ചകാര സ ഗദാഘാതം സിംഹമൌലൌ മഹാബലഃ । ന ചചാല ഹരിഃ സ്ഥാനാത്താഡിതോഽപി മഹാബലഃ
അവൻ തന്റെ ഗദ കൊണ്ട് മഹാബലശാലിയായ സിംഹമുഖനിൽ പ്രഹരിച്ചു; എന്നാൽ ഹരിയ് അത്രയും ശക്തിയോടെ അടിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവിടം വിട്ടില്ല.
അമ്ബികാ തം സമാലോക്യ ഗദാപാണിം പുരഃസ്ഥിതമ് । ഖഡ്ഗേന ശിതധാരേണ ശിരശ്ചിച്ഛേദ മൌലിമത്
അമ്പികാ, അവൻ ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, മൂർച്ചയുള്ള വാളുകൊണ്ട് അവന്റെ കിരീടമുള്ള തല വെട്ടിമുറിച്ചു.
ഛിന്നേ ച മസ്തകേ ഭൂമൌ പപാത ദുര്മുഖോ മൃതഃ । ജയശബ്ദം തദാ ചക്രുര്മുദിതാ നിര്ജരാ ഭൃശമ്
അവന്റെ തല വെട്ടിയതോടെ ദുര്മുഖന് നിലത്ത് വീണു മരിച്ചു. അപ്പോള് ആനന്ദത്തോടെ അമരന്മാര് വിജയഘോഷം മുഴക്കി.
തുഷ്ടുവുസ്താം തദാ ദേവീം ദുര്മുഖേ നിഹതേഽമരാഃ । പുഷ്പവൃഷ്ടിം തഥാ ചക്രുര്ജയശബ്ദം നഭഃസ്ഥിതാഃ
ദുര്മുഖന് കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ ദേവന്മാര് ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു; ആകാശത്ത് നിന്നിരുന്നവര് പുഷ്പവര്ഷം നടത്തി വിജയഘോഷം മുഴക്കി.
ഋഷയഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാഃ സവിദ്യാധരകിന്നരാഃ । ജഹൃഷുസ്തം ഹതം ദൃഷ്ട്വാ ദാനവം രണമസ്തകേ
മഹർഷിമാര്, സിദ്ധന്മാര്, ഗന്ധര്വന്മാര്, വിദ്യാധരന്മാര്, കിന്നരന്മാര് ഇവര് എല്ലാവരും യുദ്ധത്തില് മുഖ്യനായ ആ ദാനവന് വീണതിനെ കണ്ടു സന്തോഷിച്ചു.
താമ്രചിക്ഷുരാഖ്യവധവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ദുര്മുഖം നിഹതം ശ്രുത്വാ മഹിഷഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ । ഉവാച ദാനവാന്സര്വാന്കിം ജാതമിതി ചാസകൃത്
ദുര്മുഖന് കൊല്ലപ്പെട്ട വിവരം കേട്ട മഹിഷന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ എല്ലാ ദാനവന്മാരോടും വീണ്ടും വീണ്ടും 'എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
നിഹതൌ ദാനവൌ ശൂരൌ രണേ ദുര്മുഖബാഷ്കലൌ । തന്വ്യാ തത്പരമാശ്ചര്യം പശ്യന്തു ദൈവചേഷ്ടിതമ്
യുദ്ധത്തില് ധൈര്യശാലികളായ ദുര്മുഖനും ബാസ്കലനും കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഈ അത്ഭുതകരമായ ദൈവിക ഇടപെടല് എല്ലാവരും കാണട്ടെ.
കാലോ ഹി ബലവാന്കര്താ സതതം സുഖദുഃഖയോഃ । നരാണാം പരതന്ത്രാണാം പുണ്യപാപാനുയോഗതഃ
സന്തോഷത്തിനും ദുഃഖത്തിനും കാരണം എല്ലായ്പ്പോഴും ശക്തനായ കാലമാണ്; മനുഷ്യര് പുണ്യവും പാപവും അനുസരിച്ച് മറ്റുള്ളവരുടെ അധീനരായിരിക്കുന്നു.
