ത്വരന്വീര മഹാബാഹോ സൈന്യേന മഹതാ വൃതഃ । തത്ര ഗത്വാ ത്വയാ ജ്ഞേയാ വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ
വീരനായ നീ, വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ പോവുക. അവിടെ എത്തി, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ച് കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം.
കിമര്ഥമാഗതാ ചേയം ജ്ഞാതവ്യം തദ്ധി കാരണമ് । കാമാദ്വാ വൈരഭാവാച്ച മായാ കസ്യേയമിത്യുത
അവൾ എന്തിനാണ് വന്നത്, അതിന്റെ കാരണം അറിയണം. ആഗ്രഹം കൊണ്ടോ വൈരാഗ്യത്താലോ, ആരുടെ മായയാണോ എന്ന് അന്വേഷിക്കണം.
ആദൌ തന്നിശ്ചയം കൃത്വാ ജ്ഞാതവ്യം തച്ചികീര്ഷിതമ് । പശ്ചാദ്യുദ്ധം പ്രകര്തവ്യം യഥായോഗ്യം യഥാബലമ്
ആദ്യം അവളുടെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി, അവൾ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെന്താണെന്ന് അറിയണം. പിന്നെ, യോജ്യമായ വിധത്തിൽ, തനിക്കുള്ള ശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് യുദ്ധം നടത്തണം.
കാതരത്വം ന കര്തവ്യം നിര്ദയത്വം തഥാ ന ച । യാദൃശം ഹി മനസ്തസ്യാഃ കര്തവ്യം താദൃശം ത്വയാ
ഭയപ്പെടേണ്ടതുമില്ല, ക്രൂരത കാണിക്കേണ്ടതുമില്ല. അവളുടെ മനസ്സിന് എങ്ങനെ അനുയോജ്യമോ, അങ്ങനെ നീ പെരുമാറണം.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ താമ്രഃ കാലവശം ഗതഃ । നിര്ഗതഃ സൈന്യസംയുക്തഃ പ്രണമ്യ മഹിഷം നൃപമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, വിധിയുടെ അധീനനായ താമ്രൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രാജാവായ മഹിഷനെ വന്ദിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
ഗച്ഛന്മാര്ഗേ ദുരാത്മാസൌ ശകുനാന്വീക്ഷ്യ ദാരുണാന് । വിസ്മയഞ്ച ഭയം പ്രാപ യമമാര്ഗപ്രദര്ശകാന്
പാതയിൽ പോവുമ്പോൾ, ആ ദുഷ്ടൻ ഭയാനകമായ പക്ഷികളെ കണ്ടു. അവയെ കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതവും ഭയവും അനുഭവപ്പെട്ടു, കാരണം അവ മരണത്തിന്റെ വഴി കാണിച്ചു.
സഗത്വാ താം സമാലോക്യ ദേവീം സിംഹോപരിസ്ഥിതാമ് । സ്തൂയമാനാം സുരൈഃ സര്വൈഃ സര്വായുധവിഭൂഷിതാമ്
അവളോടു സമീപിച്ചപ്പോള് അവന് സിംഹത്തിന്മേല് ഇരിക്കുന്ന ദേവിയെ കണ്ടു; എല്ലാ ദേവന്മാരും അവളെ സ്തുതിച്ചു, അവള് എല്ലാ ആയുധങ്ങളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
താമുവാച വിനീതഃ സന് വാക്യം മധുരയാ ഗിരാ । സാമഭാവം സമാശ്രിത്യ വിനയാവനതഃ സ്ഥിതഃ
വിനയത്തോടെ, മധുരമായ വാക്കുകളില് അവന് ദേവിയോട് സംസാരിച്ചു; ആദരവോടെ, സമാധാനപരമായ മനസ്സോടെ അവന് അവിടെ നിന്നു.
