ജായതേ ച യദാ ഭൂമാവുത്പദ്യന്തേ ഹ്യനേകശഃ । താദൃശാഃ പുരുഷാഃ ക്രൂരാ ബഹവഃ ശസ്ത്രപാണയഃ
അവന്റെ രക്തം ഭൂമിയിൽ വീണാൽ, അതിൽ നിന്ന് അനേകം ഭയങ്കരരായ ആയുധധാരികൾ ജനിച്ചുവരും.
സമ്ഭവന്തി തദാകാരാസ്തദ്രൂപാസ്തത്പരാക്രമാഃ । യുദ്ധം പുനസ്തേ കുര്വന്തി പുരുഷാ രക്തസമ്ഭവാഃ
അവർ അവന്റെ രൂപവും ശക്തിയും ഏറ്റെടുത്ത്, വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാകും; രക്തത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുരുഷന്മാർ ആയിരുന്നു അവർ.
അതഃ സോഽപി മഹാവീര്യഃ സംഗ്രാമേഽതീവ ദുര്ജയഃ । അവധ്യഃ സര്വഭൂതാനാം രക്തബീജോ മഹാസുരഃ
അതിനാൽ, മഹാവീരനായ രക്തബീജൻ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ജയിക്കാനാകാത്തവനായിരുന്നു; മഹാസുരൻ എല്ലാവർക്കും അജേയനായിരുന്നു.
അന്യേ ച ബഹവഃ ശൂരാശ്ചതുരങ്ഗസമന്വിതാഃ । ശുമ്ഭഞ്ച നൃപതിം മത്വാ ബഭൂവുസ്തസ്യ സേവകാഃ
മറ്റു ധൈര്യശാലികളും നാലു വിഭാഗം സൈന്യങ്ങളോടും കൂടി, ശുംബനെ രാജാവായി കരുതിയും അവന്റെ സേവകരായി മാറി.
അസംഖ്യാതാ തദാ ജാതാ സേനാ ശുമ്ഭനിശുമ്ഭയോഃ । പൃഥിവ്യാഃ സകലം രാജ്യം ഗൃഹീതം ബലവത്തയാ
അന്ന് ശുംബനും നിശുംബനും അനവധി സൈന്യങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി; അവരുടെ ശക്തിയാൽ ഭൂമിയിലെ മുഴുവൻ രാജ്യം പിടിച്ചെടുത്തു.
സേനായോഗം തദാ കൃത്വാ നിശുമ്ഭഃ പരവീരഹാ । ജഗാമ തരസാ സ്വര്ഗേ ശചീപതിജയായ ച
അപ്പോൾ, ശത്രു വീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന നിശുംബൻ സൈന്യം ഒരുക്കി, വേഗത്തിൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി ശചീപതിയെ ജയിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ചകാരാസൌ മഹായുദ്ധം ലോകപാലൈഃ സമന്തതഃ । വൃത്രഹാ വജ്രപാതേന താഡയാമാസ വക്ഷസി
അവൻ ലോകപാലന്മാരോടു ചുറ്റും വലിയ യുദ്ധം നടത്തി; വജ്രം കൈവശമുള്ള വൃത്രഹൻ അവനെ നെഞ്ചിൽ അടിച്ചു.
സ വജ്രാഭിഹതോ ഭൂമൌ പപാത ദാനവാനുജഃ । ഭഗ്നം ബലം തദാ തസ്യ നിശുമ്ഭസ്യ മഹാത്മനഃ
വജ്രം കൊണ്ടുള്ള ആ പ്രഹരം ഏറ്റു, ആ ദാനവസഹോദരൻ നിലത്ത് വീണു; അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ നിശുംബന്റെ സൈന്യം തകർന്ന് പോയി.
ഭ്രാതരം മൂര്ച്ഛിതം ശ്രുത്വാ ശുമ്ഭഃ പരബലാര്ദനഃ । തത്രാഗത്യ സുരാന്മര്വാംസ്താഡയാമാസ സായകൈഃ
തന്റെ സഹോദരൻ ബോധംകെട്ടെന്നു കേട്ട ശുംബൻ, ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, അവിടെ എത്തി ദേവന്മാരെയും മരുതുകളെയും അമ്പുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
കൃതം യുദ്ധം മഹത്തേന ശുമ്ഭേനാക്ലിഷ്ടകര്മണാ । നിര്ജിതാസ്തു സുരാഃ സര്വേ സേന്ദ്രാഃ പാലാശ്ച സര്വശഃ
ശുംബൻ, കഷ്ടം ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, വലിയ യുദ്ധം നടത്തി; എല്ലാ ദേവന്മാരും, ഇന്ദ്രനും ലോകപാലന്മാരും, അവനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു.