നിഹതൌ ദാനവശ്രേഷ്ഠൌ കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ് । ബ്രുവന്തു മിലിതാഃ സര്വേ യദ്യുക്തം കാര്യസങ്കടേ
ഇപ്പോള് പ്രധാനപ്പെട്ട ദാനവന്മാര് കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ പ്രതിസന്ധിയില് യോഗ്യമായത് എല്ലാവരും ചേർന്ന് പറയട്ടെ.
വ്യാസ ഉവാച ഏവം ബ്രുവതി രാജേന്ദ്ര മഹിഷേഽതിബലാന്വിതേ । ചിക്ഷുരാഖ്യസ്തു സേനാനീസ്തമുവാച മഹാരഥഃ
മഹാബലശാലിയായ മഹിഷന് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോള് സൈന്യാധിപനായ ചിക്ഷുരന് അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു.
രാജന്നഹം ഹനിഷ്യാമി കാ ചിന്താ സ്ത്രീവിഹിംസനേ । ഇത്യുക്ത്വാ സ്വബലൈര്യുക്തഃ പ്രയയൌ രഥസംയുതഃ
'രാജാവേ, ഞാന് തന്നെയാണ് അവളെ കൊല്ലുക; ഒരു സ്ത്രീയെ നേരിടുന്നതില് എന്താണ് ഭയം?' എന്ന് പറഞ്ഞ് തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രഥത്തില് കയറി പുറപ്പെട്ടു.
ദ്വിതീയം പാര്ഷ്ണിരക്ഷം തു കൃത്വാ താമ്രം മഹാബലമ് । മഹതാ സൈന്യഘോഷേണ പൂരയന്ഗഗനം ദിശഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള താമ്രനെ തന്റെ ഉപസേനാധിപനാക്കി, വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ ഗംഭീരശബ്ദം കൊണ്ട് ആകാശവും ദിക്കുകളും നിറച്ചു.
തമാഗച്ഛന്തമാലോക്യ ദേവീ ഭഗവതീ ശിവാ । ചകാര ശങ്ഖജ്യാഘോഷം ഘണ്ടാനാദം മഹാദ്ഭുതമ്
അവന് അടുത്ത് വരുന്നത് കണ്ട ദേവീ ഭഗവതി ശിവാ ശംഖവും വില്ലിന്റെ നാരവും മുഴക്കി, അത്ഭുതകരമായ ഘണ്ടാനാദവും ഉണ്ടാക്കി.
തത്രസുസ്തേന ശബ്ദേന തേ ച സര്വേ സുരാരയഃ । കിമേതദിതി ഭാഷന്തോ ദുദ്രുവുര്ഭയകമ്പിതാഃ
ആ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം കേട്ട് ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കള് എല്ലാവരും 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് പറഞ്ഞു ഭയത്തോടെ ഓടി.
ചിക്ഷുരാഖ്യസ്തു താന്ദൃഷ്ട്വാ പലായനപരായണാന് । ഉവാചാതീവ സംകുദ്ധഃ കിം ഭയം വഃ സമാഗതമ്
അവരെ ഓടിപ്പോകാന് ശ്രമിക്കുന്നതും കണ്ട ചിക്ഷുരന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ, 'എന്താണ് നിങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തിയത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
അദ്യൈവാഹം ഹനിഷ്യാമി ബാണൈര്ബാലാം മദോന്നതാമ് । തിഷ്ഠന്ത്വത്ര ഭയം ത്യക്ത്വാ ദൈത്യാഃ സമരമൂര്ധനി
'ഇന്നുതന്നെ ഞാന് ആ അഭിമാനിയായ യുവതിയെ വില്ലുകൊണ്ട് കൊല്ലും; ദാനവന്മാരെല്ലാവരും ഭയം വിട്ട് യുദ്ധഭൂമിയില് നില്ക്കട്ടെ.'
