പതിതേ ബാഷ്കലേ സൈന്യം ഭഗ്നം തസ്യ ദുരാത്മനഃ । ജയേതി ച മുദാ ദേവാശ്ചുക്രുശുര്ഗഗനേ സ്ഥിതാഃ
ബാഷ്കലൻ വീണപ്പോൾ, ആ ദുഷ്ടന്റെ സൈന്യം തകർന്നു; ആകാശത്ത് നിന്നു ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ 'ജയം' എന്നു വിളിച്ചു.
തസ്മിംശ്ച നിഹതേ ദൈത്യേ ദുര്മുഖോഽതിബലാന്വിതഃ । ആജഗാമ രണേ ദേവീം ക്രോധസംരക്തലോചനഃ
അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതിവലമുള്ള ദുര്മുഖൻ കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് ദേവിയുമായി യുദ്ധത്തിന് എത്തി.
തിഷ്ഠ തിഷ്ഠാബലേ സോഽപി ഭാഷമാണഃ പുനഃ പുനഃ । ധനുര്ബാണധരഃ ശ്രീമാന്രഥസ്ഥഃ കവചാവൃതഃ
അവനും ധനുസ്സും അമ്പും കൈവശം വച്ച്, കാവചം ധരിച്ച്, രഥത്തിൽ നിന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും 'നിൽക്കൂ, നില്ക്കൂ, ബലവതിയേ' എന്നു വിളിച്ചു.
തമാഗച്ഛന്തമാലോക്യ ദേവീ ശങ്ഖമവാദയത് । കോപയന്തീ ദാനവം തം ജ്യാഘോഷഞ്ച ചകാര ഹ
അവൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട ദേവി ശംഖം മുഴക്കി, ദാനവനെ ഉണർത്തി; തന്റെ ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാശബ്ദവും മുഴക്കിച്ചു.
സോഽപി ബാണാന്മുമോചാശു തീക്ഷ്ണാനാശീവിഷോപമാന് । സ്വബാണൈസ്താന്മഹാമായാ ചിച്ഛേദ ച നനാദ ച
അവനും അതിവേഗത്തിൽ കഠിനവും വിഷമുള്ളതുമായ അമ്പുകൾ വിട്ടു; മഹാമായ അവന്റെ അമ്പുകൾ സ്വന്തം അമ്പുകളാൽ വെട്ടിമുറിച്ചു, ഉഗ്രശബ്ദം മുഴക്കി.
തയോഃ പരസ്പരം യുദ്ധം ബഭൂവ തുമുലം നൃപ । ബാണശക്തിഗദാഘാതൈര്മുസലൈസ്തോമരൈസ്തഥാ
അവരിരുവരും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു, അമ്പുകളും കുന്തങ്ങളും ഗദകളും മുഷലങ്ങളും തുമരങ്ങളും കൊണ്ട് പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
രണഭൂമൌ തദാ ജാതാ രുധിരൌഘവഹാ നദീ । പതിതാനി തദാ തീരേ ശിരാംസി പ്രബഭുസ്തദാ
അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ രക്തം ഒഴുകുന്ന ഒരു നദി രൂപപ്പെട്ടു; അതിന്റെ കരകളിൽ വീണു കിടക്കുന്ന തലകൾ ദൃശ്യമായി.
യഥാ സന്തരണാര്ഥായ യമകിങ്കരനായകൈഃ । തുമ്ബീഫലാനി നീതാനി നവശിക്ഷാപരൈര്മുദാ
യമന്റെ അനുചിതാക്കളുടെ നേതാക്കൾ പുതുതായി ചേർന്നവർക്കായി സന്തോഷത്തോടെ തുമ്പാപ്പഴങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ,
രണഭൂമിസ്തദാ ഘോരാ ബഭൂവാതീവ ദുര്ഗമാ । ശരീരൈഃ പതിതൈര്ഭൂമൌ ഖാദ്യമാനൈര്വൃകാദിഭിഃ
അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമി അത്യന്തം ഭയങ്കരവും കടക്കാൻ അസാധ്യവുമായിരുന്നു; നിലത്ത് വീണു കിടക്കുന്ന ശരീരങ്ങൾ നായ്ക്കളും മൃഗങ്ങളും തിന്നു കൊണ്ടിരുന്നു.
ഗോമായുസാരമേയാശ്ച കാകാഃ കങ്കാ അയോമുഖാഃ । ഗൃധ്രാ ശ്യേനാശ്ച ഖാദന്തി ശരീരാണി ദുരാത്മനാമ്
നായ്ക്കൾ, കാക്കകൾ, ഗോമായുക്കൾ, കങ്കകൾ, ഇരുമ്പുതോക്കുള്ള പക്ഷികൾ, കഴുകൻമാർ, പാറകൾ എന്നിവ ദുഷ്ടന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ തിന്നുകയായിരുന്നു.
