ഏവം ത്രിനവരാത്രം തു മഹദ്യുദ്ധമഭൂത്തയോഃ । കൃഷ്ണാഗമപ്രതീക്ഷാസ്തേ തസ്ഥുര്ദ്വാരി പുരൌകസഃ
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും ഇരുപത്തൊന്നു ദിവസം വലിയ യുദ്ധം നടത്തി; നഗരവാസികൾ കൃഷ്ണൻ വരുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ഗുഹാവാതിൽ കാത്തുനിന്നു.
ദ്വാദശാഹം തതോ ഭീത്യാ പ്രതിജഗ്മുര്നിജാലയമ് । തത്ര തേ കഥയാമാസുര്വൃത്താംതം സര്വമാദിതഃ
പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം ഭയത്താൽ അവർ ഓരോരുത്തരും വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ എല്ലാവരും തുടക്കംമുതൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
സത്രാജിതം ശപംതസ്തേ സര്വേ ശോകാകുലാ ഭൃശമ് । വാസുദേവോ മഹാഭാഗഃ ശ്രുത്വാ പുത്രസ്യ താം കഥാമ്
അവരൊക്കെയും അത്യന്തം ദുഃഖഭാരിതരായി സത്രാജിതിനെ ശപിച്ചു. മഹാനായ വാസുദേവന് തന്റെ മകനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആ കഥ കേട്ടപ്പോള്,
മുമോഹ സപരീവാരസ്തദാ പരമയാ ശുചാ । ചിന്തയാമാസ ബഹുധാ കഥം ശ്രേയോ ഭവേന്മമ
അവനും കുടുംബവും അതിവിശാലമായ ദുഃഖത്തില് ആകുലരായി ബോധംകെട്ടുപോയി. എങ്ങനെയെങ്കിലും തനിക്കു നല്ലതു സംഭവിക്കാമെന്നു പലവിധം ആലോചിച്ചു.
അഥാജഗാമ ഭഗവാന്ദേവര്ഷിര്ബ്രഹ്മലോകതഃ । ഉത്ഥായ തം പ്രണമ്യാസൌ വസുദേവോഽഭ്യപൂജയത്
അപ്പോള് മഹാനായ ദേവര്ഷി നാരദന് ബ്രഹ്മലോകത്തില് നിന്ന് അവിടെ എത്തി. വാസുദേവന് എഴുന്നേറ്റ് നമസ്കരിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു.
നാരദോഽനാമയം പൃഷ്ട്വാ വാസുദേവം മഹാമതിമ് । പ്രപച്ഛ ച യദുശ്രേഷ്ഠം കിം ചിതയസി തദ്വദ
നാരദന് വാസുദേവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചശേഷം, യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: "നീ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? അതു പറയൂ."
വസുദേവ ഉവാച। പുത്രോ മേഽതിപ്രിയഃ കൃഷ്ണഃ പ്രസേനാന്വേഷണായ തു । പൌരൈഃ സാകം വനം ഗത്വാ നിഹതം തം തദൈക്ഷത
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയനായ മകനായ കൃഷ്ണന് പ്രസേനനെ അന്വേഷിക്കാന് പട്ടണക്കാരോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അവന് കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു."
പ്രസേനഘാതകം ദൃഷ്ട്വാ ബിലദ്വാരേ മൃതം ഹരിമ് । ദ്വാരി പൌരാനധിഷ്ഠായ ബിലാംതര്ഗതവാന്സ്വയമ്
പ്രസേനനെ കൊന്ന ഹരിയെ ഗുഹാവാതില് മരിച്ചുകിടക്കുന്നതു കണ്ടു. പട്ടണക്കാര് വാതിലില് നിന്നു, അവന് സ്വയം അകത്തേക്ക് കടന്നു.
ബഹവോ ദിവസാ യാതാ നായാത്യദ്യാപി മേ സുതഃ । അതഃ ശോചാമി തദ് ബ്രൂഹി യേന ലപ്സ്യേ സുതം മുനേ
അനവധി ദിവസങ്ങള് കഴിഞ്ഞിട്ടും എന്റെ മകന് ഇനിയും തിരിച്ചു വന്നിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാന് ദുഃഖിക്കുന്നു; മഹര്ഷേ, എങ്ങനെ മകനെ തിരിച്ചുപിടിക്കാമെന്നു പറയൂ.
നാരദ ഉവാച। പുത്രപ്രാപ്ത്യൈ യദുശ്രേഷ്ഠ ദേവീമാരാധയാംബികാമ് । തസ്യാ ആരാധനേനൈവ സദ്യഃ ശ്രേയോ ഹ്യവാപ്സ്യസി
നാരദന് പറഞ്ഞു: "യദുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠാ, മകനെ ലഭിക്കാനായി അംബികാ ദേവിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കൂ. അവളെ ആരാധിച്ചാല് ഉടന് തന്നെ നിനക്കു നല്ലത് ലഭിക്കും."
