ദേവീപരാജയകരണായ ദുര്ധരപ്രബോധവചനമ് വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ താമ്രസ്യ ജഗദമ്ബികാ । മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ ഹസന്തീ തമുവാച ഹ
ദേവിയെ തോല്പ്പിക്കാന് താംരന് പറയുന്ന വാക്കുകള് എളുപ്പത്തില് മറുപടി പറയാനാവാത്തതും ദുഷ്കരവുമായിരുന്നു. വ്യാസന് പറയുന്നു: അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, ലോകമാതാവ് മേഘംപോലെയുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തില് പുഞ്ചിരിയോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ദേവ്യുവാച ഗച്ഛ താമ്ര പതിം ബ്രൂഹി മുമൂര്ഷും മന്ദചേതസമ് । മഹിഷം ചാതികാമാര്തം മൂഢം ജ്ഞാനവിവര്ജിതമ്
ദേവി പറഞ്ഞു: പോവാ, താംരാ, നിന്റെ ഉടമ മരിക്കാനിരിക്കുകയാണ്, മനസ്സ് മന്ദമായവനാണ്; മഹിഷനും അത്യന്തം മോഹത്തിലും ജ്ഞാനരഹിതനുമാണ് — അവരോട് നീ ഇതു പറയൂ.
യഥാ തേ മഹിഷീ മാതാ പ്രൌഢാ യവസഭക്ഷിണീ । നാഹം തഥാ ശൃങ്ഗവതീ ലമ്ബപുച്ഛാ മഹോദരീ
നിന്റെ അമ്മയായ മഹിഷി പ്രായമായവളാണ്, യവം ഭക്ഷിക്കുന്നവളാണ്; ഞാന് അങ്ങനെ കൊമ്പുള്ളവളോ, തൂങ്ങിയ വാലുള്ളവളോ, വലിയ വയറുള്ളവളോ അല്ല.
ന കാമയേഽഹം ദേവേശം നൈവ വിഷ്ണും ന ശങ്കരമ് । ധനദം വരുണം നൈവ ബ്രഹ്മാണം ന ച പാവകമ്
ഞാന് ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, വിഷ്ണുവിനെയും ശങ്കരനെയും അല്ല; ധനദനെയും വരുണനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും അഗ്നിയെയും പോലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഏതാന്ദേവഗണാന്ഹിത്വാ പശും കേന ഗുണേന വൈ । വൃണോമ്യഹം വൃഥാ ലോകേ ഗര്ഹണാ മേ ഭവേദിതി
ഈ ദേവഗണങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു മൃഗത്തെ ഞാൻ എന്ത് ഗുണം കൊണ്ടാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്? ലോകത്ത് ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ എനിക്കു നിർഥകമായ അപമാനം മാത്രം വരും.
നാഹം പതിംവരാ നാരീ വര്തതേ മേ പതിഃ പ്രഭുഃ । സര്വകര്താ സര്വസാക്ഷീ ഹ്യകര്താ നിഃസ്പൃഹഃ സ്ഥിരഃ
ഞാൻ ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീയല്ല; എനിക്ക് പ്രഭുവായ ഭർത്താവൊന്നുമില്ല. അവൻ എല്ലാം ചെയ്യുന്നവൻ, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യാത്തവൻ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, അചഞ്ചലൻ.
നിര്ഗുണോ നിര്മമോഽനന്തോ നിരാലമ്ബോ നിരാശ്രയഃ । സര്വജ്ഞഃ സര്വഗഃ സാക്ഷീ പൂര്ണഃ പൂര്ണാശയഃ ശിവഃ
അവൻ ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ, സ്വാർത്ഥമില്ലാത്തവൻ, അനന്തൻ, ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, ആശയമില്ലാത്തവൻ, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവൻ, സാക്ഷി, പൂർണ്ണൻ, പൂർണ്ണഹൃദയൻ, ശിവൻ.
സര്വാവാസക്ഷമഃ ശാന്തഃ സര്വദൃക്സര്വഭാവനഃ । തം ത്യക്ത്വാ മഹിഷം മന്ദം കഥം സേവിതുമുത്സഹേ
എല്ലാവിടത്തും വസിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, ശാന്തൻ, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, സകലഭാവികളും സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ. ഇങ്ങനെയുള്ളവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു മന്ദമായ മഹിഷിനുവേണ്ടി ഞാൻ എങ്ങനെ സേവിക്കാൻ തയ്യാറാകും?
പ്രബുധ്യ യുധ്യതാം കാമം കരോമി യമവാഹനമ് । അഥവാ മനുജാനാം വൈ കരിഷ്യേ ജലവാഹകമ്
നിനക്ക് യുദ്ധം വേണമെങ്കിൽ ഉണർന്നു യുദ്ധം ചെയ്യൂ; ഞാൻ നിന്നെ യമന്റെ വാഹനമാക്കും. അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യർക്കായി നിന്നെ വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുന്ന മൃഗമാക്കും.