ഐന്ദ്രം പദം തദാ തേന ഗൃഹീതം ബലവത്തയാ । കല്പപാദപസംയുക്തം കാമധേനുസമന്വിതമ്
അപ്പോൾ, ശക്തിയാൽ, അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ സിംഹാസനം പിടിച്ചു; അതിനൊപ്പം കല്പവൃക്ഷവും കാമധേനുവും സ്വന്തമാക്കി.
ത്രൈലോക്യം യജ്ഞഭാഗാശ്ച ഹൃതാസ്തേന മഹാത്മനാ । നന്ദനം ച വനം പ്രാപ്യ മുദിതോഽഭൂന്മഹാസുരഃ
മൂന്നു ലോകവും യജ്ഞഫലങ്ങളും ആ മഹാത്മാവായ അസുരൻ പിടിച്ചെടുത്തു; നന്ദനവനം സ്വന്തമാക്കി, അതിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു.
സുധായാശ്ചൈവ പാനേന സുഖമാപ മഹാസുരഃ । കുബേരം സ ച നിര്ജിത്യ തസ്യ രാജ്യം ചകാര ഹ
അമൃതം കുടിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹാസുരൻ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അവൻ കുബേരനെ ജയിച്ച് അവന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
അധികാരം തഥാ ഭാനോഃ ശശിനശ്ച ചകാര ഹ । യമഞ്ചൈവ വിനിര്ജിത്യ ജഗ്രാഹ തത്പദം തഥാ
അവൻ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മേൽ അധികാരം നേടി. യമനെ തോൽപ്പിച്ച് അവന്റെ സ്ഥാനവും കൈവശമാക്കി.
വരുണസ്യ തഥാ രാജ്യം ചകാര വഹ്നികര്മ ച । വായോഃ കാര്യം നിശുമ്ഭശ്ച ചകാര സ്വബലാന്വിതഃ
അവൻ വരുണന്റെ രാജ്യം ഭരിക്കുകയും, അഗ്നിയുടെ ജോലി നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ശക്തിയിൽ നിശുംബൻ വായുവിന്റെ കാര്യങ്ങളും ചെയ്തു.
തതോ ദേവാ വിനിര്ധൂതാ ഹൃതരാജ്യാ ഹൃതശ്രിയഃ । സന്ത്യജ്യ നന്ദനം സര്വേ നിര്യയുര്ഗിരിഗഹ്വരേ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാർ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടും മഹത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടും, നന്ദനം ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാവരും മലകളിലെ ഗുഹകളിലേക്ക് പോയി.
ഹൃതാധികാരാസ്തേ സര്വേ ബഭ്രമുര്വിജനേ വനേ । നിരാലമ്ബാ നിരാധാരാ നിസ്തേജസ്കാ നിരായുധാഃ
അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ആരുമില്ലാത്ത വനത്തിൽ ആശ്രയമില്ലാതെ, സഹായമില്ലാതെ, ശക്തിയില്ലാതെ, ആയുധമില്ലാതെ അലയുന്നു.
വിചേരുരമരാഃ സര്വേ പര്വതാനാം ഗുഹാസു ച । ഉദ്യാനേഷു ച ശൂന്യേഷു നദീനാം ഗഹ്വരേഷു ച
അമരന്മാർ എല്ലാവരും മലകളിലെ ഗുഹകളിലും, ശൂന്യമായ തോട്ടങ്ങളിലും, നദികളുടെ ആഴങ്ങളിലും അലയുന്നു.
ന പ്രാപുസ്തേ സുഖം വാപി സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ വിചേതസഃ । ലോകപാലാ മഹാരാജ ദൈവാധീനം സുഖം കില
അവർക്കു സന്തോഷം ലഭിച്ചില്ല; സ്ഥാനഭ്രഷ്ടരായി മനസ്സു കുഴഞ്ഞു. മഹാരാജാവേ, ലോകപാലന്മാരുടെ സന്തോഷം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് വിധേയമാണ്.
ബലവന്തോ മഹാഭാഗാ ബഹുജ്ഞാ ധനസംയുതാഃ । കാലേ ദുഃഖം തഥാ ദൈന്യമാപ്നുവന്തി നരാധിപ
ശക്തരും ഭാഗ്യവാന്മാരും ജ്ഞാനികളും ധനികരുമായവർക്കും, രാജാവേ, ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ദു:ഖവും ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ചിത്രമേതന്മഹാരാജ കാലസ്യൈവ വിചേഷ്ടിതമ് । യഃ കരോതി നരം താവദ്രാജാനം ഭിക്ഷുകം തതഃ
ഇത് വലിയ അത്ഭുതമാണ്, മഹാരാജാവേ; കാലത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയാണ് ഇതെല്ലാം. ഒരാളെ കുറേ നാൾ രാജാവാക്കി, പിന്നെ ഭിക്ഷക്കാരനാക്കുന്നു.
ദാതാരം യാചകം ചൈവ ബലവന്തം തഥാബലമ് । പണ്ഡിതം വികലം കാമം ശൂരം ചാതീവ കാതരമ്
ദാനിയെ യാചകനാക്കുന്നു, ശക്തനെ ദുര്ബലനാക്കുന്നു, പണ്ഡിതനെ അശക്തനാക്കുന്നു, ആസക്തനെ ഭയങ്കരമായ ഭീരുവാക്കുന്നു.
മഖാനാഞ്ച ശതം കൃത്വാ പ്രാപ്യേന്ദ്രാസനമുത്തമമ് । പുനര്ദുഃഖം പരം പ്രാപ്തം കാലസ്യ ഗതിരീദൃശീ
നൂറ് യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ഇന്ദ്രന്റെ ഉന്നത സിംഹാസനം നേടിയാലും, വീണ്ടും വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും; ഇതാണ് കാലത്തിന്റെ വഴികാട്ട്.
കാലഃ കരോതി ധര്മിഷ്ഠം പുരുഷം ജ്ഞാനസംയുതമ് । തമേവാതീവ പാപിഷ്ഠം ജ്ഞാനലേശവിവര്ജിതമ്
കാലം ധാർമ്മികനും ജ്ഞാനിയുമായ മനുഷ്യനെ അത്യന്തം പാപിയാക്കുകയും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു അംശവും ഇല്ലാത്തവനാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന വിസ്മയോഽത്ര കര്തവ്യഃ സര്വഥാ കാലചേഷ്ടിതേ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദീനാമപീദൃക്കഷ്ടചേഷ്ടിതമ്
കാലത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട ആവശ്യമില്ല; ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും ശിവനും മറ്റുള്ളവർക്കും പോലും ഇങ്ങനെയുള്ള കഷ്ടങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.
വിഷ്ണുര്ജനനമാപ്നോതി സൂകരാദിഷു യോനിഷു । ഹരഃ കപാലീ സഞ്ജാതഃ കാലേനൈവ ബലീയസാ
വിഷ്ണു കാളാദി ജീവികളുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനനം അനുഭവിക്കുന്നു; കപാലധാരി ശിവനും കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ജനിക്കുന്നു.
ദേവകൃതദേവ്യാരാധനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച പരാജിതാഃ സുരാഃ സര്വേ രാജ്യം ശുമ്ഭഃ ശശാസ ഹ । ഏവം വര്ഷസഹസ്രം തു ജഗാമ നൃപസത്തമ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാർ എല്ലാവരും തോറ്റു, ശുംബൻ രാജ്യം ഭരിച്ചു. ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം കടന്നു പോയി, മഹാരാജാവേ.
ഭ്രഷ്ടരാജ്യാസ്തതോ ദേവാശ്ചിന്താമാപുഃ സുദുസ്തരാമ് । ഗുരും ദുഃഖാതുരാസ്തേ തു പപ്രച്ഛുരിദമാദൃതാഃ
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ദേവന്മാർ അതിനുശേഷം അത്യന്തം വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു. ദു:ഖത്തിൽ കുഴഞ്ഞ്, അവർ ആദരപൂർവ്വം ഗുരുവിനോട് ചോദിച്ചു.
കിം കര്തവ്യം ഗുരോ ബ്രൂഹി സര്വജ്ഞസ്ത്വം മഹാമുനിഃ । ഉപായോഽസ്തി മഹാഭാഗ ദുഃഖസ്യ വിനിവൃത്തയേ
'ഗുരുവേ, എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ. നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്ന മഹാമുനിയല്ലേ? ഈ ദു:ഖം അവസാനിപ്പിക്കാൻ മാർഗ്ഗമുണ്ടോ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ?'
ഉപചാരപരാ നൂനം വേദമന്ത്രാഃ സഹസ്രശഃ । വാച്ഛിതാര്ഥകരാ നൂനം സൂത്രൈഃ സംലക്ഷിതാഃ കില
നിശ്ചയം, അനേകം വേദമന്ത്രങ്ങൾ അനുയോജ്യമായ ചടങ്ങുകളോടെ ചേർന്നാൽ, ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങൾ നേടാൻ കഴിയും; അവയ്ക്ക് അതിന് വേണ്ട സൂത്രങ്ങളും ഉണ്ട്.