ഇത്യുക്ത്വാ ദാനവശ്രേഷ്ഠശ്ചാപപാണിര്ബലാന്വിതഃ । ആഗത്യ സങ്ഗരേ ദേവീമിത്യുവാച ഗതവ്യഥഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വില്ലേന്തിയ ശക്തിയുള്ള ദാനവശ്രേഷ്ഠന് ഭയമില്ലാതെ യുദ്ധഭൂമിയില് ദേവിയെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു.
കിം ഗര്ജസി വിശാലാക്ഷി ഭീഷയന്തീതരാന്നരാന് । നാഹം ബിഭേമി തന്വങ്ഗി ശ്രുത്വാ തേഽദ്യ വിചേഷ്ടിതമ്
'വിപുലമായ കണ്ണുള്ളവളേ, നീ മറ്റുള്ളവരെ ഭയപ്പെടുത്താന് ഇങ്ങനെ ഗര്ജിക്കേണ്ടതെന്ത്? ഞാന് നിന്നെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, സുന്ദരിയായവളേ, ഇന്നത്തെ നിന്റെ പ്രകടനം കേട്ടിട്ടും.'
സ്ത്രീവധേ ദൂഷണം ജ്ഞാത്വാ തഥൈവാകീര്തിസമ്ഭവമ് । ഉപേക്ഷാം കുരുതേ ചിത്തം മദീയം വാമലോചനേ
'സ്ത്രീയെ കൊല്ലുന്നത് അപകീര്ത്തിയും ദോഷവും ആണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, മനോഹരമായ കണ്ണുള്ളവളേ, എന്റെ മനസ്സ് ക്ഷമയിലേക്കാണ് വഴുതുന്നത്.'
സ്ത്രീണാം യുദ്ധം കടാക്ഷൈശ്ച തഥാ ഹാവൈശ്ച സുന്ദരി । ന ശസ്ത്രൈര്വിഹിതം ക്വാപി ത്വാദൃശീനാം കദാചന
'സുന്ദരിയായവളേ, സ്ത്രീകളുടെ യുദ്ധം കണ്മുന്നിലേക്കുള്ള കാഴ്ചകളും ഭാവങ്ങളുമാണ്; നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവര്ക്ക് ആയുധങ്ങളാല് യുദ്ധം എപ്പോഴും അനുയോജ്യമല്ല.'
പുഷ്പൈരപി ന യോദ്ധവ്യം കിം പുനര്നിശിതൈഃ ശരൈഃ । ഭവാദൃശീനാം ദേഹേഷു ദുനോതി മാലതീദലമ്
പൂക്കളാൽ പോലും യുദ്ധം ചെയ്യരുത്, അതിനേക്കാൾ കുറവല്ല കൂരായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട്. നിങ്ങളുടെ പോലുള്ള ശരീരങ്ങൾ മല്ലികയുടെ ഇല പോലും തൊട്ടാൽ വേദനിക്കും.
ധിഗ്ജന്മ മാനുഷേ ലോകേ ക്ഷാത്രധര്മാനുജീവിനാമ് । ലാലിതോഽയം പ്രിയോ ദേഹഃ കൃന്തനീയഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ
ഈ ലോകത്ത് ക്ഷത്രധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവർക്കുള്ള മനുഷ്യജന്മം നിന്ദ്യമാണ്. ഇങ്ങനെ പ്രിയപ്പെട്ടും സംരക്ഷിച്ചും വളർത്തിയ ശരീരം കൂരായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മുറിക്കേണ്ടതാണല്ലോ.