ജീവിതേച്ഛാസ്തി ചേത്പാപ ഗച്ഛ പാതാലമാശു വൈ । സമസ്തൈര്ദാനവൈര്യുക്തസ്ത്വന്യഥാ ഹന്മി സങ്ഗരേ
നിനക്ക് ജീവൻ വേണമെങ്കിൽ, പാപിയേ, ഉടൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകൂ, മറ്റു ദാനവന്മാരോടൊപ്പം. അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലും.
കാമം സദൃശയോര്യോഗഃ സംസാരേ സുഖദോ ഭവേത് । അന്യഥാ ദുഃഖദോ ഭൂയാദജ്ഞാനാദ്യദി കല്പിതഃ
സമാനരോടുള്ള ഐക്യം ലോകത്തിൽ സന്തോഷം നൽകും; അല്ലെങ്കിൽ, അജ്ഞാനത്താൽ കണക്കാക്കിയാൽ, അത് ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
മൂര്ഖസ്ത്വമസി യദ് ബ്രൂഷേ പതിം മേ ഭജ ഭാമിനി । ക്വാഹം ക്വ മഹിഷഃ ശൃങ്ഗീ സമ്ബന്ധഃ കീദൃശോ ദ്വയോഃ
'ഭാമിനി, എന്റെ ഭർത്താവിനെ സ്വീകരിക്കൂ' എന്നത് പറയുന്ന നീ ഒരു മൂഢൻ തന്നെയാണ്. ഞാൻ എവിടെയും, കൊമ്പുള്ള മഹിഷി എവിടെയും? ഞങ്ങള്ക്ക് തമ്മിൽ എന്ത് ബന്ധം?
ഗച്ഛ യുധ്യസ്വ വാ കാമം ഹനിഷ്യേഽഹം സബാന്ധവമ് । യജ്ഞഭാഗം ദേവലോകം നോചേത്ത്യക്ത്വാ സുഖീ ഭവ
നിനക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ പോവുകയോ യുദ്ധം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യൂ; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെയും നിന്റെ ബന്ധുക്കളെയും കൊല്ലും. യജ്ഞഭാഗവും ദേവലോകവും തിരിച്ചു കൊടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് വേറെ എവിടെയെങ്കിലും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ സാ തദാ ദേവീ ജഗര്ജ ഭൃശമദ്ഭുതമ് । കല്പാന്തസദൃശം നാദം ചക്രേ ദൈത്യഭയാവഹമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി അതിവിശ്മയകരമായി ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു; പ്രളയകാലത്തെ പോലെ ഒരു ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, ദാനവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തിച്ചു.
ചകമ്പേ വസുധാ ചേലുസ്തേന ശബ്ദേന ഭൂധരാഃ । ഗര്ഭാശ്ച ദൈത്യപത്നീനാം സസ്രംസുര്ഗര്ജിതസ്വനാത്
ആ ശബ്ദം കേട്ട് ഭൂമി നടുങ്ങി, പർവതങ്ങൾ കുലുങ്ങി; ദാനവസ്ത്രിയരുടെ ഗർഭത്തിലുള്ള ശിശുക്കൾ ആ ഗർജനശബ്ദത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.
താമ്രഃ ശ്രുത്വാ ച തം ശബ്ദം ഭയത്രസ്തമനാസ്തദാ । പലായനം തതഃ കൃത്വാ ജഗാമ മഹിഷാന്തികമ്
ആ ശബ്ദം കേട്ടതോടെ ഭയത്തിൽ വിറയച്ച് താമ്രൻ ഓടി മഹിഷന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
നഗരേ തസ്യ യേ ദൈത്യാസ്തേഽപി ചിന്താമവാപ്നുവന് । ബധിരീകൃതകര്ണാശ്ച പലായനപരാ നൃപ
അവന്റെ നഗരത്തിലെ ദാനവന്മാരും ആശങ്കയിൽ ആകി, ചെവികൾ ബധിരമായ്, രാജാവേ, ഓടിപ്പോകാൻ മനസ്സിലാക്കി.
തദാ ക്രോധേന സിംഹോഽപി നനാദ ഭൃശമുത്സടഃ । തേന നാദേന ദൈതേയാ ഭയം ജഗ്മുരപി സ്ഫുടമ്
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ സിംഹവും ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു; ആ ഗർജനയിൽ ദൈത്യന്മാർക്ക് വ്യക്തമായി ഭയം പിടിച്ചു.
താമ്രം സമാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ഹയാരിരപി മോഹിതഃ । ചിന്തയാമാസ സചിവൈഃ കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ്
താമ്രനെ എത്തിയതുകണ്ട്, കുതിരമുഖനായ ശത്രുവും ആശ്ചര്യത്തിൽ പെട്ടു; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചിച്ചു.
ദുര്ഗഗ്രഹോ വാ കര്തവ്യോ യുദ്ധം നിര്ഗത്യ വാ പുനഃ । പലായനേ കൃതേ ശ്രേയോ ഭവേദ്വാ ദാനവോത്തമാഃ
നാം കോട്ട പിടിക്കണോ, വീണ്ടും പുറത്തു പോയി യുദ്ധം ചെയ്യണോ? അല്ലെങ്കിൽ ഓടിപ്പോകുന്നത് ദാനവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കൂടുതൽ നല്ലതാണോ?
