ബുദ്ധിമന്തോ ദുരാധര്ഷാഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ । മന്ത്രഃ ഖലു പ്രകര്തവ്യഃ സുഗുപ്തഃ കാര്യസിദ്ധയേ
ബുദ്ധിശാലികളും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായ മന്ത്രിമാർ, കർശനമായി രഹസ്യമായി പദ്ധതിയിടണം, കാര്യസിദ്ധിക്ക്.
മന്ത്രമൂലം സ്മൃതം രാജ്യം യദി സ സ്യാത്സുരക്ഷിതഃ । മന്ത്രിഭിശ്ച സദാചാരൈര്വിധേയഃ സര്വഥാ ബുധൈഃ
മന്ത്രം ആധാരമായ രാജ്യം ഇങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, നല്ല ആചാരമുള്ള, ബുദ്ധിശാലികളായ മന്ത്രിമാർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭരിക്കണം.
മന്ത്രഭേദേ വിനാശഃ സ്യാദ്രാജ്യസ്യ ഭൂപതേസ്തഥാ । തസ്മാദ്ഭേദഭയാദ് ഗുപ്തഃ കര്തവ്യോ ഭൂതിമിച്ഛതാ
മന്ത്രിമാരിൽ ഭേദം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ രാജാവിന്റെ രാജ്യം നശിക്കും. അതിനാൽ, ഭേദഭയത്തിൽ നിന്ന് രഹസ്യമായി പ്രവർത്തിക്കണം, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്.
തദത്ര മന്ത്രിഭിര്വാച്യം വചനം ഹേതുമദ്ധിതമ് । കാലദേശാനുസാരേണ വിചിന്ത്യ നീതിനിര്ണയമ്
ഇവിടെ മന്ത്രിമാർ, സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുയോജ്യമായി, കാരണവും ലാഭവും ഉള്ള വാക്കുകൾ ആലോചിച്ച്, നയതന്ത്ര തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കണം.
യാ യോഷാത്ര സമായാതാ പ്രബലാ ദേവനിര്മിതാ । ഏകാകിനീ നിരാലമ്ബാ കാരണം തദ്വിചിന്ത്യതാമ്
ഇവിടെ എത്തിയ ഈ സ്ത്രീ ശക്തിയുള്ളവളാണ്, ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചവളാണ്, ഒറ്റയ്ക്കും ആശ്രയമില്ലാതെയും. ഇതിന് കാരണം എന്താണെന്ന് പരിശോധിക്കണം.
യുദ്ധം പ്രാര്ഥയതേ ബാലാ കിമാശ്ചര്യമതഃ പരമ് । ശ്രേയോഽത്ര വിപരീതം വാ കോ വേത്തി ഭുവനത്രയേ
ഒരു ബാലിക യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇതിൽ കൂടുതൽ അത്ഭുതം എന്താണ്? ഈ ലോകങ്ങളിൽ ആര്ക്കറിയാം ഇവിടെ ഫലമൊക്കെ നല്ലതോ അല്ലയോ എന്ന്.
ന ബഹൂനാം ജയോഽപ്യസ്തി നൈകസ്യ ച പരാജയഃ । ദൈവാധീനൌ സദാ ജ്ഞേയൌ യുദ്ധേ ജയപരാജയൌ
അനവധി പേർക്ക് ജയമുണ്ടാകണമെന്നില്ല, ഒരാൾക്ക് പരാജയം ഉറപ്പുമല്ല. യുദ്ധത്തിൽ ജയവും പരാജയവും എല്ലാം വിധിയുടെ അധീനമാണ്.
ഉപായവാദിനഃ പ്രാഹുര്ദൈവം കിം കേന വീക്ഷിതമ് । അദൃഷ്ടമിതി യന്നാമ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
തന്ത്രം പറയുന്നവർ ചോദിക്കും, 'വിഭവം എന്ത്? ആരാണ് അതു കണ്ടത്?' ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കാണാത്തതും അറിയാത്തതുമായതെന്ന് പറയുന്നു.
തത്സത്ത്വേഽപി പ്രമാണം കിം കാതരാശാവലമ്ബനമ് । ന സമര്ഥജനാനാം ഹി ദൈവം കുത്രാപി ലക്ഷ്യതേ
വിഭവം ഉണ്ടെന്നു കരുതിയാലും, ഭയത്താൽ പ്രതീക്ഷയിൽ ആശ്രയിക്കാനുള്ള തെളിവ് എന്താണ്? കഴിവുള്ളവരിൽ വിധി എവിടെയും കാണാറില്ല.
ഉദ്യമോ ദൈവമേതൌ ഹി ശൂരകാതരയോര്മതമ് । വിചിന്ത്യാദ്യ ധിയാ സര്വം കര്തവ്യം കാര്യമാദരാത്
ശക്തരുടെയും ഭീതികളുടെയും അഭിപ്രായം ഉത്സാഹവും വിധിയും ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഇന്ന് എല്ലാം മനസ്സോടെ ആലോചിച്ച്, വേണ്ടത് ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി രാജ്ഞോ വചഃ ശ്രുത്വാ ഹേതുഗര്ഭം മഹായശാഃ । ബിഡാലാഖ്യോ മഹാരാജമിത്യുവാച കൃതാഞ്ജലിഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ കാരണഭരിതമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മഹാപ്രശസ്തനായ ബിഡാലൻ കയ്യു ചേർത്ത് മഹാരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
രാജന്നേഷാ വിശാലാക്ഷീ ജ്ഞാതവ്യാ യത്നതഃ പുനഃ । കിമര്ഥമിഹ സമ്പ്രാപ്താ കുതഃ കസ്യ പരിഗ്രഹഃ
രാജാവേ, ഈ വിശാലനേത്രയുള്ള സ്ത്രീയെ വീണ്ടും ശ്രദ്ധയോടെ പരിശോധിക്കണം. എന്തിനാണ് ഇവൾ ഇവിടെ വന്നത്, എവിടുനിന്നാണ്, ആര്ക്കുവേണ്ടിയാണ് ഇവൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?
മരണം തേ പരിജ്ഞായ സ്ത്രിയാ സര്വാത്മനാ സുരൈഃ । പ്രേഷിതാ പദ്മപത്രാക്ഷീ സമുത്പാദ്യ സ്വതേജസാ
സ്ത്രീയുടെ കൈവശം നിന്റെ മരണമാണ് ഉറപ്പെന്നു അറിഞ്ഞ ദേവന്മാർ, തങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നു ഈ താമരക്കണ്ണിയെയാണു അയച്ചത്.
തേഽപി ഛന്നാഃ സ്ഥിതാഃ ഖേഽത്ര സര്വേ യുദ്ധദിദൃക്ഷവഃ । സമയേഽസ്യാഃ സഹായാസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി യുയുത്സവഃ
അവരും ആകാശത്ത് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലാവരും യുദ്ധം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സമയമെത്തുമ്പോൾ അവർ ഇവളുടെ കൂട്ടുകാരായി യുദ്ധത്തിനിറങ്ങും.
പുരതഃ കാമിനീം കൃത്വാ തേ വൈ വിഷ്ണുപുരോഗമാഃ । വധിഷ്യന്തി ച നഃ സര്വാന്സാ ത്വാം യുദ്ധേ ഹനിഷ്യതി
സ്ത്രീയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വിഷ്ണുവിനെ മുന്നോട്ട് വെച്ച്, അവർ നമ്മളെ എല്ലാവരെയും കൊല്ലും; അവൾ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലും.
ഏതച്ചികീര്ഷിതം തേഷാം മയാ ജ്ഞാതം നരാധിപ । ഭവിതവ്യസ്യ ന ജ്ഞാനം വര്തതേ മമ സര്വഥാ
അവരുടെ ഉദ്ദേശം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവേ; പക്ഷേ സംഭവിക്കേണ്ടതെന്താണെന്നു എനിക്ക് അറിവില്ല.
യോദ്ധവ്യം ന ത്വയാദ്യേതി നാഹം വക്തും ക്ഷമഃ പ്രഭോ । പ്രമാണം ത്വം മഹാരാജ കാര്യേഽത്ര ദേവനിര്മിതേ
ഇന്ന് നീ യുദ്ധം ചെയ്യണം എന്നു ഞാൻ പറയാൻ കഴിയില്ല, പ്രഭോ; ദേവന്മാർ നിർണ്ണയിച്ച കാര്യത്തിൽ നീയാണു പ്രധാനമായത്, മഹാരാജാവേ.
തദര്ഥേഽസ്മാഭിരനിശം മര്തവ്യം കാര്യഗൌരവാത് । വിഹര്തവ്യം ത്വയാ സാര്ധമേഷ ധര്മോഽനുജീവിനാമ്
ഇതിനായി ഞങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും മരിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കണം, കാര്യത്തിന്റെ മഹത്വം കണക്കിലെടുത്ത്. എന്നാൽ നീയും ഞങ്ങളോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കണം—ഇതാണ് സേവകരുടെ ധർമ്മം.
വിചാരോഽത്ര മഹാനസ്തി യദേകാ കാമിനീ നൃപ । യുദ്ധം പ്രാര്ഥയതേഽസ്മാഭിഃ സസൈന്യൈര്ബലദര്പിതൈഃ
ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം, ഞങ്ങൾ സൈന്യവും ശക്തിയും കൊണ്ട് അഭിമാനിക്കുന്നവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നത് വലിയ ആലോചനാവിഷയമാണ്, രാജാവേ.
ദുര്മുഖ ഉവാച രാജന് യുദ്ധേ ജയോ നോഽദ്യ ഭവിതാ വേദ്മ്യഹം കില । പലായനം ന കര്തവ്യം യശോഹാനികരം നൃണാമ്
ദുര്മുഖൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ജയം നമ്മുടേതാവില്ലെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; പക്ഷേ ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ പാടില്ല, അതു പുരുഷന്മാർക്ക് അപമാനമാണ്.
ഇന്ദ്രാദീനാം സംയുഗേഽപി ന കൃതം യജ്ജുഗുപ്സിതമ് । ഏകാകിനീം സ്ത്രിയം പ്രാപ്യ കോ ഹി കുര്യാത്പലായനമ്
ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിലും ഒരിക്കലും അപമാനകരമായ ഒന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല. ഒറ്റയായ ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടാൽ ആരാണ് ഓടി രക്ഷപ്പെടുന്നത്?
തസ്മാദ്യുദ്ധം പ്രകര്തവ്യം മരണം വാ രണേ ജയഃ । യദ്ഭാവി തദ്ഭവത്യേവ കാത്ര ചിന്താ വിപശ്യതഃ
അതിനാൽ യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; അതിൽ മരണമോ ജയമോ ഉണ്ടാകാം. എന്ത് സംഭവിക്കേണ്ടതാണോ അതാണ് സംഭവിക്കുക, അങ്ങനെ ആലോചിക്കുന്നവന് എന്തിനാണ് വിഷമം?
മരണേഽത്ര യശഃപ്രാപ്തിര്ജീവനേ ച തഥാ സുഖമ് । ഉഭയം മനസാ കൃത്വാ കര്തവ്യം യുദ്ധമദ്യ വൈ
മരണത്തിൽ പ്രശസ്തി ലഭിക്കും; ജീവിച്ചാൽ സന്തോഷവും. ഇരു കാര്യവും മനസ്സിൽ വെച്ച്, ഇന്ന് യുദ്ധം നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം.
പലായനേ യശോഹാനിര്മരണം ചായുഷഃ ക്ഷയേ । തസ്മാച്ഛോകോ ന കര്തവ്യോ ജീവിതേ മരണേ വൃഥാ
ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ മാനനഷ്ടം സംഭവിക്കും; മരിച്ചാൽ ജീവൻ നഷ്ടമാകും. അതിനാൽ ജീവിച്ചാലോ മരിച്ചാലോ അനാവശ്യമായി ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
വ്യാസ ഉവാച ദുര്മുഖസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ബാഷ്കലോ വാക്യമബ്രവീത് । പ്രണതഃ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ രാജാനം വാക്യകോവിദഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ദുര്മുഖന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ബാഷ്കലൻ കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു രാജാവിനോട് സംസാരിച്ചു.
ബാഷ്കല ഉവാച രാജംശ്ചിന്താ ന കര്തവ്യാ കാര്യേഽസ്മിന്കാതരപ്രിയേ । അഹമേകോ ഹനിഷ്യാമി ചണ്ഡീം ചഞ്ചലലോചനാമ്
ബാഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഈ കാര്യത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഭയമോ ആശങ്കയോ വേണ്ട. ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ ചഞ്ചലമായ കണ്ണുകളുള്ള ചണ്ഡികയെ കൊല്ലും.
ഉത്സാഹസ്തു പ്രകര്തവ്യഃ സ്ഥായീഭാവോ രസസ്യ ച । ഭയാനകോ ഭവേദ്വൈരീ വീരസ്യ നൃപസത്തമ
ഉത്സാഹവും മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയും വളർത്തണം. ഭയങ്കരൻ എന്നവൻ ഭീരുക്കൾക്കു മാത്രമാണ്; വീരന്മാർക്ക് അല്ല, മഹാരാജാവേ.
തസ്മാത്ത്യക്ത്വാ ഭയം ഭൂപ കരിഷ്യേ യുദ്ധമദ്ഭുതമ് । നയിഷ്യാമി നരേന്ദ്രാഹം ചണ്ഡികാം യമസാദനമ്
അതുകൊണ്ട് ഭയം വിട്ട്, രാജാവേ, ഞാൻ അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തും. ഞാൻ ചണ്ഡികയെ യമലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.
ന ബിഭേമി യമാദിന്ദ്രാത്കുബേരാദ്വരുണാദപി । വായോര്വഹ്നേസ്തഥാ വിഷ്ണോഃ ശങ്കരാച്ഛശിനോ രവേഃ
എനിക്ക് യമനെയും ഇന്ദ്രനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും പേടി ഇല്ല; അതുപോലെ വായുവിനെയും അഗ്നിയെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശങ്കരനെയും ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും പേടിയില്ല.
ഏകാകിനീ തഥാ നാരീ കിം പുനര്മദഗര്വിതാ । അഹം താം നിഹനിഷ്യാമി വിശിഖൈശ്ച ശിലാശിതൈഃ
അവൾ ഒറ്റയായ സ്ത്രീയാണല്ലോ, പിന്നെ ഞാൻ ഉണ്ടെന്നു ഗർവ്വിക്കുന്നവളുമാണ്. ഞാൻ അളവില്ലാത്ത അമ്പുകളും കല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് അവളെ കൊല്ലും.