ഐന്ദ്രം പദം തദാ തേന ഗൃഹീതം ബലവത്തയാ । കല്പപാദപസംയുക്തം കാമധേനുസമന്വിതമ്
അപ്പോൾ, ശക്തിയാൽ, അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ സിംഹാസനം പിടിച്ചു; അതിനൊപ്പം കല്പവൃക്ഷവും കാമധേനുവും സ്വന്തമാക്കി.
ത്രൈലോക്യം യജ്ഞഭാഗാശ്ച ഹൃതാസ്തേന മഹാത്മനാ । നന്ദനം ച വനം പ്രാപ്യ മുദിതോഽഭൂന്മഹാസുരഃ
മൂന്നു ലോകവും യജ്ഞഫലങ്ങളും ആ മഹാത്മാവായ അസുരൻ പിടിച്ചെടുത്തു; നന്ദനവനം സ്വന്തമാക്കി, അതിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു.
സുധായാശ്ചൈവ പാനേന സുഖമാപ മഹാസുരഃ । കുബേരം സ ച നിര്ജിത്യ തസ്യ രാജ്യം ചകാര ഹ
അമൃതം കുടിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹാസുരൻ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അവൻ കുബേരനെ ജയിച്ച് അവന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
അധികാരം തഥാ ഭാനോഃ ശശിനശ്ച ചകാര ഹ । യമഞ്ചൈവ വിനിര്ജിത്യ ജഗ്രാഹ തത്പദം തഥാ
അവൻ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മേൽ അധികാരം നേടി. യമനെ തോൽപ്പിച്ച് അവന്റെ സ്ഥാനവും കൈവശമാക്കി.
വരുണസ്യ തഥാ രാജ്യം ചകാര വഹ്നികര്മ ച । വായോഃ കാര്യം നിശുമ്ഭശ്ച ചകാര സ്വബലാന്വിതഃ
അവൻ വരുണന്റെ രാജ്യം ഭരിക്കുകയും, അഗ്നിയുടെ ജോലി നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ശക്തിയിൽ നിശുംബൻ വായുവിന്റെ കാര്യങ്ങളും ചെയ്തു.
തതോ ദേവാ വിനിര്ധൂതാ ഹൃതരാജ്യാ ഹൃതശ്രിയഃ । സന്ത്യജ്യ നന്ദനം സര്വേ നിര്യയുര്ഗിരിഗഹ്വരേ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും മഹത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടും, നന്ദനം ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാവരും മലകളിലെ ഗുഹകളിലേക്ക് പോയി.
ഹൃതാധികാരാസ്തേ സര്വേ ബഭ്രമുര്വിജനേ വനേ । നിരാലമ്ബാ നിരാധാരാ നിസ്തേജസ്കാ നിരായുധാഃ
അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ആരുമില്ലാത്ത വനത്തിൽ ആശ്രയമില്ലാതെ, സഹായമില്ലാതെ, ശക്തിയില്ലാതെ, ആയുധമില്ലാതെ അലയുന്നു.
വിചേരുരമരാഃ സര്വേ പര്വതാനാം ഗുഹാസു ച । ഉദ്യാനേഷു ച ശൂന്യേഷു നദീനാം ഗഹ്വരേഷു ച
അമരന്മാർ എല്ലാവരും മലകളിലെ ഗുഹകളിലും, ശൂന്യമായ തോട്ടങ്ങളിലും, നദികളുടെ ആഴങ്ങളിലും അലയുന്നു.
ന പ്രാപുസ്തേ സുഖം വാപി സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ വിചേതസഃ । ലോകപാലാ മഹാരാജ ദൈവാധീനം സുഖം കില
അവർക്കു സന്തോഷം ലഭിച്ചില്ല; സ്ഥാനഭ്രഷ്ടരായി മനസ്സു കുഴഞ്ഞു. മഹാരാജാവേ, ലോകപാലന്മാരുടെ സന്തോഷം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് വിധേയമാണ്.
ബലവന്തോ മഹാഭാഗാ ബഹുജ്ഞാ ധനസംയുതാഃ । കാലേ ദുഃഖം തഥാ ദൈന്യമാപ്നുവന്തി നരാധിപ
ശക്തരും ഭാഗ്യവാന്മാരും ജ്ഞാനികളും ധനികരുമായവർക്കും, രാജാവേ, ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ദു:ഖവും ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ചിത്രമേതന്മഹാരാജ കാലസ്യൈവ വിചേഷ്ടിതമ് । യഃ കരോതി നരം താവദ്രാജാനം ഭിക്ഷുകം തതഃ
ഇത് വലിയ അത്ഭുതമാണ്, മഹാരാജാവേ; കാലത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയാണ് ഇതെല്ലാം. ഒരാളെ കുറേ നാൾ രാജാവാക്കി, പിന്നെ ഭിക്ഷക്കാരനാക്കുന്നു.