ദേവി ദൈത്യേശ്വരഃ ശൃങ്ഗീ ത്വദ്രൂപഗുണമോഹിതഃ । സ്പൃഹാം കരോതി മഹിഷസ്ത്വത്പാണിഗ്രഹണായ ച
ദേവി, ദൈത്യാധിപനായ ശ്രുങ്ഗി, നിന്റെ രൂപത്തിലും ഗുണത്തിലും ആകൃഷ്ടനായി; മഹിഷന് നിന്റെ കൈ പിടിച്ച് വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹമാണ്.
ഭാവം കുരു വിശാലാക്ഷി തസ്മിന്നമരദുര്ജയേ । പതിം തം പ്രാപ്യ മൃദ്വങ്ഗി നന്ദനേ വിഹരാദ്ഭുതേ
വിപുലമായ കണ്ണുള്ളവളേ, ദേവന്മാരാലും ജയിക്കാനാവാത്ത അവനോടു ദയ കാണിക്കണം; അവനെ ഭര്ത്താവായി സ്വീകരിച്ച് നന്ദനവനത്തില് അത്ഭുതമായ സുഖങ്ങള് അനുഭവിക്കൂ.
സര്വാങ്ഗസുന്ദരം ദേഹം പ്രാപ്യ സര്വസുഖാസ്പദമ് । സുഖം സര്വാത്മനാ ഗ്രാഹ്യം ദുഃഖം ഹേയമിതി സ്ഥിതിഃ
എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായ ശരീരം ലഭിച്ചാല്, എല്ലാ സുഖവും ആസ്വദിക്കണം, ദുഃഖം വിട്ടുകളയണം — ഇതാണ് ശരിയായ വഴി.
കരഭോരു കിമര്ഥം തേ ഗൃഹീതാന്യായുധാന്യലമ് । പുഷ്പകന്ദുകയോഗ്യാസ്തേ കരാഃ കമലകോമലാഃ
കരഭോരു, നിന്റെ കൈകള് കമലപോലെ മൃദുവാണ്; പൂക്കളോടോ പന്തുകളോടോ കളിക്കാനാണ് അവ അനുയോജ്യം, ആയുധങ്ങള് കൈവശം വയ്ക്കേണ്ടതെന്തിന്?
ഭ്രൂചാപേ വിദ്യമാനേഽപി ധനുഷാ കിം പ്രയോജനമ് । കടാക്ഷാ വിശിഖാഃ സന്തി കിം ബാണൈര്നിഷ്പ്രയോജനൈഃ
നിന്റെ ക眉കള് വില്ലുപോലെയുണ്ടെങ്കില്, യഥാര്ത്ഥ വില്ല് എന്തിന്? നിന്റെ കണികാഴ്ചകള് തന്നെ അമ്പുപോലെയാണ്; അപ്രയോജനമായ യഥാര്ത്ഥ അമ്പുകള് എന്തിന്?
സംസാരേ ദുഃഖദം യുദ്ധം ന കര്തവ്യം വിജാനതാ । ലോഭാസക്താഃ പ്രകുര്വന്തി സംഗ്രാമഞ്ച പരസ്പരമ്
ഈ ലോകത്തില് ദുഃഖം തരുന്ന യുദ്ധം അറിവുള്ളവര് ചെയ്യരുത്; ലാഭത്തില് ആസക്തരായവരാണ് പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്.
പുഷ്പൈരപി ന യോദ്ധവ്യം കിം പുനര്നിശിതൈഃ ശരൈഃ । ഭേദനം നിജഗാത്രാണാം കസ്യ തജ്ജായതേ മുദേ
പൂക്കളുപോലും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധിക്കരുത്, അതിനാല് മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ടോ? സ്വന്തം ശരീരം വേദനിപ്പിക്കുന്നതില് ആര്ക്ക് സന്തോഷമുണ്ടാകും?
തസ്മാത്ത്വമപി തന്വങ്ഗി പ്രസാദം കര്തുമര്ഹസി । ഭര്താരം ഭജ മേ നാഥം ദേവദാനവപൂജിതമ്
അതുകൊണ്ട്, സുന്ദരമായ ശരീരമുള്ളവളേ, നീയും ദയ കാണിക്കണം; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന എന്റെ നാഥനെ ഭര്ത്താവായി സ്വീകരിക്കൂ.
സ തേഽത്ര വാഞ്ഛിതം സര്വം കരിഷ്യതി മനോരഥമ് । ത്വം പട്ടമഹിഷീ രാജ്ഞഃ സര്വഥാ നാത്ര സംശയഃ
അവന് നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഇവിടെ നിറവേറ്റും; നീ രാജാവിന്റെ പ്രധാന ഭാര്യയാകും — ഇതില് സംശയമില്ല.
വചനം കുരു മേ ദേവി പ്രാപ്സ്യസേ സുഖമുത്തമമ് । സംഗ്രാമേ ജയസന്ദേഹഃ കഷ്ടം പ്രാപ്യ ന സംശയഃ
ദേവി, എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചാല് നീ പരമസുഖം പ്രാപിക്കും; യുദ്ധത്തിലെ കഷ്ടത സഹിച്ചാല് ജയത്തില് സംശയമില്ല.
ജാനാസി രാജനീതിം ത്വം യഥാവദ്വരവര്ണിനി । ഭുംക്ഷ്വ രാജ്യസുഖം പൂര്ണം വര്ഷാണാമയുതായുതമ്
നീ രാജധാനിയുടെ കാര്യങ്ങള് നന്നായി അറിയുന്നവളാണ്, സ്രേഷ്ഠയായ സ്ത്രീയേ; പതിനായിരക്കണക്കിന് വര്ഷങ്ങള് രാജസുഖം പൂര്ണ്ണമായി അനുഭവിക്കൂ.
പുത്രസ്തേ ഭവിതാ കാന്തഃ സോഽപി രാജാ ഭവിഷ്യതി । യൌവനേ ക്രീഡയിത്വാന്തേ വാര്ധക്യേ സുഖമാപ്സ്യസി
നിന്റെ മകനും പ്രിയനാകും, അവനും രാജാവാകും; യുവാവായിരിക്കുമ്പോള് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച്, വൃദ്ധാവായപ്പോള് സുഖം ലഭിക്കും.
ദേവീപരാജയകരണായ ദുര്ധരപ്രബോധവചനമ് വ്യാസ ഉവാച തന്നിശമ്യ വചസ്തസ്യ താമ്രസ്യ ജഗദമ്ബികാ । മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ ഹസന്തീ തമുവാച ഹ
ദേവിയെ തോല്പ്പിക്കാന് താംരന് പറയുന്ന വാക്കുകള് എളുപ്പത്തില് മറുപടി പറയാനാവാത്തതും ദുഷ്കരവുമായിരുന്നു. വ്യാസന് പറയുന്നു: അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, ലോകമാതാവ് മേഘംപോലെയുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തില് പുഞ്ചിരിയോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ദേവ്യുവാച ഗച്ഛ താമ്ര പതിം ബ്രൂഹി മുമൂര്ഷും മന്ദചേതസമ് । മഹിഷം ചാതികാമാര്തം മൂഢം ജ്ഞാനവിവര്ജിതമ്
ദേവി പറഞ്ഞു: പോവാ, താംരാ, നിന്റെ ഉടമ മരിക്കാനിരിക്കുകയാണ്, മനസ്സ് മന്ദമായവനാണ്; മഹിഷനും അത്യന്തം മോഹത്തിലും ജ്ഞാനരഹിതനുമാണ് — അവരോട് നീ ഇതു പറയൂ.
യഥാ തേ മഹിഷീ മാതാ പ്രൌഢാ യവസഭക്ഷിണീ । നാഹം തഥാ ശൃങ്ഗവതീ ലമ്ബപുച്ഛാ മഹോദരീ
നിന്റെ അമ്മയായ മഹിഷി പ്രായമായവളാണ്, യവം ഭക്ഷിക്കുന്നവളാണ്; ഞാന് അങ്ങനെ കൊമ്പുള്ളവളോ, തൂങ്ങിയ വാലുള്ളവളോ, വലിയ വയറുള്ളവളോ അല്ല.