തൈലാഭ്യങ്ഗൈഃ പുഷ്പവാതൈസ്തഥാ മിഷ്ടാന്നഭോജനൈഃ । പോഷിതോഽയം പ്രിയോ ദേഹോ ഘാതനീയഃ പരേഷുഭിഃ
തൈലം പുരട്ടിയും പൂക്കളുടെ മൃദുവായ കാറ്റും രുചികരമായ ഭക്ഷണവും നൽകി വളർത്തിയ ഈ പ്രിയപ്പെട്ട ശരീരം ഒടുവിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ദേഹം ഛിത്ത്വാസിധാരാഭിര്ധനഭൃജ്ജായതേ നരഃ । ധിഗ്ധനം ദുഃഖദം പൂര്വം പശ്ചാത്കിം സുഖദം ഭവേത്
കത്തിയുടെ അറ്റംകൊണ്ട് ശരീരം മുറിച്ചാൽ ധനം ലഭിക്കും. പക്ഷേ ആ ധനം ആദ്യം ദുഃഖം തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്. പിന്നെ അതിൽ നിന്ന് എന്ത് സന്തോഷം കിട്ടും?
ത്വമപ്യജ്ഞൈവ വാമോരു യുദ്ധമാകാങ്ക്ഷസേ യതഃ । സുഖം സമ്ഭോഗജം ത്യക്ത്വാ കം ഗുണം വേത്സി സങ്ഗരേ
നിന്റെ മനസ്സിലും യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ട് എന്നത് അജ്ഞതയാണല്ലോ, സുന്ദരിയേ. ആനന്ദം നൽകുന്ന അനുഭവങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെന്ത് ഗുണം കാണുന്നു നീ?
ഖഡ്ഗപാതം ഗദാഘാതം ഭേദനഞ്ജ ശിലീമുഖൈഃ । മരണാന്തേ തു സംസ്കാരോ ഗോമായുമുഖകര്ഷണമ്
കത്തിയുടെ അറ്റം, ഗദയുടെ അടിക്ക്, അമ്പുകളുടെ കുത്ത് — ഇതൊക്കെ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും. മരണത്തിന് ശേഷം ശവസംസ്കാരമോ, അല്ലെങ്കിൽ പശുക്കളുടെയും നായ്ക്കളുടെയും വായിൽ വീണു വലിക്കപ്പെടലോ മാത്രം.
തസ്യൈവ കവിഭിര്ധൂര്തൈഃ കൃതം ചാതീവ ശംസനമ് । രണേ മൃതാനാം സ്വഃപ്രാപ്തിരര്ഥവാദോഽസ്തി കേവലഃ
ഇതെല്ലാം കുറിച്ച് വലിയ പ്രശംസ കവി ചതിയോടെ എഴുതിയതാണ്. യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചവർക്കു സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും എന്നത് വെറും വാക്കുകൾ മാത്രമാണ്.
തസ്മാദ് ഗച്ഛ വരാരോഹേ യത്ര തേ രമതേ മനഃ । ഭജ വാ ഭൂപതിം നാഥം ഹയാരിം സുരമര്ദനമ്
അതിനാൽ, മനസ്സിന് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് നീ പോകൂ, സുന്ദരിയേ. രാജാവിനെ നിന്റെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കൂ, കുതിരകളുടെ ശത്രുവും ദേവന്മാരെ കീഴടക്കുന്നവനുമായവനെ.
വ്യാസ ഉവാച ഏവം ബ്രുവാണം തം ദൈത്യം പ്രോവാച ജഗദമ്ബികാ । കിം മൃഷാ ഭാഷസേ മൂഢ ബുദ്ധിമാനിവ പണ്ഡിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആ ദാനവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലോകമാതാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു: നീ ബുദ്ധിമാനായ പണ്ഡിതനെന്ന പോലെ, മിഥ്യയായി എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു, മൂഢനേ?
നീതിശാസ്ത്രം ന ജാനാസി വിദ്യാം ചാന്വീക്ഷികീം തഥാ । ന സേവിതാസ്ത്വയാ വൃദ്ധാ ന ധര്മേ മതിരസ്തി തേ
നീതിശാസ്ത്രം നീ അറിയുന്നില്ല, അന്വേഷിക്കാനുള്ള വിദ്യയും ഇല്ല. മൂപ്പന്മാരെ സേവിച്ചിട്ടില്ല, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുമില്ല.