വവൌ വായുശ്ച ദുര്ഗന്ധോ മൃതാനാം ദേഹസങ്ഗതഃ । അഭൂത്കിലകിലാശബ്ദഃ ഖഗാനാം പലഭക്ഷിണാമ്
മരിച്ചവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ദുർഗന്ധം കാറ്റിൽ പരന്നു; മാംസം തിന്നുന്ന പക്ഷികൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന കിലുക്കിളുക്കി ശബ്ദം മുഴങ്ങി.
തദാ ചുകോപ ദുഷ്ടാത്മാ ദുര്മുഖഃ കാലമോഹിതഃ । ദേവീമുവാച ഗര്വേണ കൃത്വാ ചോര്ധ്വകരം ശുഭമ്
അപ്പോൾ ദുഷ്ടഹൃദയനായ ദുർമുഖൻ, കാലത്തിന്റെ മായയിൽ പെട്ട്, കോപത്തോടെ അഭിമാനത്തോടെ ദൈവത്തോട് കൈ ഉയർത്തി പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛ ചണ്ഡി ഹനിഷ്യാമി ത്വാമദ്യൈവ സുബാലിശേ । ദൈത്യം വാ ഭജ വാമോരു മഹിഷം മദഗര്വിതമ്
ചണ്ഡീ, നീ പോകൂ! ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും, മണ്ടനായ സ്ത്രീയേ; അല്ലെങ്കിൽ നീ ദാനവനെയോ മഹിഷനെപ്പോലെയുള്ള അഭിമാനിയെയോ ആശ്രയിക്കൂ.
ദേവ്യുവാച ആസന്നമരണഃ കാമം പ്രലപസ്യദ്യ മോഹിതഃ । അദ്യൈവ ത്വാം ഹനിഷ്യാമി യഥായം ബാഷ്കലോ ഹതഃ
ദേവി പറഞ്ഞു: മരണം അടുത്തിരിക്കുന്ന നീ, ഇപ്പോൾ ഭ്രമിച്ച് അനർത്ഥം പറയുകയാണ്; ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും, ബാഷ്കളനെ പോലെ.
ഗച്ഛ വാ തിഷ്ഠ വാ മന്ദ മരണം യദി രോചതേ । ഹത്വാ ത്വാം വൈ വധിഷ്യാമി ബാലിശം മഹിഷീസുതമ്
നീ പോകൂ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്നെ മരണം ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കൂ; നിന്നെ കൊല്ലിയ ശേഷം, ബാലിഷനായ മഹിഷിയുടെ മകനെയും ഞാൻ സംഹരിക്കും.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യാ ദുര്മുഖോ മര്തുമുദ്യതഃ । മുമോച ബാണവൃഷ്ടിം തു ചണ്ഡികാം പ്രതി ദാരുണാമ്
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുർമുഖൻ, മരിക്കാൻ മനസ്സുറച്ച്, ചണ്ഡികയിലേക്ക് ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.
സാപി താം തരസാ ഛിത്ത്വാ ബാണവൃഷ്ടിം ശിതൈഃ ശരൈഃ । ജഘാന ദാനവം കൃദ്ധാ വൃത്രം വജ്രധരോ യഥാ
അവൾ അത്രയും വേഗത്തിൽ തന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആ അമ്പുകളുടെ മഴ വെട്ടിമുറിച്ചു, കോപത്തോടെ ദാനവനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു, ഇന്ദ്രൻ വൃത്രനെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ.
തയോഃ പരസ്പരം യുദ്ധം സഞ്ജാതം ചാതികര്കശമ് । ഭയദം കാതരാണാഞ്ച ശൂരാണാം ബലവര്ധനമ്
അവരിരുവരും തമ്മിൽ അത്യന്തം കഠിനമായ യുദ്ധം നടന്നു; ഭയക്കാർക്ക് ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും ധൈര്യശാലികൾക്ക് ശക്തി നൽകുന്നതുമായിരുന്നു അത്.
ദേവീ ചിച്ഛേദ തരസാ ധനുസ്തസ്യ കരേ സ്ഥിതമ് । തഥൈവ പഞ്ചഭിര്ബാണൈര്ബഭഞ്ജ രഥമുത്തമമ്
ദേവി ശക്തിയോടെ അവന്റെ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വില്ല് വെട്ടിമുറിച്ചു; പിന്നെ അഞ്ചു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവന്റെ ഉത്തമമായ രഥവും തകർത്തു.
രഥേ ഭഗ്നേ മഹാബാഹുഃ പദാതിര്ദുര്മുഖസ്തദാ । ഗദാം ഗഹീത്വാ ദുര്ധര്ഷാം ജഗാമ ചണ്ഡികാം പ്രതി
രഥം തകർന്നപ്പോൾ, മഹാബലശാലിയായ ദുർമുഖൻ കാല്നടയായി, ഭയപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന ഗദ എടുത്ത് ചണ്ഡികയിലേക്ക് മുന്നേറി.