ദാതാരം യാചകം ചൈവ ബലവന്തം തഥാബലമ് । പണ്ഡിതം വികലം കാമം ശൂരം ചാതീവ കാതരമ്
ദാനിയെ യാചകനാക്കുന്നു, ശക്തനെ ദുര്ബലനാക്കുന്നു, പണ്ഡിതനെ അശക്തനാക്കുന്നു, ആസക്തനെ ഭയങ്കരമായ ഭീരുവാക്കുന്നു.
മഖാനാഞ്ച ശതം കൃത്വാ പ്രാപ്യേന്ദ്രാസനമുത്തമമ് । പുനര്ദുഃഖം പരം പ്രാപ്തം കാലസ്യ ഗതിരീദൃശീ
നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ഇന്ദ്രന്റെ ഉന്നത സിംഹാസനം നേടിയാലും, വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും; ഇതാണ് കാലത്തിന്റെ വഴികാട്ട്.
കാലഃ കരോതി ധര്മിഷ്ഠം പുരുഷം ജ്ഞാനസംയുതമ് । തമേവാതീവ പാപിഷ്ഠം ജ്ഞാനലേശവിവര്ജിതമ്
കാലം ധാർമ്മികനും ജ്ഞാനിയുമായ മനുഷ്യനെ അത്യന്തം പാപിയാക്കുകയും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു അംശവും ഇല്ലാത്തവനാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന വിസ്മയോഽത്ര കര്തവ്യഃ സര്വഥാ കാലചേഷ്ടിതേ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദീനാമപീദൃക്കഷ്ടചേഷ്ടിതമ്
കാലത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട ആവശ്യമില്ല; ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും ശിവനും മറ്റുള്ളവർക്കും പോലും ഇങ്ങനെയുള്ള കഷ്ടങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.
വിഷ്ണുര്ജനനമാപ്നോതി സൂകരാദിഷു യോനിഷു । ഹരഃ കപാലീ സഞ്ജാതഃ കാലേനൈവ ബലീയസാ
വിഷ്ണു കാളാദി ജീവികളുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനനം അനുഭവിക്കുന്നു; കപാലധാരി ശിവനും കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ജനിക്കുന്നു.
ദേവകൃതദേവ്യാരാധനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച പരാജിതാഃ സുരാഃ സര്വേ രാജ്യം ശുമ്ഭഃ ശശാസ ഹ । ഏവം വര്ഷസഹസ്രം തു ജഗാമ നൃപസത്തമ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാർ എല്ലാവരും തോറ്റു, ശുംബൻ രാജ്യം ഭരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം കടന്നു പോയി, മഹാരാജാവേ.
ഭ്രഷ്ടരാജ്യാസ്തതോ ദേവാശ്ചിന്താമാപുഃ സുദുസ്തരാമ് । ഗുരും ദുഃഖാതുരാസ്തേ തു പപ്രച്ഛുരിദമാദൃതാഃ
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ അതിനുശേഷം അത്യന്തം വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു. ദു:ഖത്തിൽ കുഴഞ്ഞ്, അവർ ആദരപൂർവ്വം ഗുരുവിനോട് ചോദിച്ചു.
കിം കര്തവ്യം ഗുരോ ബ്രൂഹി സര്വജ്ഞസ്ത്വം മഹാമുനിഃ । ഉപായോഽസ്തി മഹാഭാഗ ദുഃഖസ്യ വിനിവൃത്തയേ
'ഗുരുവേ, എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ. നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്ന മഹാമുനിയല്ലേ? ഈ ദു:ഖം അവസാനിപ്പിക്കാൻ മാർഗ്ഗമുണ്ടോ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ?'
ഉപചാരപരാ നൂനം വേദമന്ത്രാഃ സഹസ്രശഃ । വാച്ഛിതാര്ഥകരാ നൂനം സൂത്രൈഃ സംലക്ഷിതാഃ കില
നിശ്ചയം, അനേകം വേദമന്ത്രങ്ങൾ അനുയോജ്യമായ ചടങ്ങുകളോടെ ചേർന്നാൽ, ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങൾ നേടാൻ കഴിയും; അവയ്ക്ക് അതിന് വേണ്ട സൂത്രങ്ങളും ഉണ്ട്.
ഇഷ്ടയോ വിവിധാഃ പ്രോക്താഃ സര്വകാമഫലപ്രദാഃ । താഃ കുരുഷ്വ മുനേ നൂനം ത്വം ജാനാസി ച തത്ക്രിയാഃ
നാനാതരം യാഗങ്ങൾ എല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നതാണെന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. മഹർഷേ, നീ അവയുടെ ക്രമം നന്നായി അറിയുന്നവനല്ലേ, ഇപ്പോൾ അതൊക്കെ ചെയ്യണം.
വിധിഃ ശത്രുവിനാശായ യഥോദ്ദിഷ്ടഃ സദാഗമേ । തം കുരുഷ്വാദ്യ വിധിവദ്യഥാ നോ ദുഃഖസംക്ഷയഃ
ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ക്രമം ഇപ്പോൾ ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കണം, നമ്മുടെ ദു:ഖം അവസാനിപ്പിക്കാനായി.
ഭവേദാംഗിരസാദ്യൈവ തഥാ ത്വം കര്തുമര്ഹസി । ദാനവാനാം വിനാശായ അഭിചാരം യഥാമതി
അംഗിരസ് മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ നീയും ഇപ്പോൾ ചെയ്യണം; ദാനവന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ, നിന്റെ ബുദ്ധിക്ക് അനുസരിച്ച് ആവിഷ്കാരപൂജ നടത്തുക.
ബൃഹസ്പതിരുവാച സര്വേ മന്ത്രാശ്ച വേദോക്താ ദൈവാധീനഫലാശ്ച തേ । ന സ്വതന്ത്രാഃ സുരാധീശ തഥൈകാന്തഫലപ്രദാഃ
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടം കൊണ്ടാണ് ഫലം നൽകുന്നത്; അവയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായ ശക്തിയില്ല, ദേവന്മാരുടെ രാജാവേ, അതുപോലെ തന്നെ അവ സ്വയം ഫലം നൽകുന്നവയുമല്ല.
മന്ത്രാണാം ദേവതാ യൂയം തേ തു ദുഃഖൈകഭാജനമ് । ജാതാഃ സ്മ കാലയോഗേന കിം കരോമി പ്രസാധനമ്
മന്ത്രങ്ങൾക്ക് ദേവതകൾ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്, പക്ഷേ കാലത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് മാത്രം ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടിവന്നു; ഞാൻ എന്ത് വഴി സ്വീകരിക്കണം എന്ന് അറിയില്ല.
ഇന്ദ്രാഗ്നിവരുണാദീനാം യജനം യജ്ഞകര്മസു । തേ യൂയം വിപദം പ്രാപ്താഃ കരിഷ്യന്തി കിമിഷ്ടയഃ
ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വരുണൻ എന്നിവരുടെ പൂജ യാഗങ്ങൾകൊണ്ടാണ് നടക്കുന്നത്; എന്നാൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇപ്പോൾ ദു:ഖം വന്നിരിക്കുന്നപ്പോൾ, ആ യാഗങ്ങൾ എന്ത് ഫലമാകും നൽകുക?
അവശ്യമ്ഭാവിഭാവാനാം പ്രതീകാരോ ന വിദ്യതേ । ഉപായസ്ത്വഥ കര്തവ്യ ഇതി ശിഷ്ടാനുശാസനമ്
അവശ്യമായ സംഭവങ്ങൾ തടയാൻ മാർഗ്ഗമില്ല; എന്നാലും, മാർഗ്ഗം അന്വേഷിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദൈവം ഹി ബലവത്കേചിത്പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ । ഉപായവാദിനോ ദൈവം പ്രവദന്തി നിരര്ഥകമ്
ചില ജ്ഞാനികൾ വിധി ശക്തമാണെന്ന് പറയുന്നു; ശ്രമം പ്രധാനമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവർ വിധിയെ അർത്ഥരഹിതമെന്ന് പറയുന്നു.
ദൈവം ചൈവാപ്യുപായശ്ച ദ്വാവേവാഭിമതൌ നൃണാമ് । കേവലം ദൈവമാശ്രിത്യ ന സ്ഥാതവ്യം കദാചന
വിദിയും ശ്രമവും രണ്ടും മനുഷ്യർക്കിടയിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നവയാണ്; ഒരിക്കലും വിധിയെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഇരിക്കരുത്.
ഉപായഃ സര്വഥാ കാര്യോ വിചാര്യ സ്വധിയാ പുനഃ । തസ്മാദ് ബ്രവീമി വഃ സര്വാന്സംവിചാര്യ പുനഃ പുനഃ
എല്ലാവിധത്തിലും ശ്രമം ചെയ്യണം, സ്വന്തം മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച്; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്കൊക്കെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് പറയുന്നത്.