾ ഒരു കാരണത്താൽ ഇവിടെ വന്നു.
യുക്തം പലായനം വീര യുദ്ധം വാ വദ സത്വരമ് । ലഘും ജ്യേഷ്ഠം വിജാനാമി ത്വാമഹം കാര്യസങ്കടേ
വീരാ, പലയിടുന്നതോ യുദ്ധമോ ചെയ്യുന്നത് ശരിയാണോ എന്ന് വേഗത്തിൽ പറയൂ; ഈ കഠിനസമയത്ത് നീയാണ് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.