ചകാര സ ഗദാഘാതം സിംഹമൌലൌ മഹാബലഃ । ന ചചാല ഹരിഃ സ്ഥാനാത്താഡിതോഽപി മഹാബലഃ
അവൻ തന്റെ ഗദ കൊണ്ട് മഹാബലശാലിയായ സിംഹമുഖനിൽ പ്രഹരിച്ചു; എന്നാൽ ഹരിയ് അത്രയും ശക്തിയോടെ അടിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവിടം വിട്ടില്ല.
അമ്ബികാ തം സമാലോക്യ ഗദാപാണിം പുരഃസ്ഥിതമ് । ഖഡ്ഗേന ശിതധാരേണ ശിരശ്ചിച്ഛേദ മൌലിമത്
അമ്പികാ, അവൻ ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, മൂർച്ചയുള്ള വാളുകൊണ്ട് അവന്റെ കിരീടമുള്ള തല വെട്ടിമുറിച്ചു.
ഛിന്നേ ച മസ്തകേ ഭൂമൌ പപാത ദുര്മുഖോ മൃതഃ । ജയശബ്ദം തദാ ചക്രുര്മുദിതാ നിര്ജരാ ഭൃശമ്
അവന്റെ തല വെട്ടിയതോടെ ദുര്മുഖന് നിലത്ത് വീണു മരിച്ചു. അപ്പോള് ആനന്ദത്തോടെ അമരന്മാര് വിജയഘോഷം മുഴക്കി.
തുഷ്ടുവുസ്താം തദാ ദേവീം ദുര്മുഖേ നിഹതേഽമരാഃ । പുഷ്പവൃഷ്ടിം തഥാ ചക്രുര്ജയശബ്ദം നഭഃസ്ഥിതാഃ
ദുര്മുഖന് കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ ദേവന്മാര് ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു; ആകാശത്ത് നിന്നിരുന്നവര് പുഷ്പവര്ഷം നടത്തി വിജയഘോഷം മുഴക്കി.
ഋഷയഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാഃ സവിദ്യാധരകിന്നരാഃ । ജഹൃഷുസ്തം ഹതം ദൃഷ്ട്വാ ദാനവം രണമസ്തകേ
മഹർഷിമാര്, സിദ്ധന്മാര്, ഗന്ധര്വന്മാര്, വിദ്യാധരന്മാര്, കിന്നരന്മാര് ഇവര് എല്ലാവരും യുദ്ധത്തില് മുഖ്യനായ ആ ദാനവന് വീണതിനെ കണ്ടു സന്തോഷിച്ചു.
താമ്രചിക്ഷുരാഖ്യവധവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച ദുര്മുഖം നിഹതം ശ്രുത്വാ മഹിഷഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ । ഉവാച ദാനവാന്സര്വാന്കിം ജാതമിതി ചാസകൃത്
ദുര്മുഖന് കൊല്ലപ്പെട്ട വിവരം കേട്ട മഹിഷന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ എല്ലാ ദാനവന്മാരോടും വീണ്ടും വീണ്ടും 'എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
നിഹതൌ ദാനവൌ ശൂരൌ രണേ ദുര്മുഖബാഷ്കലൌ । തന്വ്യാ തത്പരമാശ്ചര്യം പശ്യന്തു ദൈവചേഷ്ടിതമ്
യുദ്ധത്തില് ധൈര്യശാലികളായ ദുര്മുഖനും ബാസ്കലനും കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഈ അത്ഭുതകരമായ ദൈവിക ഇടപെടല് എല്ലാവരും കാണട്ടെ.
കാലോ ഹി ബലവാന്കര്താ സതതം സുഖദുഃഖയോഃ । നരാണാം പരതന്ത്രാണാം പുണ്യപാപാനുയോഗതഃ
സന്തോഷത്തിനും ദുഃഖത്തിനും കാരണം എല്ലായ്പ്പോഴും ശക്തനായ കാലമാണ്; മനുഷ്യര് പുണ്യവും പാപവും അനുസരിച്ച് മറ്റുള്ളവരുടെ അധീനരായിരിക്കുന്നു.
നിഹതൌ ദാനവശ്രേഷ്ഠൌ കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ് । ബ്രുവന്തു മിലിതാഃ സര്വേ യദ്യുക്തം കാര്യസങ്കടേ
ഇപ്പോള് പ്രധാനപ്പെട്ട ദാനവന്മാര് കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ പ്രതിസന്ധിയില് യോഗ്യമായത് എല്ലാവരും ചേർന്ന് പറയട്ടെ.
വ്യാസ ഉവാച ഏവം ബ്രുവതി രാജേന്ദ്ര മഹിഷേഽതിബലാന്വിതേ । ചിക്ഷുരാഖ്യസ്തു സേനാനീസ്തമുവാച മഹാരഥഃ
മഹാബലശാലിയായ മഹിഷന് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോള് സൈന്യാധിപനായ ചിക്ഷുരന് അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു.