കാമം സദൃശയോര്യോഗഃ സംസാരേ സുഖദോ ഭവേത് । അന്യഥാ ദുഃഖദോ ഭൂയാദജ്ഞാനാദ്യദി കല്പിതഃ
സമാനരോടുള്ള ഐക്യം ലോകത്തിൽ സന്തോഷം നൽകും; അല്ലെങ്കിൽ, അജ്ഞാനത്താൽ കണക്കാക്കിയാൽ, അത് ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
മൂര്ഖസ്ത്വമസി യദ് ബ്രൂഷേ പതിം മേ ഭജ ഭാമിനി । ക്വാഹം ക്വ മഹിഷഃ ശൃങ്ഗീ സമ്ബന്ധഃ കീദൃശോ ദ്വയോഃ
'ഭാമിനി, എന്റെ ഭർത്താവിനെ സ്വീകരിക്കൂ' എന്നത് പറയുന്ന നീ ഒരു മൂഢൻ തന്നെയാണ്. ഞാൻ എവിടെയും, കൊമ്പുള്ള മഹിഷി എവിടെയും? ഞങ്ങള്ക്ക് തമ്മിൽ എന്ത് ബന്ധം?
ഗച്ഛ യുധ്യസ്വ വാ കാമം ഹനിഷ്യേഽഹം സബാന്ധവമ് । യജ്ഞഭാഗം ദേവലോകം നോചേത്ത്യക്ത്വാ സുഖീ ഭവ
നിനക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ പോവുകയോ യുദ്ധം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യൂ; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെയും നിന്റെ ബന്ധുക്കളെയും കൊല്ലും. യജ്ഞഭാഗവും ദേവലോകവും തിരിച്ചു കൊടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് വേറെ എവിടെയെങ്കിലും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ സാ തദാ ദേവീ ജഗര്ജ ഭൃശമദ്ഭുതമ് । കല്പാന്തസദൃശം നാദം ചക്രേ ദൈത്യഭയാവഹമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി അതിവിശ്മയകരമായി ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു; പ്രളയകാലത്തെ പോലെ ഒരു ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, ദാനവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തിച്ചു.
ചകമ്പേ വസുധാ ചേലുസ്തേന ശബ്ദേന ഭൂധരാഃ । ഗര്ഭാശ്ച ദൈത്യപത്നീനാം സസ്രംസുര്ഗര്ജിതസ്വനാത്
ആ ശബ്ദം കേട്ട് ഭൂമി നടുങ്ങി, പർവതങ്ങൾ കുലുങ്ങി; ദാനവസ്ത്രിയരുടെ ഗർഭത്തിലുള്ള ശിശുക്കൾ ആ ഗർജനശബ്ദത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.
താമ്രഃ ശ്രുത്വാ ച തം ശബ്ദം ഭയത്രസ്തമനാസ്തദാ । പലായനം തതഃ കൃത്വാ ജഗാമ മഹിഷാന്തികമ്
ആ ശബ്ദം കേട്ടതോടെ ഭയത്തിൽ വിറയച്ച് താമ്രൻ ഓടി മഹിഷന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
നഗരേ തസ്യ യേ ദൈത്യാസ്തേഽപി ചിന്താമവാപ്നുവന് । ബധിരീകൃതകര്ണാശ്ച പലായനപരാ നൃപ
അവന്റെ നഗരത്തിലെ ദാനവന്മാരും ആശങ്കയിൽ ആകി, ചെവികൾ ബധിരമായ്, രാജാവേ, ഓടിപ്പോകാൻ മനസ്സിലാക്കി.
തദാ ക്രോധേന സിംഹോഽപി നനാദ ഭൃശമുത്സടഃ । തേന നാദേന ദൈതേയാ ഭയം ജഗ്മുരപി സ്ഫുടമ്
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ സിംഹവും ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു; ആ ഗർജനയിൽ ദൈത്യന്മാർക്ക് വ്യക്തമായി ഭയം പിടിച്ചു.
താമ്രം സമാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ഹയാരിരപി മോഹിതഃ । ചിന്തയാമാസ സചിവൈഃ കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ്
താമ്രനെ എത്തിയതുകണ്ട്, കുതിരമുഖനായ ശത്രുവും ആശ്ചര്യത്തിൽ പെട്ടു; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചിച്ചു.
ദുര്ഗഗ്രഹോ വാ കര്തവ്യോ യുദ്ധം നിര്ഗത്യ വാ പുനഃ । പലായനേ കൃതേ ശ്രേയോ ഭവേദ്വാ ദാനവോത്തമാഃ
നാം കോട്ട പിടിക്കണോ, വീണ്ടും പുറത്തു പോയി യുദ്ധം ചെയ്യണോ? അല്ലെങ്കിൽ ഓടിപ്പോകുന്നത് ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കൂടുതൽ നല്ലതാണോ?
ബുദ്ധിമന്തോ ദുരാധര്ഷാഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ । മന്ത്രഃ ഖലു പ്രകര്തവ്യഃ സുഗുപ്തഃ കാര്യസിദ്ധയേ
ബുദ്ധിശാലികളും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായ മന്ത്രിമാർ, കർശനമായി രഹസ്യമായി പദ്ധതിയിടണം, കാര്യസിദ്ധിക്ക്.
മന്ത്രമൂലം സ്മൃതം രാജ്യം യദി സ സ്യാത്സുരക്ഷിതഃ । മന്ത്രിഭിശ്ച സദാചാരൈര്വിധേയഃ സര്വഥാ ബുധൈഃ
മന്ത്രം ആധാരമായ രാജ്യം ഇങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, നല്ല ആചാരമുള്ള, ബുദ്ധിശാലികളായ മന്ത്രിമാർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭരിക്കണം.
മന്ത്രഭേദേ വിനാശഃ സ്യാദ്രാജ്യസ്യ ഭൂപതേസ്തഥാ । തസ്മാദ്ഭേദഭയാദ് ഗുപ്തഃ കര്തവ്യോ ഭൂതിമിച്ഛതാ
മന്ത്രിമാരിൽ ഭേദം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ രാജാവിന്റെ രാജ്യം നശിക്കും. അതിനാൽ, ഭേദഭയത്തിൽ നിന്ന് രഹസ്യമായി പ്രവർത്തിക്കണം, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്.
തദത്ര മന്ത്രിഭിര്വാച്യം വചനം ഹേതുമദ്ധിതമ് । കാലദേശാനുസാരേണ വിചിന്ത്യ നീതിനിര്ണയമ്
ഇവിടെ മന്ത്രിമാർ, സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുയോജ്യമായി, കാരണവും ലാഭവും ഉള്ള വാക്കുകൾ ആലോചിച്ച്, നയതന്ത്ര തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കണം.
യാ യോഷാത്ര സമായാതാ പ്രബലാ ദേവനിര്മിതാ । ഏകാകിനീ നിരാലമ്ബാ കാരണം തദ്വിചിന്ത്യതാമ്
ഇവിടെ എത്തിയ ഈ സ്ത്രീ ശക്തിയുള്ളവളാണ്, ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചവളാണ്, ഒറ്റയ്ക്കും ആശ്രയമില്ലാതെയും. ഇതിന് കാരണം എന്താണെന്ന് പരിശോധിക്കണം.
യുദ്ധം പ്രാര്ഥയതേ ബാലാ കിമാശ്ചര്യമതഃ പരമ് । ശ്രേയോഽത്ര വിപരീതം വാ കോ വേത്തി ഭുവനത്രയേ
ഒരു ബാലിക യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇതിൽ കൂടുതൽ അത്ഭുതം എന്താണ്? ഈ ലോകങ്ങളിൽ ആര്ക്കറിയാം ഇവിടെ ഫലമൊക്കെ നല്ലതോ അല്ലയോ എന്ന്.
ന ബഹൂനാം ജയോഽപ്യസ്തി നൈകസ്യ ച പരാജയഃ । ദൈവാധീനൌ സദാ ജ്ഞേയൌ യുദ്ധേ ജയപരാജയൌ
അനവധി പേർക്ക് ജയമുണ്ടാകണമെന്നില്ല, ഒരാൾക്ക് പരാജയം ഉറപ്പുമല്ല. യുദ്ധത്തിൽ ജയവും പരാജയവും എല്ലാം വിധിയുടെ അധീനമാണ്.
ഉപായവാദിനഃ പ്രാഹുര്ദൈവം കിം കേന വീക്ഷിതമ് । അദൃഷ്ടമിതി യന്നാമ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
തന്ത്രം പറയുന്നവർ ചോദിക്കും, 'വിഭവം എന്ത്? ആരാണ് അതു കണ്ടത്?' ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കാണാത്തതും അറിയാത്തതുമായതെന്ന് പറയുന്നു.
തത്സത്ത്വേഽപി പ്രമാണം കിം കാതരാശാവലമ്ബനമ് । ന സമര്ഥജനാനാം ഹി ദൈവം കുത്രാപി ലക്ഷ്യതേ
വിഭവം ഉണ്ടെന്നു കരുതിയാലും, ഭയത്താൽ പ്രതീക്ഷയിൽ ആശ്രയിക്കാനുള്ള തെളിവ് എന്താണ്? കഴിവുള്ളവരിൽ വിധി എവിടെയും കാണാറില്ല.