വസുദേവ ഉവാച। ഭഗവന്കാ ഹി സാ ദേവീ കിംപ്രഭാവാ മഹേശ്വരീ । കഥമാരാധനം തസ്യാ ദേവര്ഷേ കൃപയാ വദ
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "ഭഗവന്, ആ ദേവി ആര്? അവളുടെ ശക്തി എന്താണ്? ദേവര്ഷേ, അവളെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം എന്ന് ദയവായി പറയൂ."
നാരദ ഉവാച। വസുദേവ മഹാഭാഗ ശൃണു സംക്ഷേപതോ മമ । ദേവ്യാ മാഹാത്മ്യമതുലം കോ വക്തും വിസ്തരാത്ക്ഷമഃ
നാരദന് പറഞ്ഞു: "വാസുദേവാ, മഹാഭാഗാ, എന്റെ വാക്ക് ശ്രദ്ധിച്ചു കേള്ക്കൂ. ദേവിയുടെ അതുല്യമായ മഹത്വം പൂര്ണമായി വിവരിക്കാന് ആര് കഴിയുമെന്നു പറയൂ."
യാ സാ ഭഗവതീ നിത്യാ സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീ । പരാത്പരതരാ ദേവീ യയാ വ്യാപ്തമിദം ജഗത്
ആ ദേവി ശാശ്വതിയും സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപിയുമാണ്. പരമോന്നതയായ ദേവി, ഈ ലോകം മുഴുവന് അവളാല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യദാരാധനതോ ബ്രഹ്മാ സൃജതീദം ചരാചരമ് । യാം ച സ്തുത്വാ വിനിര്മുക്തോ മധുകൈടഭജാദ്ഭയാത്
അവളെ ആരാധിച്ചതിനാലാണ് ബ്രഹ്മാവ് ഈ ചലനസ്ഥിരജഗത് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അവളെ സ്തുതിച്ചാണ് ബ്രഹ്മാവ് മധുകൈടഭന്മാരുടെ ഭയത്തില് നിന്ന് മോചിതനായത്.
വിഷ്ണുര്യത്കൃപയാ വിശ്വം ബിഭര്തി ഭഗവാനിദമ് । രുദ്രഃ സംഹരതേ യസ്യാഃ കൃപാപാംഗനിരീക്ഷണാത്
ഭഗവാന് വിഷ്ണു അവളുടെ കൃപകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം സംരക്ഷിക്കുന്നത്; അവളുടെ കൃപാനിരീക്ഷണത്താല് രുദ്രന് സംഹാരവും നടത്തുന്നു.
സംതാരബംധഹേതുര്യാ സൈവ മുക്തിപ്രദായിനീ । സാ വിദ്യാ പരമാ ദേവീ സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ
അവളാണ് ബന്ധത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും കാരണവും മോക്ഷം നല്കുന്നവളും. അവളാണ് പരമവിദ്യ, പരമദേവി, എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവളില് ഭരിക്കുന്നവളും.
നവരാത്രവിധാനേന സമ്പൂജ്യ ജഗദംബികാമ് । നവാഹോഭിഃ പുരാണം ച ദേവ്യാ ഭാഗവതം ശൃണു
നവരാത്രി ആചാരപ്രകാരം ജഗദംബികയെ ആരാധിച്ച്, ഒമ്പത് ദിവസം ദേവിയുടെ പുരാണമായ ഭാഗവതം ശ്രവിക്കുമ്പോള്,
യസ്യ ശ്രവണമാത്രേണ സദ്യഃ പുത്രമവാപ്സ്യസി । ഭുക്തിര്മുക്തിര്ന ദൂരസ്ഥാ പഠതാം ശൃണ്വതാം നൃണാമ്
അത് കേള്ക്കുന്നവന് ഉടന് മകനെ ലഭിക്കും; വായിക്കുന്നവർക്കും കേൾക്കുന്നവർക്കും ഭോഗവും മോക്ഷവും ദൂരമല്ല.
ഇത്യുക്തോ നാരദേനാസൌ വസുദേവഃ പ്രണമ്യ തമ് । ഉവാച പരയാ പ്രീത്യാ നാരദം മുനിസത്തമമ്
ഇങ്ങനെ നാരദന് പറഞ്ഞതിനു ശേഷം വാസുദേവന് അവനെ നമസ്കരിച്ച് അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ മഹാമുനിയായ നാരദനോടു പറഞ്ഞു.
വസുദേവ ഉവാച। ഭഗവംസ്തവ വാക്യേന സംസ്മൃതം വൃത്തമാത്മനഃ । ശ്രൂയതാം തച്ച വക്ഷ്യാമി ദേവീമാഹാത്മ്യസംഭവമ്
വാസുദേവന് പറഞ്ഞു: "ഭഗവന്, നിങ്ങളുടെ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോള് എന്റെ ജീവിതത്തിലെ സംഭവങ്ങള് ഓര്മ്മവന്നു. ദേവിയുടെ മഹത്വത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഞാന് ഇപ്പോള് പറയാം, കേള്ക്കൂ."
പുരാ നഭോഗിരാ കംസോ ദേവക്യഷ്ടമഗര്ഭതഃ । ജ്ഞാത്വാത്മമൃത്യും പാപോ മാം സഭാര്യാം ന്യരുണദ്ഭിയാ
പണ്ടെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നുള്ള വാക്ക് കേട്ടു, ദേവകിയുടെ എട്ടാമത്തെ മകനിൽ നിന്നാണ് തനിക്കു മരണമുണ്ടാകുമെന്ന് കംസൻ അറിഞ്ഞു. ഭയത്താൽ, ആ പാപി എന്നെയും എന്റെ ഭാര്യയെയും തടവിൽ അടച്ചു വെച്ചു.
കാരാഗാരേഽഹമവസം ദേവക്യാ സഹ ഭാര്യയാ । ജാതം ജാതം സമവധീത്പുത്രം കംസോഽപി പാപകൃത്
ഞാനും എന്റെ ഭാര്യയായ ദേവകിയും ഒരുമിച്ച് കാറാഗൃഹത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ, പാപിയായ കംസൻ ജനിച്ച ഉടനെ ഓരോ മകനെയും കൊന്നു കളഞ്ഞു.
ഷട് പുത്രാ നിഹതാസ്തേന തദാ ശോകാകുലാ ഭൃശമ് । അതപ്യദ്ദേവകീ ദേവീ നക്തംദിവമനിന്ദിതാ
അങ്ങനെ ആറ് മക്കളെ കംസൻ കൊല്ലുകയും, അന്നത്തെ ദേവകി വളരെ ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി, രാത്രിയും പകലും വേദനയോടെ കഴിയുകയും ചെയ്തു.
തദാഽഹം ഗര്ഗമാഹൂയ മുനിം നത്വാഽഭിപൂജ്യ ച । നിവേദ്യ ദേവകീദുഃഖമവോചം പുത്രകാമ്യയാ
അപ്പോൾ ഞാൻ ഗർഗ്ഗമുനിയെ വിളിച്ചു, ഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ച് ആദരിക്കുകയും, മകനുണ്ടാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് ദേവകിയുടെ ദുഃഖം അവനോട് തുറന്നു പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്കരുണാസിന്ധോ യാദവാനാം ഗുരുര്ഭവാന് । ആയുഷ്മത്പുത്രസംപ്രാപ്തിസാധനം വദ മേ മുനേ
കരുണയുടെ സമുദ്രമായ ഭഗവൻ, യാദവരുടെ ഗുരുവായ മഹർഷേ, ദീർഘായുസ്സുള്ള മകൻ ലഭിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
തതോ ഗര്ഗഃ പ്രസന്നാത്മാ മാമുവാച ദയാനിധിഃ । വസുദേവ മഹാഭാഗ ശൃണു തത്സാധനം പരമ്
പിന്നീട് സന്തോഷത്തോടെ ഗർഗ്ഗമുനി എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'വസുദേവാ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ, അതിനുള്ള ഉത്തമ മാർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.'
യാ സാ ഭഗവതീ ദുര്ഗാ ഭക്തദുര്ഗതിഹാരിണീ । താമാരാധയ കല്യാണീം സദ്യഃ ശ്രേയോ ഹ്യവാപ്സ്യസി
ഭക്തരുടെ ദുർഭാഗ്യം അകറ്റുന്ന ദുർഗ്ഗാദേവിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കൂ. അങ്ങിനെ ചെയ്താൽ ഉടൻ തന്നെ നന്മയും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും.
യദാരാധനതഃ സര്വേ സര്വാന്കാമാനവാപ്നുയുഃ । ന കിചിദ്ദുര്ലഭം ലോകേ ദുര്ഗാര്ചനവതാം നൃണാമ്
അവളെ ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഈടാകും; ദുർഗ്ഗയെ ഭജിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ലോകത്ത് ഒന്നും പ്രയാസമല്ല.
ഇത്യുക്തോഽഹം മുദാ യുക്തഃ സഭാര്യോ മുനിപുങ്ഗവമ് । പ്രണമ്യ പരയാ ഭക്ത്യാ പ്രാവോചം വിഹിതാംജലിഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി പറഞ്ഞതോടെ ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ ഭാര്യയോടൊപ്പം ആ മഹാനായ മുനിയെ പരമഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ച്, കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു.
വസുദേവ ഉവാച। യദ്യസ്തി ഭഗവന്പ്രീതിര്മയി തേ കരുണാനിധേ । തദാ പുരാ മദര്ഥേ ത്വം സമാരാധയ ചണ്ഡികാമ്
വസുദേവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, കരുണയുടെ സാഗരമായവനേ, എനിക്കു നേരെ സ്നേഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ വേണ്ടി ദയവായി ചണ്ഡികയെ ആരാധിക്കണമേ.'