ദൂത ഉവാച സത്യം പ്രിയം ച വക്തവ്യം തേന ചിന്താപരോ ഹ്യഹമ് । സത്യം പ്രിയം ച രാജേന്ദ്ര വചനം ദുര്ലഭം കില
ദൂതന് പറഞ്ഞു: സത്യമോ പ്രിയമോ പറയേണ്ടതാണ്, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ ആശങ്കയോടെ ഇരിക്കുന്നു. സത്യവും പ്രിയവുമായ വാക്കുകള് രാജാവേ, വളരെ അപൂര്വ്വമാണ്.
അപ്രിയം വദതാം കാമം രാജാ കുപ്യതി സര്വഥാ । സാക്ഷാത്കുതഃ സമായാതാ കസ്യ വാ കിംബലാബലാ
അനിഷ്ടമായത് പറയുന്നവരോട് രാജാവ് എപ്പോഴും കോപിക്കും. അവള് ആരില് നിന്നാണ് വന്നത്, എന്തിനാണ് വന്നത്, അവളുടെ ശക്തിയോ ദുർബലതയോ എന്താണ്?
ന ജ്ഞാനഗോചരം കിഞ്ചിത്കിം ബ്രവീമി വിചേഷ്ടിതമ് । യുദ്ധകാമാ മയാ ദൃഷ്ടാ ഗര്വിതാ കടുഭാഷിണീ
എനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല — അവളുടെ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയാന്? ഞാൻ അവളെ യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, അഹങ്കാരമുള്ളതും, കടുപ്പമുള്ള ഭാഷയിലുള്ളതുമായവളായി കണ്ടു.
തയാ യത്കഥിതം സമ്യക് തച്ഛൃണുഷ്വ മഹാമതേ । മയാ ബാല്യാത്പ്രതിജ്ഞേയം കൃതാ പൂര്വം വിനോദതഃ
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അവള് എനിക്ക് പറഞ്ഞത് നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ. ബാല്യത്തില് സന്തോഷത്തോടെയാണ് ഞാൻ ആ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തത്.
സഖീനാം പുരതഃ കാമം വിവാഹം പ്രതി സര്വഥാ । യോ മാം യുദ്ധേ ജയേദദ്ധാ ദര്പഞ്ച വിധുനോതി വൈ
എന്റെ സ്നേഹിതികളുടെ മുന്നിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: വിവാഹം സംബന്ധിച്ച്, ആരെങ്കിലും എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് എന്റെ അഭിമാനം തകർക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ—
തം വരിഷ്യാമ്യഹം കാമം പതിം സമബലം കില । ന മേ പ്രതിജ്ഞാ മിഥ്യാ സാ കര്തവ്യാ നൃപസത്തമ
അവനെ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ബലത്തിന് തുല്യനായവനായി ഞാൻ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും. രാജാവേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞ വ്യർത്ഥമാക്കാൻ പാടില്ല.
തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ധര്മജ്ഞ ജിത്വാ മാം സ്വവശം കുരു । തയേതി വ്യാഹൃതം വാക്യം ശ്രുത്വാഹം സമുപാഗതഃ
അതിനാൽ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ; എന്നെ ജയിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കൂ. ഇവർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ അവളോടു സമീപിച്ചു.
യഥേച്ഛസി മഹാരാജ തഥാ കുരു തവ പ്രിയമ് । സാ യുദ്ധാര്ഥം കൃതമതിഃ സായുധാ സിംഹഗാമിനീ
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതു പോലെ ചെയ്യൂ, മഹാരാജാവേ, നിനക്ക് സന്തോഷം തരുന്നതു ചെയ്യൂ. അവൾ യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ച് ആയുധധാരിണിയായി സിംഹനടയോടെ നിന്നു.
നിശ്ചലാ വര്തതേ ഭൂപ യദ്യോഗ്യം തദ്വിധീയതാമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ സുഗ്രീവസ്യ നരാധിപഃ
അവൾ അചഞ്ചലയായി നിലകൊണ്ടു, രാജാവേ; യോജിച്ചതെന്താണോ അതു ചെയ്യട്ടെ. വ്യാസൻ പറയുന്നു: സുഗ്രീവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്—
പപ്രച്ഛ ഭ്രാതരംശൂരം സമീപസ്ഥം മഹാബലമ് । ശുമ്ഭ ഉവാച ഭ്രാതഃ കിമത്ര കര്തവ്യം ബ്രൂഹി സത്യം മഹാമതേ
രാജാവ് തന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന മഹാബലശാലിയായ ധീരനായ സഹോദരനോട് ചോദിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു:
നാര്യേകാ യോദ്ധുകാമാസ്തി സമാഹ്വയതി സാമ്പ്രതമ് । അഹം ഗച്ഛാമി സംഗ്രാമേ ത്വം വാ ഗച്ഛ ബലാന്വിതഃ
സഹോദരാ, ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം? സത്യം പറയൂ, മഹാമതിയുള്ളവനേ. ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ യുദ്ധത്തിന് ആഹ്വാനിക്കുന്നു. ഞാൻ പോവാം, അല്ലെങ്കിൽ നീയോ ശക്തിയുള്ളവനായി പോവാം.
യദ്രോചതേ നിശുമ്ഭാത്ര തത്കര്തവ്യം മയാ കില । നിശുമ്ഭ ഉവാച ന മയാ ന ത്വയാ വീര ഗന്തവ്യം രണമൂര്ധനി
ഇവിടെ നിശുംബന് ഇഷ്ടമുള്ളതു ഞാൻ ചെയ്യാം. നിശുംബൻ പറഞ്ഞു: ധീരനേ, ഞാൻ അല്ല, നീയും അല്ല, യുദ്ധഭൂമിയിലെ മുൻപന്തിയിൽ പോകേണ്ടതില്ല.
പ്രേഷയസ്വ മഹാരാജ ത്വരിതം ധൂമ്രലോചനമ് । സ ഗത്വാ താം രണേ ജിത്വാ ഗൃഹീത്വാ ചാരുലോചനാമ്
മഹാരാജാവേ, നീ ഉടൻ ധൂമ്രലോചനനെ അയയ്ക്കൂ. അവൻ പോയി യുദ്ധത്തിൽ അവളെ ജയിച്ച് മനോഹരമായ കണ്ണുള്ളവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവരട്ടെ.
ആഗമിഷ്യതി ശുമ്ഭാത്ര വിവാഹഃ സംവിധീയതാമ് । വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ ശുമ്ഭോ ഭ്രാതുഃ കനീയസഃ ॥ ൩൫ കോപാത്സമ്പ്രേഷയാമാസ പാര്ശ്വസ്ഥം ധൂമ്രലോചനമ് । ശുമ്ഭ ഉവാച ധൂമ്രലോചന ഗച്ഛാശു സൈന്യേന മഹതാഽഽവൃതഃ
അവൻ ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തും, ശുംബനേ, പിന്നെ വിവാഹം നടത്താം. വ്യാസൻ പറയുന്നു: തന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശുംബൻ കോപത്തോടെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ധൂമ്രലോചനനെ വിളിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു:
ഗൃഹീത്വാഽഽനയ താം മുഗ്ധാം സ്വവീര്യമദമോഹിതാമ് । ദേവോ വാ ദാനവോ വാപി മനുഷ്യോ വാ മഹാബലഃ
ധൂമ്രലോചന, നീ വൻ സൈന്യത്തോടെ ഉടൻ പോവൂ. തന്റെ ബലത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്ന ആ നിർമലമായവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവരൂ, ദേവനായാലും ദാനവനായാലും മഹാബലശാലിയായ മനുഷ്യനായാലും—
തത്പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹതാം പ്രാപ്തോ ഹന്തവ്യസ്തരസാ ത്വയാ । തത്പാര്ശ്വവര്തിനീം കാലീം ഹത്വാ സംഗൃഹ്യ താം പുനഃ
ആവളെ സഹായിക്കാൻ ആരെങ്കിലും വരുമെങ്കിൽ, നീ ഉടൻ അവനെ സംഹരിക്കണം. അവളുടെ സമീപത്തുള്ള കാളിയെ കൊല്ലുകയും അവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന് ഈ ഉത്തമമായ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്യൂ.
ശീഘ്രമത്ര സമാഗച്ഛ കൃത്വാ കാര്യമനുത്തമമ് । രക്ഷണീയാ ത്വയാ സാധ്വീ മുഞ്ചന്തീ മൃദുമാര്ഗണാന്
നീ അതിവേഗത്തിൽ ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തണം, ഈ ഉത്തമമായ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കി. അവൾ മൃദുവായ അമ്പുകൾ എറിയുന്നുവെങ്കിലും, നീ അവളെ സൂക്ഷ്മമായി രക്ഷിക്കണം, ധീരനേ, അവൾ നाजൂകമായ ശരീരവും സുന്ദരമായ അരവും ഉള്ളവളാണ്.
യത്നേന മഹതാ വീര മൃദുദേഹാ കൃശോദരീ । തത്സഹായാശ്ച ഹന്തവ്യാ യേ രണേ ശസ്ത്രപാണയഃ
യുദ്ധത്തിൽ ആയുധം പിടിക്കുന്ന അവളുടെ കൂട്ടുകാരെ നീ സംഹരിക്കണം. എങ്കിലും അവളെ കൊല്ലരുത്; അവളെ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി രക്ഷിക്കണം.
സര്വഥാ സാ ന ഹന്തവ്യാ രക്ഷണീയാ പ്രയത്നതഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാദിഷ്ടസ്തദാ രാജ്ഞാ തരസാ ധൂമ്രലോചനഃ
എല്ലാ വിധത്തിലും അവളെ കൊല്ലരുത്; ഏറ്റവും ശ്രദ്ധയോടെ അവളെ രക്ഷിക്കണം. വ്യാസൻ പറയുന്നു: അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ധൂമ്രലോചനൻ ഉടൻ—
പ്രണമ്യ ശുമ്ഭം സൈന്യേന ഭൂതഃ ശീഘ്രം യയൌ രണേ । അസാധൂനാം സഹസ്രാണാം ഷഷ്ട്യാ തേഷാം വൃതസ്തഥാ
ശുംബന് നമസ്കരിച്ചു, സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു; അറുപതിനായിരം ദുഷ്ടന്മാരോടൊപ്പം അവൻ പോയി.
സ ദദര്ശ തതോ ദേവീം രമ്യോപവനസംസ്ഥിതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ താം മൃഗശാവാക്ഷീം വിനയേന സമന്വിതഃ
അവിടെ അവൻ ദേവിയെ മനോഹരമായ ഒരു തോട്ടത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു; മൃഗശാവകത്തിന്റെ കണ്ണുള്ള അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, വിനയത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു—
ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണം ഹേതുമദ്രസഭൂഷിതമ് । ശൃണു ദേവി മഹാഭാഗേ ശുമ്ഭസ്ത്വദ്വിരഹാതുരഃ
മൃദുവായും കാരണവതുമായ ഉചിതമായ വാക്കുകൾ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവി, മഹാഭാഗേ, കേൾക്കൂ; ശുംബൻ നിന്നെ കാണാതെ വേദനയിലാണു.'
ദൂതം പ്രേഷിതവാന്പാര്ശ്വേ തവ നീതിവിശാരദഃ । രസഭങ്ഗഭയോദ്വിഗ്നഃ സാമപൂര്വം ത്വയി സ്വയമ്
നയത്തിൽ പാടവമുള്ള ദൂതനെ, ആനന്ദം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ ഉലഞ്ഞ്, ആദ്യം നന്മയുള്ള വാക്കുകളോടെ നിന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു.
തേനാഗത്യ വചഃ പ്രോക്തം വിപരീതം വരാനനേ । വചസാ തേന മേ ഭര്താ ചിന്താവിഷ്ടമനാ നൃപഃ
അവൻ വന്നു, മനോഹരമുഖിയേ, വിരുദ്ധമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് എന്റെ ഭർത്താവായ രാജാവ് മനസ്സിൽ വലിയ ചിന്തയിലായി.
ബഭൂവ രസമാര്ഗജ്ഞേ ശുമ്ഭഃ കാമവിമോഹിതഃ । ദൂതേന തേന ന ജ്ഞാതം ഹേതുഗര്ഭം വചസ്തവ
സുഖമാർഗ്ഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ശുംഭൻ, മോഹത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി; ആ ദൂതൻ വഴി നിന്റെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം അവൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
യോ മാം ജയതി സംഗ്രാമേ യദുക്തം കഠിനം വചഃ । ന ജ്ഞാതസ്തേന സംഗ്രാമോ ദ്വിവിധഃ ഖലു മാനിനി
"ആർ എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കും," എന്ന കഠിനമായ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം അവൻ ഗ്രഹിച്ചില്ല; അഭിമാനിനിയെ, യുദ്ധം രണ്ട് വിധമാണെന്ന് അവൻ അറിയാതെ പോയി.
രതിജോഽഥോത്സാഹജശ്ച പാത്രഭേദേ വിവക്ഷിതഃ । രതിജസ്ത്വയി വാമോരു ശത്രോരുത്സാഹജഃ സ്മൃതഃ
ഒന്ന് കാമത്തിൽ നിന്നു, മറ്റൊന്ന് ഉത്സാഹത്തിൽ നിന്നു ഉരുത്തിരിയുന്നു; എതിരാളിയുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസം കാണാം. കാമം നിന്നോടാണ്, സുന്ദരിയേ, ഉത്സാഹം ശത്രുവിനോടാണ്.
സുഖദഃ പ്രഥമഃ കാന്തേ ദുഃഖദശ്ചാരിജഃ സ്മൃതഃ । ജാനാമ്യഹം വരാരോഹേ ഭവത്യാ മാനസം കില
പ്രിയമേ, ആദ്യത്തേത് സുഖം നൽകുന്നു, ശത്രുവിൽ നിന്നുള്ളത് ദു:ഖം നൽകുന്നു; മനോഹരവദനേ, നിന്റെ മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം ഞാൻ അറിയുന്നു.
രതിസംഗ്രാമഭാവസ്തേ ഹൃദയേ പരിവര്തതേ । ഇതി തജ്ജ്ഞം വിദിത്വാ മാം ത്വത്സകാശം നരാധിപഃ
നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കാമയുദ്ധത്തിന്റെ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; അതറിയുകകൊണ്ട് രാജാവ് എന്നെ നിന്റെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു.
പ്രേഷയാമാസ ശുമ്ഭോഽദ്യ ബലേന മഹതാഽഽവൃതമ് । ചതുരാസി മഹാഭാഗേ ശൃണു മേ വചനം മൃദു
ഇന്ന് ശുംഭൻ വലിയ സൈന്യവുമായി നിന്നെ വളഞ്ഞ് അയച്ചു; മഹാഭാഗ്യവതിയേ, നീ ബുദ്ധിമതിയാണ്, എന്റെ മൃദുവായ വാക്കുകൾ കേൾക്കു.