ന കാമയേഽഹം ദേവേശം നൈവ വിഷ്ണും ന ശങ്കരമ് । ധനദം വരുണം നൈവ ബ്രഹ്മാണം ന ച പാവകമ്
ഞാന് ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, വിഷ്ണുവിനെയും ശങ്കരനെയും അല്ല; ധനദനെയും വരുണനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും അഗ്നിയെയും പോലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഏതാന്ദേവഗണാന്ഹിത്വാ പശും കേന ഗുണേന വൈ । വൃണോമ്യഹം വൃഥാ ലോകേ ഗര്ഹണാ മേ ഭവേദിതി
ഈ ദേവഗണങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു മൃഗത്തെ ഞാൻ എന്ത് ഗുണം കൊണ്ടാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടത്? ലോകത്ത് ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ എനിക്കു നിർഥകമായ അപമാനം മാത്രം വരും.
നാഹം പതിംവരാ നാരീ വര്തതേ മേ പതിഃ പ്രഭുഃ । സര്വകര്താ സര്വസാക്ഷീ ഹ്യകര്താ നിഃസ്പൃഹഃ സ്ഥിരഃ
ഞാൻ ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീയല്ല; എനിക്ക് പ്രഭുവായ ഭർത്താവൊന്നുമില്ല. അവൻ എല്ലാം ചെയ്യുന്നവൻ, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ചെയ്യാത്തവൻ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, അചഞ്ചലൻ.
നിര്ഗുണോ നിര്മമോഽനന്തോ നിരാലമ്ബോ നിരാശ്രയഃ । സര്വജ്ഞഃ സര്വഗഃ സാക്ഷീ പൂര്ണഃ പൂര്ണാശയഃ ശിവഃ
അവൻ ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവൻ, സ്വാർത്ഥമില്ലാത്തവൻ, അനന്തൻ, ആശ്രയമില്ലാത്തവൻ, ആശയമില്ലാത്തവൻ, എല്ലാം അറിയുന്നവൻ, എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവൻ, സാക്ഷി, പൂർണ്ണൻ, പൂർണ്ണഹൃദയൻ, ശിവൻ.
സര്വാവാസക്ഷമഃ ശാന്തഃ സര്വദൃക്സര്വഭാവനഃ । തം ത്യക്ത്വാ മഹിഷം മന്ദം കഥം സേവിതുമുത്സഹേ
എല്ലാവിടത്തും വസിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, ശാന്തൻ, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, സകലഭാവികളും സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ. ഇങ്ങനെയുള്ളവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒരു മന്ദമായ മഹിഷിനുവേണ്ടി ഞാൻ എങ്ങനെ സേവിക്കാൻ തയ്യാറാകും?
പ്രബുധ്യ യുധ്യതാം കാമം കരോമി യമവാഹനമ് । അഥവാ മനുജാനാം വൈ കരിഷ്യേ ജലവാഹകമ്
നിനക്ക് യുദ്ധം വേണമെങ്കിൽ ഉണർന്നു യുദ്ധം ചെയ്യൂ; ഞാൻ നിന്നെ യമന്റെ വാഹനമാക്കും. അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യർക്കായി നിന്നെ വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുന്ന മൃഗമാക്കും.
ജീവിതേച്ഛാസ്തി ചേത്പാപ ഗച്ഛ പാതാലമാശു വൈ । സമസ്തൈര്ദാനവൈര്യുക്തസ്ത്വന്യഥാ ഹന്മി സങ്ഗരേ
നിനക്ക് ജീവൻ വേണമെങ്കിൽ, പാപിയേ, ഉടൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോകൂ, മറ്റു ദാനവന്മാരോടൊപ്പം. അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ കൊല്ലും.