ഭജ ശുമ്ഭം നിശുമ്ഭം വാ ലബ്ധാസി പരമം സുഖമ് । ദേവ്യുവാച സത്യം ദൂത മഹാഭാഗ പ്രവക്തും നിപുണോ ഹ്യസി
നീ ശുംബനെയോ നിശുംബനെയോ സ്വീകരിച്ചാല് പരമാനന്ദം ലഭിക്കും. ദേവി പറഞ്ഞു: ദൂതാ, നീ സത്യമായും സംസാരത്തില് നിപുണനാണ്.
നിശുമ്ഭശുമ്ഭൌ ജാനാമി ബലവന്താവിതി ധ്രുവമ് । പ്രതിജ്ഞാ മേ കൃതാ ബാല്യാദന്യഥാ സാ കഥം ഭവേത്
നിശുംബനും ശുംബനും ശക്തരാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം. പക്ഷേ, ബാല്യത്തില് ഞാൻ ഒരു പ്രതിജ്ഞ എടുത്തിരുന്നു — അതിന് എങ്ങനെ മാറ്റം വരും?
തസ്മാദ് ബ്രൂഹി നിശുമ്ഭഞ്ച ശുമ്ഭം വാ ബലവത്തരമ് । വിനാ യുദ്ധം ന മേ ഭര്താ ഭവിതാ കോഽപി സൌഷ്ഠവാത്
അതിനാല് നിശുംബനോ ശുംബനോ ആര് കൂടുതല് ശക്തനാണെന്ന് പറയൂ. യുദ്ധം കൂടാതെ എന്റെ ഭര്ത്താവായി ആരും വരില്ല, കാരണം അതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം.
ജിത്വാ മാം തരസാ കാമം കരം ഗൃഹ്ണാതു സാമ്പ്രതമ് । യുദ്ധേച്ഛയാ സമായാതാം വിദ്ധി മാമബലാം നൃപ
ആര്ക്കെങ്കിലും കഴിയുമെങ്കില് എന്നെ ബലമായി ജയിച്ച് എന്റെ കൈ പിടിക്കട്ടെ. രാജാവേ, ഞാൻ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചാണ് ഇവിടെ വന്നത്, ഞാൻ ദുർബലയല്ലെന്ന് അറിയൂ.
യുദ്ധം ദേഹി സമര്ഥോഽസി വീരധര്മം സമാചര । ബിഭേഷി മമ ശൂലാച്ചേത്പാതാലം ഗച്ഛ മാ ചിരമ്
നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കില് എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യൂ, വീരധര്മം പാലിക്കൂ. എന്റെ കുന്തം ഭയപ്പെടുന്നുവെങ്കില് വൈകാതെ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകൂ.
ത്രിദിവം ച ധരാം ത്യക്ത്വാ ജീവിതേച്ഛാ യദസ്തി തേ । ഇതി ദൂത വദാശു ത്വം ഗത്വാ സ്വപതിമാദരാത്
നിനക്ക് ജീവന് പ്രിയമാണെങ്കില് സ്വര്ഗ്ഗവും ഭൂമിയും ഉപേക്ഷിക്കൂ. ദൂതാ, നീ ഉടനെ പോയി ആദരത്തോടെ നിന്റെ യജമാനനോട് ഇതു പറയൂ.
സ വിചാര്യ യഥായുക്തം കരിഷ്യതി മഹാബലഃ । സംസാരേ ദൂതധര്മോഽയം യത്സത്യം ഭാഷണം കില
അവന് വലിയ ശക്തിയുള്ളവനാണ്, യുക്തിയോടെ ആലോചിച്ച് ശരിയായത് ചെയ്യും. ഈ ലോകത്ത് ദൂതന്റെ കര്ത്തവ്യം സത്യം സംസാരിക്കുകയാണ്.
ശത്രൌ പത്യൌ ച ധര്മജ്ഞ തഥാ ത്വം കുരു മാ ചിരമ് । വ്യാസ ഉവാച അഥ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ നീതിമദ്ബലസംയുതമ്
ശത്രുവിനെയും ഭര്ത്താവിനെയും കുറിച്ചുള്ള ധര്മം അറിയുന്നവനായി നീ വൈകാതെ അങ്ങനെ ചെയ്യണം. വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ആ നയവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകള് കേട്ടു,
ഹേതുയുക്തം പ്രഗല്പഞ്ച വിസ്മിതഃ പ്രയയൌ തദാ । ഗത്വാ ദൈത്യപതിം ദൂതോ വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ
യുക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞതായ ആ വാക്കുകള് കേട്ട് അത്ഭുതപ്പെട്ട് ദൂതന് പുറപ്പെട്ടു. ദാനവാധിപന്റെ അടുക്കല് ചെന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
പ്രണമ്യ പാദയോഃ പ്രഹ്വഃ പ്രത്യുവാച നൃപഞ്ജ തമ് । രാജനീതികരം വാക്യം മൃദുപൂര്വം പ്രിയം വചഃ
കുമ്പിട്ട് അവന്റെ കാല്പാദങ്ങളില് വണങ്ങി, ദൂതന് ദാനവരാജാവിനോട് രാജനീതിയുള്ള, മൃദുവും പ്രിയവുമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
ദൂത ഉവാച സത്യം പ്രിയം ച വക്തവ്യം തേന ചിന്താപരോ ഹ്യഹമ് । സത്യം പ്രിയം ച രാജേന്ദ്ര വചനം ദുര്ലഭം കില
ദൂതന് പറഞ്ഞു: സത്യമോ പ്രിയമോ പറയേണ്ടതാണ്, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ ആശങ്കയോടെ ഇരിക്കുന്നു. സത്യവും പ്രിയവുമായ വാക്കുകള് രാജാവേ, വളരെ അപൂര്വ്വമാണ്.
അപ്രിയം വദതാം കാമം രാജാ കുപ്യതി സര്വഥാ । സാക്ഷാത്കുതഃ സമായാതാ കസ്യ വാ കിംബലാബലാ
അനിഷ്ടമായത് പറയുന്നവരോട് രാജാവ് എപ്പോഴും കോപിക്കും. അവള് ആരില് നിന്നാണ് വന്നത്, എന്തിനാണ് വന്നത്, അവളുടെ ശക്തിയോ ദുർബലതയോ എന്താണ്?
ന ജ്ഞാനഗോചരം കിഞ്ചിത്കിം ബ്രവീമി വിചേഷ്ടിതമ് । യുദ്ധകാമാ മയാ ദൃഷ്ടാ ഗര്വിതാ കടുഭാഷിണീ
എനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല — അവളുടെ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയാന്? ഞാൻ അവളെ യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, അഹങ്കാരമുള്ളതും, കടുപ്പമുള്ള ഭാഷയിലുള്ളതുമായവളായി കണ്ടു.
തയാ യത്കഥിതം സമ്യക് തച്ഛൃണുഷ്വ മഹാമതേ । മയാ ബാല്യാത്പ്രതിജ്ഞേയം കൃതാ പൂര്വം വിനോദതഃ
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അവള് എനിക്ക് പറഞ്ഞത് നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ. ബാല്യത്തില് സന്തോഷത്തോടെയാണ് ഞാൻ ആ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തത്.
സഖീനാം പുരതഃ കാമം വിവാഹം പ്രതി സര്വഥാ । യോ മാം യുദ്ധേ ജയേദദ്ധാ ദര്പഞ്ച വിധുനോതി വൈ
എന്റെ സ്നേഹിതികളുടെ മുന്നിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: വിവാഹം സംബന്ധിച്ച്, ആരെങ്കിലും എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് എന്റെ അഭിമാനം തകർക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ—
തം വരിഷ്യാമ്യഹം കാമം പതിം സമബലം കില । ന മേ പ്രതിജ്ഞാ മിഥ്യാ സാ കര്തവ്യാ നൃപസത്തമ
അവനെ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ബലത്തിന് തുല്യനായവനായി ഞാൻ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും. രാജാവേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞ വ്യർത്ഥമാക്കാൻ പാടില്ല.
തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ധര്മജ്ഞ ജിത്വാ മാം സ്വവശം കുരു । തയേതി വ്യാഹൃതം വാക്യം ശ്രുത്വാഹം സമുപാഗതഃ
അതിനാൽ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ; എന്നെ ജയിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കൂ. ഇവർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ അവളോടു സമീപിച്ചു.
യഥേച്ഛസി മഹാരാജ തഥാ കുരു തവ പ്രിയമ് । സാ യുദ്ധാര്ഥം കൃതമതിഃ സായുധാ സിംഹഗാമിനീ
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതു പോലെ ചെയ്യൂ, മഹാരാജാവേ, നിനക്ക് സന്തോഷം തരുന്നതു ചെയ്യൂ. അവൾ യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ച് ആയുധധാരിണിയായി സിംഹനടയോടെ നിന്നു.
നിശ്ചലാ വര്തതേ ഭൂപ യദ്യോഗ്യം തദ്വിധീയതാമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ സുഗ്രീവസ്യ നരാധിപഃ
അവൾ അചഞ്ചലയായി നിലകൊണ്ടു, രാജാവേ; യോജിച്ചതെന്താണോ അതു ചെയ്യട്ടെ. വ്യാസൻ പറയുന്നു: സുഗ്രീവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്—
പപ്രച്ഛ ഭ്രാതരംശൂരം സമീപസ്ഥം മഹാബലമ് । ശുമ്ഭ ഉവാച ഭ്രാതഃ കിമത്ര കര്തവ്യം ബ്രൂഹി സത്യം മഹാമതേ
രാജാവ് തന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന മഹാബലശാലിയായ ധീരനായ സഹോദരനോട് ചോദിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു:
നാര്യേകാ യോദ്ധുകാമാസ്തി സമാഹ്വയതി സാമ്പ്രതമ് । അഹം ഗച്ഛാമി സംഗ്രാമേ ത്വം വാ ഗച്ഛ ബലാന്വിതഃ
സഹോദരാ, ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം? സത്യം പറയൂ, മഹാമതിയുള്ളവനേ. ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ യുദ്ധത്തിന് ആഹ്വാനിക്കുന്നു. ഞാൻ പോവാം, അല്ലെങ്കിൽ നീയോ ശക്തിയുള്ളവനായി പോവാം.
യദ്രോചതേ നിശുമ്ഭാത്ര തത്കര്തവ്യം മയാ കില । നിശുമ്ഭ ഉവാച ന മയാ ന ത്വയാ വീര ഗന്തവ്യം രണമൂര്ധനി
ഇവിടെ നിശുംബന് ഇഷ്ടമുള്ളതു ഞാൻ ചെയ്യാം. നിശുംബൻ പറഞ്ഞു: ധീരനേ, ഞാൻ അല്ല, നീയും അല്ല, യുദ്ധഭൂമിയിലെ മുൻപന്തിയിൽ പോകേണ്ടതില്ല.
പ്രേഷയസ്വ മഹാരാജ ത്വരിതം ധൂമ്രലോചനമ് । സ ഗത്വാ താം രണേ ജിത്വാ ഗൃഹീത്വാ ചാരുലോചനാമ്
മഹാരാജാവേ, നീ ഉടൻ ധൂമ്രലോചനനെ അയയ്ക്കൂ. അവൻ പോയി യുദ്ധത്തിൽ അവളെ ജയിച്ച് മനോഹരമായ കണ്ണുള്ളവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവരട്ടെ.
ആഗമിഷ്യതി ശുമ്ഭാത്ര വിവാഹഃ സംവിധീയതാമ് । വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ ശുമ്ഭോ ഭ്രാതുഃ കനീയസഃ ॥ ൩൫ കോപാത്സമ്പ്രേഷയാമാസ പാര്ശ്വസ്ഥം ധൂമ്രലോചനമ് । ശുമ്ഭ ഉവാച ധൂമ്രലോചന ഗച്ഛാശു സൈന്യേന മഹതാഽഽവൃതഃ
അവൻ ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തും, ശുംബനേ, പിന്നെ വിവാഹം നടത്താം. വ്യാസൻ പറയുന്നു: തന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശുംബൻ കോപത്തോടെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ധൂമ്രലോചനനെ വിളിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു:
ഗൃഹീത്വാഽഽനയ താം മുഗ്ധാം സ്വവീര്യമദമോഹിതാമ് । ദേവോ വാ ദാനവോ വാപി മനുഷ്യോ വാ മഹാബലഃ
ധൂമ്രലോചന, നീ വൻ സൈന്യത്തോടെ ഉടൻ പോവൂ. തന്റെ ബലത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്ന ആ നിർമലമായവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവരൂ, ദേവനായാലും ദാനവനായാലും മഹാബലശാലിയായ മനുഷ്യനായാലും—
തത്പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹതാം പ്രാപ്തോ ഹന്തവ്യസ്തരസാ ത്വയാ । തത്പാര്ശ്വവര്തിനീം കാലീം ഹത്വാ സംഗൃഹ്യ താം പുനഃ
ആവളെ സഹായിക്കാൻ ആരെങ്കിലും വരുമെങ്കിൽ, നീ ഉടൻ അവനെ സംഹരിക്കണം. അവളുടെ സമീപത്തുള്ള കാളിയെ കൊല്ലുകയും അവളെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന് ഈ ഉത്തമമായ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്യൂ.
ശീഘ്രമത്ര സമാഗച്ഛ കൃത്വാ കാര്യമനുത്തമമ് । രക്ഷണീയാ ത്വയാ സാധ്വീ മുഞ്ചന്തീ മൃദുമാര്ഗണാന്
നീ അതിവേഗത്തിൽ ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തണം, ഈ ഉത്തമമായ കാര്യം പൂർത്തിയാക്കി. അവൾ മൃദുവായ അമ്പുകൾ എറിയുന്നുവെങ്കിലും, നീ അവളെ സൂക്ഷ്മമായി രക്ഷിക്കണം, ധീരനേ, അവൾ നाजൂകമായ ശരീരവും സുന്ദരമായ അരവും ഉള്ളവളാണ്.
യത്നേന മഹതാ വീര മൃദുദേഹാ കൃശോദരീ । തത്സഹായാശ്ച ഹന്തവ്യാ യേ രണേ ശസ്ത്രപാണയഃ
യുദ്ധത്തിൽ ആയുധം പിടിക്കുന്ന അവളുടെ കൂട്ടുകാരെ നീ സംഹരിക്കണം. എങ്കിലും അവളെ കൊല്ലരുത്; അവളെ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി രക്ഷിക്കണം.
സര്വഥാ സാ ന ഹന്തവ്യാ രക്ഷണീയാ പ്രയത്നതഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാദിഷ്ടസ്തദാ രാജ്ഞാ തരസാ ധൂമ്രലോചനഃ
എല്ലാ വിധത്തിലും അവളെ കൊല്ലരുത്; ഏറ്റവും ശ്രദ്ധയോടെ അവളെ രക്ഷിക്കണം. വ്യാസൻ പറയുന്നു: അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ധൂമ്രലോചനൻ ഉടൻ—
പ്രണമ്യ ശുമ്ഭം സൈന്യേന ഭൂതഃ ശീഘ്രം യയൌ രണേ । അസാധൂനാം സഹസ്രാണാം ഷഷ്ട്യാ തേഷാം വൃതസ്തഥാ
ശുംബന് നമസ്കരിച്ചു, സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു; അറുപതിനായിരം ദുഷ്ടന്മാരോടൊപ്പം അവൻ പോയി.