ഉദ്യമോ ദൈവമേതൌ ഹി ശൂരകാതരയോര്മതമ് । വിചിന്ത്യാദ്യ ധിയാ സര്വം കര്തവ്യം കാര്യമാദരാത്
ശക്തരുടെയും ഭീതികളുടെയും അഭിപ്രായം ഉത്സാഹവും വിധിയും ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഇന്ന് എല്ലാം മനസ്സോടെ ആലോചിച്ച്, വേണ്ടത് ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി രാജ്ഞോ വചഃ ശ്രുത്വാ ഹേതുഗര്ഭം മഹായശാഃ । ബിഡാലാഖ്യോ മഹാരാജമിത്യുവാച കൃതാഞ്ജലിഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ കാരണഭരിതമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മഹാപ്രശസ്തനായ ബിഡാലൻ കയ്യു ചേർത്ത് മഹാരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
രാജന്നേഷാ വിശാലാക്ഷീ ജ്ഞാതവ്യാ യത്നതഃ പുനഃ । കിമര്ഥമിഹ സമ്പ്രാപ്താ കുതഃ കസ്യ പരിഗ്രഹഃ
രാജാവേ, ഈ വിശാലനേത്രയുള്ള സ്ത്രീയെ വീണ്ടും ശ്രദ്ധയോടെ പരിശോധിക്കണം. എന്തിനാണ് ഇവൾ ഇവിടെ വന്നത്, എവിടുനിന്നാണ്, ആര്ക്കുവേണ്ടിയാണ് ഇവൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?
മരണം തേ പരിജ്ഞായ സ്ത്രിയാ സര്വാത്മനാ സുരൈഃ । പ്രേഷിതാ പദ്മപത്രാക്ഷീ സമുത്പാദ്യ സ്വതേജസാ
സ്ത്രീയുടെ കൈവശം നിന്റെ മരണമാണ് ഉറപ്പെന്നു അറിഞ്ഞ ദേവന്മാർ, തങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ നിന്നു ഈ താമരക്കണ്ണിയെയാണു അയച്ചത്.
തേഽപി ഛന്നാഃ സ്ഥിതാഃ ഖേഽത്ര സര്വേ യുദ്ധദിദൃക്ഷവഃ । സമയേഽസ്യാഃ സഹായാസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി യുയുത്സവഃ
അവരും ആകാശത്ത് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലാവരും യുദ്ധം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സമയമെത്തുമ്പോൾ അവർ ഇവളുടെ കൂട്ടുകാരായി യുദ്ധത്തിനിറങ്ങും.
പുരതഃ കാമിനീം കൃത്വാ തേ വൈ വിഷ്ണുപുരോഗമാഃ । വധിഷ്യന്തി ച നഃ സര്വാന്സാ ത്വാം യുദ്ധേ ഹനിഷ്യതി
സ്ത്രീയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വിഷ്ണുവിനെ മുന്നോട്ട് വെച്ച്, അവർ നമ്മളെ എല്ലാവരെയും കൊല്ലും; അവൾ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലും.
ഏതച്ചികീര്ഷിതം തേഷാം മയാ ജ്ഞാതം നരാധിപ । ഭവിതവ്യസ്യ ന ജ്ഞാനം വര്തതേ മമ സര്വഥാ
അവരുടെ ഉദ്ദേശം ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാജാവേ; പക്ഷേ സംഭവിക്കേണ്ടതെന്താണെന്നു എനിക്ക് അറിവില്ല.
യോദ്ധവ്യം ന ത്വയാദ്യേതി നാഹം വക്തും ക്ഷമഃ പ്രഭോ । പ്രമാണം ത്വം മഹാരാജ കാര്യേഽത്ര ദേവനിര്മിതേ
ഇന്ന് നീ യുദ്ധം ചെയ്യണം എന്നു ഞാൻ പറയാൻ കഴിയില്ല, പ്രഭോ; ദേവന്മാർ നിർണ്ണയിച്ച കാര്യത്തിൽ നീയാണു പ്രധാനമായത്, മഹാരാജാവേ.
തദര്ഥേഽസ്മാഭിരനിശം മര്തവ്യം കാര്യഗൌരവാത് । വിഹര്തവ്യം ത്വയാ സാര്ധമേഷ ധര്മോഽനുജീവിനാമ്
ഇതിനായി ഞങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും മരിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കണം, കാര്യത്തിന്റെ മഹത്വം കണക്കിലെടുത്ത്. എന്നാൽ നീയും ഞങ്ങളോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കണം—ഇതാണ് സേവകരുടെ ധർമ്മം.
വിചാരോഽത്ര മഹാനസ്തി യദേകാ കാമിനീ നൃപ । യുദ്ധം പ്രാര്ഥയതേഽസ്മാഭിഃ സസൈന്യൈര്ബലദര്പിതൈഃ
ഒരു സ്ത്രീ മാത്രം, ഞങ്ങൾ സൈന്യവും ശക്തിയും കൊണ്ട് അഭിമാനിക്കുന്നവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നത് വലിയ ആലോചനാവിഷയമാണ്, രാജാവേ.
ദുര്മുഖ ഉവാച രാജന് യുദ്ധേ ജയോ നോഽദ്യ ഭവിതാ വേദ്മ്യഹം കില । പലായനം ന കര്തവ്യം യശോഹാനികരം നൃണാമ്
ദുര്മുഖൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ജയം നമ്മുടേതാവില്ലെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; പക്ഷേ ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ പാടില്ല, അതു പുരുഷന്മാർക്ക് അപമാനമാണ്.