ബുദ്ധിമന്തോ ദുരാധര്ഷാഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദാഃ । മന്ത്രഃ ഖലു പ്രകര്തവ്യഃ സുഗുപ്തഃ കാര്യസിദ്ധയേ
ബുദ്ധിശാലികളും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായ മന്ത്രിമാർ, കർശനമായി രഹസ്യമായി പദ്ധതിയിടണം, കാര്യസിദ്ധിക്ക്.
മന്ത്രമൂലം സ്മൃതം രാജ്യം യദി സ സ്യാത്സുരക്ഷിതഃ । മന്ത്രിഭിശ്ച സദാചാരൈര്വിധേയഃ സര്വഥാ ബുധൈഃ
മന്ത്രം ആധാരമായ രാജ്യം ഇങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, നല്ല ആചാരമുള്ള, ബുദ്ധിശാലികളായ മന്ത്രിമാർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭരിക്കണം.
മന്ത്രഭേദേ വിനാശഃ സ്യാദ്രാജ്യസ്യ ഭൂപതേസ്തഥാ । തസ്മാദ്ഭേദഭയാദ് ഗുപ്തഃ കര്തവ്യോ ഭൂതിമിച്ഛതാ
മന്ത്രിമാരിൽ ഭേദം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ രാജാവിന്റെ രാജ്യം നശിക്കും. അതിനാൽ, ഭേദഭയത്തിൽ നിന്ന് രഹസ്യമായി പ്രവർത്തിക്കണം, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക്.
തദത്ര മന്ത്രിഭിര്വാച്യം വചനം ഹേതുമദ്ധിതമ് । കാലദേശാനുസാരേണ വിചിന്ത്യ നീതിനിര്ണയമ്
ഇവിടെ മന്ത്രിമാർ, സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുയോജ്യമായി, കാരണവും ലാഭവും ഉള്ള വാക്കുകൾ ആലോചിച്ച്, നയതന്ത്ര തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കണം.
യാ യോഷാത്ര സമായാതാ പ്രബലാ ദേവനിര്മിതാ । ഏകാകിനീ നിരാലമ്ബാ കാരണം തദ്വിചിന്ത്യതാമ്
ഇവിടെ എത്തിയ ഈ സ്ത്രീ ശക്തിയുള്ളവളാണ്, ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചവളാണ്, ഒറ്റയ്ക്കും ആശ്രയമില്ലാതെയും. ഇതിന് കാരണം എന്താണെന്ന് പരിശോധിക്കണം.
യുദ്ധം പ്രാര്ഥയതേ ബാലാ കിമാശ്ചര്യമതഃ പരമ് । ശ്രേയോഽത്ര വിപരീതം വാ കോ വേത്തി ഭുവനത്രയേ
ഒരു ബാലിക യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇതിൽ കൂടുതൽ അത്ഭുതം എന്താണ്? ഈ ലോകങ്ങളിൽ ആര്ക്കറിയാം ഇവിടെ ഫലമൊക്കെ നല്ലതോ അല്ലയോ എന്ന്.
ന ബഹൂനാം ജയോഽപ്യസ്തി നൈകസ്യ ച പരാജയഃ । ദൈവാധീനൌ സദാ ജ്ഞേയൌ യുദ്ധേ ജയപരാജയൌ
അനവധി പേർക്ക് ജയമുണ്ടാകണമെന്നില്ല, ഒരാൾക്ക് പരാജയം ഉറപ്പുമല്ല. യുദ്ധത്തിൽ ജയവും പരാജയവും എല്ലാം വിധിയുടെ അധീനമാണ്.
ഉപായവാദിനഃ പ്രാഹുര്ദൈവം കിം കേന വീക്ഷിതമ് । അദൃഷ്ടമിതി യന്നാമ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
തന്ത്രം പറയുന്നവർ ചോദിക്കും, 'വിഭവം എന്ത്? ആരാണ് അതു കണ്ടത്?' ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കാണാത്തതും അറിയാത്തതുമായതെന്ന് പറയുന്നു.
തത്സത്ത്വേഽപി പ്രമാണം കിം കാതരാശാവലമ്ബനമ് । ന സമര്ഥജനാനാം ഹി ദൈവം കുത്രാപി ലക്ഷ്യതേ
വിഭവം ഉണ്ടെന്നു കരുതിയാലും, ഭയത്താൽ പ്രതീക്ഷയിൽ ആശ്രയിക്കാനുള്ള തെളിവ് എന്താണ്? കഴിവുള്ളവരിൽ വിധി എവിടെയും കാണാറില്ല.
ഉദ്യമോ ദൈവമേതൌ ഹി ശൂരകാതരയോര്മതമ് । വിചിന്ത്യാദ്യ ധിയാ സര്വം കര്തവ്യം കാര്യമാദരാത്
ശക്തരുടെയും ഭീതികളുടെയും അഭിപ്രായം ഉത്സാഹവും വിധിയും ആണെന്ന് പറയുന്നു. ഇന്ന് എല്ലാം മനസ്സോടെ ആലോചിച്ച്, വേണ്ടത് ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം.