ഇന്ദ്രാദ്യാ നിര്ജിതാ യേന ദേവാ ദൈത്യാസ്തഥാപരേ । തം കഥം സമരേ ദേവി ജേതുമിച്ഛസി ഭാമിനി
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും, ദൈത്യന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ജയിച്ചവനാണ് അവൻ; ഭാവിനിയായ ദേവിയേ, നീ എങ്ങനെ അവനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ത്രൈലോക്യേ താദൃശോ നാസ്തി യഃ ശുമ്ഭം സമരേ ജയേത് । കാ ത്വം കമലപത്രാക്ഷി തസ്യാഗ്രേ യുധി സാമ്പ്രതമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ശുംഭനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ ആരുമില്ല. കമലദളനയനിയായവളേ, ഇപ്പോൾ അവന്റെ മുമ്പിൽ യുദ്ധത്തിനായി നീ ആരാണ്?
അവിചാര്യ ന വക്തവ്യം വചനം ചാപി സുന്ദരി । ബലം സ്വപരയോര്ജ്ഞാത്വാ വക്തവ്യം സമയോചിതമ്
ആലോചിക്കാതെ ഇങ്ങനെ പറയാൻ പാടില്ല, സുന്ദരിയേ; സ്വന്തം ശക്തിയും എതിരാളിയുടെ ശക്തിയും അറിഞ്ഞ്, സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായി സംസാരിക്കണം.
ത്രൈലോക്യാധിപതിഃ ശുമ്ഭസ്തവ രൂപേണ മോഹിതഃ । ത്വാഞ്ച പ്രാര്ഥയതേ രാജാ കുരു തസ്യേപ്സിതം പ്രിയേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ശുംഭൻ നിന്റെ സൗന്ദര്യത്തിൽ ആകർഷിതനായി; രാജാവിന് നിന്നെ വേണം—പ്രിയതമേ, അവന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റൂ.
ത്യക്ത്വാ മൂര്ഖസ്വഭാവം ത്വം സമ്മാന്യ വചനം മമ । ഭജ ശുമ്ഭം നിശുമ്ഭം വാ ഹിതമേതദ് ബ്രവീമി തേ
മൂഢത്വം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്റെ വാക്കുകൾ മാനിച്ച് കേൾക്കൂ; ശുംഭനെയോ നിശുംഭനെയോ സ്വീകരിക്കൂ—ഇത് നിന്റെ ഭാവി നന്മയ്ക്കാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
ശൃങ്ഗാരഃ സര്വഥാ സര്വൈഃ പ്രാണിഭിഃ പരയാ മുദാ । സേവനീയോ ബുദ്ധിമദ്ഭിര്നവാനാമുത്തമോ യതഃ
പ്രേമം എല്ലാപ്രാണികളും പരമാനന്ദത്തോടെ ആസ്വദിക്കേണ്ടതാണ്; ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് അത് എപ്പോഴും പുതുമയും ഉന്നതതയും ആണ്.
നാഗമിഷ്യസി ചേദ് ബാലേ സംക്രുദ്ധഃ പൃഥിവീപതിഃ । അന്യാനാജ്ഞാകരാന്പ്രേഷ്യ ബലാന്നേഷ്യതി സാമ്പ്രതമ്
കുഞ്ഞേ, നീ വരാതിരിക്കുകയാണെങ്കില്, കോപിതനായ ഭൂമിയുടെ രാജാവു തന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവരെ അയച്ചു നിന്നെ ബലമായി കൊണ്ടുപോകും.
കേശേഷ്വാകൃഷ്യ തേ നൂനം ദാനവാ ബലദര്പിതാഃ । ത്വാം നയിഷ്യന്തി വാമോരു തരസാ ശുമ്ഭസന്തിധൌ
ശക്തിയില് അഹങ്കരിക്കുന്ന ആ ദാനവന്മാര് നിശ്ചയമായും നിന്റെ മുടിയില് പിടിച്ചു വലിച്ച്, നീളുള്ള തോളുള്ളവളേ, നിന്നെ വേഗത്തില് ശുംബന്റെ സന്നിധിയില് എത്തിക്കും.
സ്വലജ്ജാം രക്ഷ തന്വങ്ഗി സാഹസം സര്വഥാ ത്യജ । മാനിതാ ഗച്ഛ തത്പാര്ശ്വേ മാനപാത്രം യതോഽസി വൈ
സുന്ദരിയായവളേ, നീ നിന്റെ ലജ്ജയെ സംരക്ഷിക്കണം, എല്ലാ അവിവേകവും ഉപേക്ഷിക്കണം. നീ മാന്യമായവളായതിനാല് ആദരത്തോടെ അവന്റെ അടുക്കല് പോകൂ.
ക്വ യുദ്ധം നിശിതൈര്ബാണൈഃ ക്വ സുഖം രതിസങ്ഗജമ് । സാരാസാരം പരിച്ഛേദ്യ കുരു മേ വചനം പടു
തീവ്രമായ അമ്പുകളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന് എന്ത് വിലയുണ്ട്, ഐക്യത്തില് നിന്നുള്ള ആനന്ദത്തോടു താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോള്? എന്താണ് മൂല്യവത്തതും മൂല്യമില്ലാത്തതും എന്ന് തിരിച്ചറിയൂ, എന്റെ ഉപദേശം ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ഭജ ശുമ്ഭം നിശുമ്ഭം വാ ലബ്ധാസി പരമം സുഖമ് । ദേവ്യുവാച സത്യം ദൂത മഹാഭാഗ പ്രവക്തും നിപുണോ ഹ്യസി
നീ ശുംബനെയോ നിശുംബനെയോ സ്വീകരിച്ചാല് പരമാനന്ദം ലഭിക്കും. ദേവി പറഞ്ഞു: ദൂതാ, നീ സത്യമായും സംസാരത്തില് നിപുണനാണ്.
നിശുമ്ഭശുമ്ഭൌ ജാനാമി ബലവന്താവിതി ധ്രുവമ് । പ്രതിജ്ഞാ മേ കൃതാ ബാല്യാദന്യഥാ സാ കഥം ഭവേത്
നിശുംബനും ശുംബനും ശക്തരാണെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം. പക്ഷേ, ബാല്യത്തില് ഞാൻ ഒരു പ്രതിജ്ഞ എടുത്തിരുന്നു — അതിന് എങ്ങനെ മാറ്റം വരും?
തസ്മാദ് ബ്രൂഹി നിശുമ്ഭഞ്ച ശുമ്ഭം വാ ബലവത്തരമ് । വിനാ യുദ്ധം ന മേ ഭര്താ ഭവിതാ കോഽപി സൌഷ്ഠവാത്
അതിനാല് നിശുംബനോ ശുംബനോ ആര് കൂടുതല് ശക്തനാണെന്ന് പറയൂ. യുദ്ധം കൂടാതെ എന്റെ ഭര്ത്താവായി ആരും വരില്ല, കാരണം അതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം.
ജിത്വാ മാം തരസാ കാമം കരം ഗൃഹ്ണാതു സാമ്പ്രതമ് । യുദ്ധേച്ഛയാ സമായാതാം വിദ്ധി മാമബലാം നൃപ
ആര്ക്കെങ്കിലും കഴിയുമെങ്കില് എന്നെ ബലമായി ജയിച്ച് എന്റെ കൈ പിടിക്കട്ടെ. രാജാവേ, ഞാൻ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചാണ് ഇവിടെ വന്നത്, ഞാൻ ദുർബലയല്ലെന്ന് അറിയൂ.
യുദ്ധം ദേഹി സമര്ഥോഽസി വീരധര്മം സമാചര । ബിഭേഷി മമ ശൂലാച്ചേത്പാതാലം ഗച്ഛ മാ ചിരമ്
നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കില് എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യൂ, വീരധര്മം പാലിക്കൂ. എന്റെ കുന്തം ഭയപ്പെടുന്നുവെങ്കില് വൈകാതെ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകൂ.
ത്രിദിവം ച ധരാം ത്യക്ത്വാ ജീവിതേച്ഛാ യദസ്തി തേ । ഇതി ദൂത വദാശു ത്വം ഗത്വാ സ്വപതിമാദരാത്
നിനക്ക് ജീവന് പ്രിയമാണെങ്കില് സ്വര്ഗ്ഗവും ഭൂമിയും ഉപേക്ഷിക്കൂ. ദൂതാ, നീ ഉടനെ പോയി ആദരത്തോടെ നിന്റെ യജമാനനോട് ഇതു പറയൂ.
സ വിചാര്യ യഥായുക്തം കരിഷ്യതി മഹാബലഃ । സംസാരേ ദൂതധര്മോഽയം യത്സത്യം ഭാഷണം കില
അവന് വലിയ ശക്തിയുള്ളവനാണ്, യുക്തിയോടെ ആലോചിച്ച് ശരിയായത് ചെയ്യും. ഈ ലോകത്ത് ദൂതന്റെ കര്ത്തവ്യം സത്യം സംസാരിക്കുകയാണ്.
ശത്രൌ പത്യൌ ച ധര്മജ്ഞ തഥാ ത്വം കുരു മാ ചിരമ് । വ്യാസ ഉവാച അഥ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ നീതിമദ്ബലസംയുതമ്
ശത്രുവിനെയും ഭര്ത്താവിനെയും കുറിച്ചുള്ള ധര്മം അറിയുന്നവനായി നീ വൈകാതെ അങ്ങനെ ചെയ്യണം. വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ആ നയവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞ വാക്കുകള് കേട്ടു,
ഹേതുയുക്തം പ്രഗല്പഞ്ച വിസ്മിതഃ പ്രയയൌ തദാ । ഗത്വാ ദൈത്യപതിം ദൂതോ വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ
യുക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞതായ ആ വാക്കുകള് കേട്ട് അത്ഭുതപ്പെട്ട് ദൂതന് പുറപ്പെട്ടു. ദാനവാധിപന്റെ അടുക്കല് ചെന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
പ്രണമ്യ പാദയോഃ പ്രഹ്വഃ പ്രത്യുവാച നൃപഞ്ജ തമ് । രാജനീതികരം വാക്യം മൃദുപൂര്വം പ്രിയം വചഃ
കുമ്പിട്ട് അവന്റെ കാല്പാദങ്ങളില് വണങ്ങി, ദൂതന് ദാനവരാജാവിനോട് രാജനീതിയുള്ള, മൃദുവും പ്രിയവുമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
ദൂത ഉവാച സത്യം പ്രിയം ച വക്തവ്യം തേന ചിന്താപരോ ഹ്യഹമ് । സത്യം പ്രിയം ച രാജേന്ദ്ര വചനം ദുര്ലഭം കില
ദൂതന് പറഞ്ഞു: സത്യമോ പ്രിയമോ പറയേണ്ടതാണ്, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞാൻ ആശങ്കയോടെ ഇരിക്കുന്നു. സത്യവും പ്രിയവുമായ വാക്കുകള് രാജാവേ, വളരെ അപൂര്വ്വമാണ്.
അപ്രിയം വദതാം കാമം രാജാ കുപ്യതി സര്വഥാ । സാക്ഷാത്കുതഃ സമായാതാ കസ്യ വാ കിംബലാബലാ
അനിഷ്ടമായത് പറയുന്നവരോട് രാജാവ് എപ്പോഴും കോപിക്കും. അവള് ആരില് നിന്നാണ് വന്നത്, എന്തിനാണ് വന്നത്, അവളുടെ ശക്തിയോ ദുർബലതയോ എന്താണ്?
ന ജ്ഞാനഗോചരം കിഞ്ചിത്കിം ബ്രവീമി വിചേഷ്ടിതമ് । യുദ്ധകാമാ മയാ ദൃഷ്ടാ ഗര്വിതാ കടുഭാഷിണീ
എനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല — അവളുടെ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയാന്? ഞാൻ അവളെ യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, അഹങ്കാരമുള്ളതും, കടുപ്പമുള്ള ഭാഷയിലുള്ളതുമായവളായി കണ്ടു.
തയാ യത്കഥിതം സമ്യക് തച്ഛൃണുഷ്വ മഹാമതേ । മയാ ബാല്യാത്പ്രതിജ്ഞേയം കൃതാ പൂര്വം വിനോദതഃ
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, അവള് എനിക്ക് പറഞ്ഞത് നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ. ബാല്യത്തില് സന്തോഷത്തോടെയാണ് ഞാൻ ആ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തത്.
സഖീനാം പുരതഃ കാമം വിവാഹം പ്രതി സര്വഥാ । യോ മാം യുദ്ധേ ജയേദദ്ധാ ദര്പഞ്ച വിധുനോതി വൈ
എന്റെ സ്നേഹിതികളുടെ മുന്നിൽ ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: വിവാഹം സംബന്ധിച്ച്, ആരെങ്കിലും എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് എന്റെ അഭിമാനം തകർക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ—
തം വരിഷ്യാമ്യഹം കാമം പതിം സമബലം കില । ന മേ പ്രതിജ്ഞാ മിഥ്യാ സാ കര്തവ്യാ നൃപസത്തമ
അവനെ, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ബലത്തിന് തുല്യനായവനായി ഞാൻ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും. രാജാവേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞ വ്യർത്ഥമാക്കാൻ പാടില്ല.
തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ധര്മജ്ഞ ജിത്വാ മാം സ്വവശം കുരു । തയേതി വ്യാഹൃതം വാക്യം ശ്രുത്വാഹം സമുപാഗതഃ
അതിനാൽ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ; എന്നെ ജയിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കൂ. ഇവർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ അവളോടു സമീപിച്ചു.
യഥേച്ഛസി മഹാരാജ തഥാ കുരു തവ പ്രിയമ് । സാ യുദ്ധാര്ഥം കൃതമതിഃ സായുധാ സിംഹഗാമിനീ
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതു പോലെ ചെയ്യൂ, മഹാരാജാവേ, നിനക്ക് സന്തോഷം തരുന്നതു ചെയ്യൂ. അവൾ യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ച് ആയുധധാരിണിയായി സിംഹനടയോടെ നിന്നു.
നിശ്ചലാ വര്തതേ ഭൂപ യദ്യോഗ്യം തദ്വിധീയതാമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ സുഗ്രീവസ്യ നരാധിപഃ
അവൾ അചഞ്ചലയായി നിലകൊണ്ടു, രാജാവേ; യോജിച്ചതെന്താണോ അതു ചെയ്യട്ടെ. വ്യാസൻ പറയുന്നു: സുഗ്രീവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്—
പപ്രച്ഛ ഭ്രാതരംശൂരം സമീപസ്ഥം മഹാബലമ് । ശുമ്ഭ ഉവാച ഭ്രാതഃ കിമത്ര കര്തവ്യം ബ്രൂഹി സത്യം മഹാമതേ
രാജാവ് തന്റെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന മഹാബലശാലിയായ ധീരനായ സഹോദരനോട് ചോദിച്ചു. ശുംബൻ പറഞ്ഞു: